گزارش سخنرانی دبیر گروه آیین

گزارش سخنرانی دبیر گروه آیین و اندیشه

موضوع سخنرانی: آیین مهر و هفت مرحله آن
در نشست هفتگي هموندان پايگاه پژوهشي هخامنشيان ، به روز دوشنبه 13 مهر ماه 1388 خورشيدي و به مناسبت جشن مهرگان جناب عليرضا سيف الديني، دبير گروه آيين و انديشه ي پايگاه پژوهشي هخامنشيان به ايراد سخنراني در باره ي آيين باستاني و پر رمز و راز ايرانيان ، آيين مهر پرداختند.
ايشان درباره ي پيشينه ي آيين مهر گفتند كه قدمت این آیین به روزگاران خیلی دور می رسد ولي اكنون می توانیم به یافته هایی که بااين آیین مرتبط هستند رجوع کنیم .این یافته ها در خوزستان به حدود 7000سال پیش باز مي گردد. سپس استحكام فرهنگ ايراني را به وسيله ي آيين مهردانستند.
تشريح گام هاي هفت گانه اي كه سالك براي رسيدن به بالاترين درجه در اين آيين پي مي نمود بخش ديگر سخنان ايشان بود كه چكيده اي از آن را در زير مي آوريم:

"مرحله نخست – مرحله کلاغ – پست ترین مرحله آیین مهر. سالک در این مرحله به عنوان خدمتکار پذیرفته می شده است. پس از مدتی لقب کلاغ مقدس را از «پیر» دریافت می کرد. پس از آن نقاب کلاغ به صورت می زد و حرکات و صدای کلاغ را تقلید می کرد. در استوره ها نیز از کلاغ به عنوان مبشر (پیک) میترا نام برده شده است.

مرحله دوم – مرحله نامزد (همسر یا رازدار یا کری فیوس) – در نام این مرحله اختلاف نظر وجود دارد. در این مرحله سالک تمام بدن خود را می پوشانید و به یکباره ناپدید می شد. سپس طی مراسمی خاص دوباره در جمع پدیدار می گشت. این مرحله اتحاد بین خالق و مخلوق و سلوک است.

مرحله سوم – مرحله سرباز – سخت ترین مرحله آیین مهر. طاقت فرسا ترین و سخت ترین آزمایش های "جسمانی" در این مرحله انجام می شده است. این مرحله تعیین کننده هموندی سالک در جمع مهرآیینان است. آزمایش های این مرحله: رام کردن شیر یا گرگ بدون آسیب رساندن به آن و داغ کردن گردونه مهر بر روی پای شیر. بستن دست و پا با روده مرغ یا جوجه و رها کردن سالک در آب سرد در شب زمستانی و نجات یافتن او در آخرین لحظات زندگی توسط فردی که روده را پاره می کرد که به آن ناجی می گویند. قرار گرفتن سالک در گور (مرگ ساختگی). تولد دوباره سالک. شناخته شدن به عنوان «سرباز میترا». سوگند یاد کردن. داغ کردن گردونه مهر بر روی پیشانی. پیکار با بدی. هخامنشیان و سپاه جاویدان. پس زدن تاج و گفتن جمله میترا تاج سر من است.

مرحله چهارم – مرحله شیر – کار کردن روی مسائل اخلاقی و روانی برخلاف مرحله پیشین. اهدای هدایا به میترا.

مرحله پنجم – مرحله پارسی – تطهیر دستان با عسل. عسل نماد خیر و برکت و ثروت در میان ایرانیان باستان بود. بر سر نهادن کلاه فریجی. پوشیدن ردای ارغوانی رنگ. نماد مرحله پارسی: داس و ماه. یادگیری سالک در آبادانی سرزمین، درو و دروگری. رفتن نطفته عسل به ماه و پاکیزه شدن آن و بازگشت آن به زمین.

مرحله ششم – مرحله خورشید (پیک خورشید) – حمایت سالکان از خدای هلیوس (خدای خورشید یونانیان) و خدای سل (خدای خورشید رومیان) در زمین. جنگ بین سل و میترا و پیروزی میترا و رابطه صمیمانه ی این دو با هم. معراج سل و میترا.

مرحله هفتم – مرحله پیر (پدر) – برخلاف مرحله کلاغ این مرحله عالی ترین مرحله در آیین مهر است. مرحله عقاب (گرامیداشت شهباز و عقاب نزد هخامنشیان). تبدیل هفت مرحله آیین مهر در آیین زرتشت به هفت امشاسپند. استفاده سالکان بعد از اسلام از امشاسپندان در عرفان آریایی. واگذاری تمام امور مهرکده به پیر. پیر مغان در دل آیین مهر جا دارد و چیزی جدای از آن نیست ."
ايشان بسياري از باورهاي آيين مهر را اساتيري و نمادين دانسته و بيان كردند كه فرهنگ ايراني سرشار از استوره ها و نمادهاي گوناگون است كه وظيفه ي امروز ما شناخت و ريشه يابي و بهره بردن از اين نمادهاست.
بررسي برخي از ابيات حافظ و واژگاني چون پير مغان ، خرابات يا خور اباد ،نور و ... كه نشان از مهر آيين بودن حافظ دارد بخش ديگر سخنان ايشان بود.
جناب سيف الديني در باره ي تاثير آيين مهر بر ساير آيين ها گفتند:
"در تمامي آيين هاي جهان به ويژه مسيحيت و عرفان مي توان رد پاي بسياري از ايين مهر ديد.
همچنين مقدس بودن عدد هفت در فرهنگ ما و وجود آثاري چون هفت شهر عشق عطار ، هفت گامه ي حافظ ، هفت خان رستم و ...نشاني از ريشه هاي مهريست كه در ساير فرهنگ ها نيز وجود دارد."
دبير گروه انديشه و ايين هخامنشيان در باره ي دشواري هاي پژوهش پيرامون اين آيين گفت: "آیین مهر آیینی نبود که بتوان آن را مکتوب کرد. تمام اطلاعات بدست آمده از آیین مهر بر گرفته از سنگ تراشی ها و مجسمه های یافت شده در معابد و مهرکده هاست.دليل مكتوب نكردن آن اين بود كه در مرحله دوم رازداری را یاد می گرفتند و نمی تواستند عهد و پیمان خودبا ميترا را بشکنند. راز آمیزبودن آن نيز از همين جا سرچشمه مي گيرد . فرهنگ ایرانی با این رازآمیز بودن عجین شده است."
ايشان فرهنگ ايراني را فرهنگ ساده اي ندانستند:"فرهنگ ایرانی فرهنگ چندان ساده ای نیست. ما باید بتوانیم این فرهنگ را در زندگی خود پیاده کنیم و فقط فرهنگ ایرانی را در کتاب های نوشته شده ندانیم. این فرهنگ در خدمت راستی و انسانیت گام برداشته و ما نیز ادامه رو این راه پر پیچ و خم هستیم."

سپاس از آریوراد گرامی برای نوشتن این گزارش.