نقوش حیوانی در ایران باستان (قسمت

شیر: از معنای سمبلیک این حیوان می توان آتش،ابهت،پارسایی،پرتو خورشید،پیروزی،سلطان جانوران و .....نام برد. این حیوان در باورهای قومی و اساطیری نشانگر باروری زمین محسوب شده است.
شر شیر به نشانه مراقبت و هوشیاری و اندام پسین او مظهر قدرت است . شیر بابل در ستون های سنگی بابل و تخت چمشید ،تجسمی از هیولای توفان یا هرج و مرج که گاهی سری از عقاب دارد.
شیر علاوه بر اینکه نماد میترا، خورشید،تابستان، گرما، پیروزی و قدرت و نور بوده نماد آتش نیز هست و در دوران باستان شیر همچون اسب و گوزن رباینده روح جانداران دانسته شده است .
در بابل ،شمش خدای بابلی را به صورت شیری تصویر می کردند که گاه بال دار بود.
شیر با اسب ، هر دو مظهر و نماینده خورشید یا همان قدرت بوده اند.در آیین میترا گاو که مظهر ماه و زمستان است به دست مهر ، مظهر خورشید و تابستان کشته می شود و در نتیجه نباتات متعدد می رویند.
نمونه از مجسمه شیر را به صورت بالدار می توان در ریتون یا ساغری که در همدان کشف شده و جنس آن از طلاست مشاهده نمود .
در زمان هخامنشیان شیر مظهر قدرت و نیرو شناخته شده است .نمونه ای از نقش این حیوان در پرسپولیس به دست آمده است.

فیل: در معنای سمبلیک آن یعنی آرامی، اصل آلت نرینه، وقار،احتیاط و اعتدال ،تواضع،حافظه و عقل را بیان کرد. در باورهای قومی و اساطیری مرکب شده خدایان یا پادشاهان ، سمبل بلند پروازی و
تیز هوشی به شمار می رود.
در منابع هخامنشیان هیج نوشته ای درباره فیل یافت نمی شود . داریوش کبیر برای ساختن کاخ خود در شوش از عاج هایی که از حبشه ، شند و رخج آورده شده بود استفاده کرد.تعدادی شی ء ساخته شده از عاج مربوط به دوره هخامنشی در شوش کشف شده است . در زمان اشکانیان جالب است بدانیم که ، سکه های مفرغی از نخستین پادشاه این دوره به نام مهرداد اول تا ارد دوم یافت ظده است که تصاویر فیل بر روی آنها دیده می شود. در تصاویر مربوط به فیل از زمان هخامنشیان به بعد چیزی که دارای اهمیت است تصاویری از عاج فیل است که در تخت جمشید یافت شده است
مار: این حیوان خزنده در ماجرای عروج میترا به آسمان وی بر گردونه ای سوار است که ( هرمس-مرگور) راهنما و راننده گردونه است و به علت بال هایی که بر سر دارد و چوبی از درخت غار، که دو مار دور آن حلقه زده اند قابل تشخیص است.
سوسن و سنبل و اسپرغم و نیلوفر هرکدام به نوعی با مار پیوند دارند. در آیین میترا مار یکی از نشانه های اصلی است.مار بعدها متعلق به مهر گشت و همراه میترا نقش شد بقیه مفاهیم به جز نماد آب و باروری و تاریک بودن و شباهت های ظاهری دیگر با ماه ، مفاهیم نقش مار با ماه مشترک است .در همین زمان که مار نشانه میترا می شود، دیگر تهدیدی برای ماه محسوب می شود و گاه نیز مظهر پلیدی می شود.
مار اگر در جریان آب نشان داده شود نماد آب و نشانه نیکی و فراوانی و حاصلخیزی است.اما زمانی که با خصوصیات جانوری ، به خصوص با نیش ،ترسیم شود نشانه اهریمن است.
در مورد تصاویر مربوط به مار به آن صورت نقوش خاصی پیدا نشده است فقط یک نمونه از نقش مار در آیین میتزائیسم هنگام گاوکشی توسط میترا به دست امده است .

گراز:
مهمترین مسئله ای که بسیار مهم است اهمیت این جانور در جنگ ها است.این جانور دارای نیروی فوق طبیعی است این حیوان در ایران باستان بیشتر برای شکار استفاده می شده است. در مهرهای ساسانی و هخامنشیان یه کرات تصویر گراز دیده شده است.از صحنه هایی که به تصویر گراز می توان اشاره کرد شکار گرازها توسط شاه در یک مرداب بر نگاره یکی از دیواره های جنبی ایوان سنگی طاق بستان است.

بز کوهی:
بز کوهی با شاخ هایی بزرگ تر از حد معمول و درست شبیه هلال ماه بر سفالینه ها ترسیم شده است گاه فقط شاخ او نماد ماه است. می توان گفت در اکثر پدیده های هنری ، آناهیتا در قالب بز کوهی آمده است و گاهی این جانور مظهر خدای باران یا فرشته باران بود. بز کوهی حیوان ملی ایران دانسته شده است.یک سری از آثار به صورت گلدان های نقره ای دسته دار به نام " آمفورا " که دارای اشکال حیوانی از جمله بز کوهی شاخ دار کشف شده که مربوط به دوره هخامنشی است.
در زمان "هخامنشیان" حقسقث سازس دز تجسم حیوانات باعث شده آنها شاهکارهایی ایجاد کنند ئ این مهارت در حیوان سازی در روی نقوش برحسته وابسته به ابنیه هخامنشی مشاهده شده است.ساغر های کشیده شاخی شکل بسیاری از دوره هخامنشیان که مربوط به این جانور است به دست آمده است.

گوزن و قوچ:
در ایران باستان نقوش مربوط به این حیوانات به تعداد کمی حک شده است و فقط چند نمونه از این نقوش در دوره اشکانی و ساسانی به صورت مهر و یا ساغرهایی طلایی یافت شده است.

ماهی:
در آیین "مهر" باور بر این بوده است که ، مهر(میترا) درون آب متولد شده است . به همین دلیل در آثار این آیین ، مهر را به صورت کودکی روی نیلوفر آبی تصویر کرده اند. دو ماهی دلفین مهر را از آب بیرون می آورند.مجسمه ای از مهر باقی است که دو ماهی دلفین را در دو طرف چهره او نشان می دهد .
آثار مهمی از نقوش ماهی از دوره هخامنشی در پاسازگاد ، تخت جمشید و شوش به دست آمده است اما آثار به دست آمده از پاسارگاد از همه قدیمی تر است.نقش ماهی در دوره هخامنشی بسیار اندک است علت آن را می توان در چگونگی هنر آن دوره دانست ، که هنری درباری و مقتدرانه است.
در واقع می توان گفت که حیواناتی که در دوره هخامنشی به کار رفته اند نشانی از قدرت هستند همانند شیر ، عقاب.
مهمترین اثر مربوط به ماهی نقش برجسته کاخی در پاسارگاد است ،البته قسمت اعظم آن نابود شده است که مربوط به کاهنآیین خدا ائا است ." کاهن مطابق هزاره اول پیش از میلاد لباس و تزئیناتی به شکل ماهی دارد " و میتوان گفت کاهن از کمر به پایین به شکل ماهی بوده است.ائا خدای بزرگ بین النهرین و سمبل آن آب و گاهی ماهی است. این نقش از بین النهرین به هنر هخامنشی را یافته است."ائا را خدای عقل و خرد ، خدای دریاها و آب ها و خدای خیر و شفا دانسته اند.
در دوره پارت هیچ گونه اثری که در برگیرنده نقش ماهی باشد ، پیدا نشده است.
در هنر ساسانی نیز نقش ماهی مانند هنر هخامنشی به ندرت به چشم می خورد .

salam.ba tashakor az shoma.mishe lotfan manabee matalebeton ra moarefi kond

درود
البته سمبل و نماد شیر قبل از اینکه در ایران به کار برده شود و مظهر باروری باشد در بابل به کار برده میشد و پس از قدرت یافتن ایرانیان بر بابل این نماد در ایران نیز به کار برده شد قبل از ان نماد باروری در ایران گاو و بز بود.