گزيده ي چامه ي استاد شهريار

شب، ز تشییع غروب خورشید ***** بازمی‌گشت به تخت جمشید

من هم از قله‌ی البرز خیال ***** تاختم قافله را از دنبال

تا مقامی که شنیدم از شب ***** قصر داراست خدا را به ادب

ماه در ابر خود از شرم نهان ***** بحریم از حرم پادشهان

نیز داران سپاه جاوید ***** زنده می‌گشت و زهم می‌پاشید

چشم‌ها خیره و تند و سرکش ***** لیک ریزان چو شرار آتش

لیک غوغا به سبکبالی خواب ***** خفه می‌گشت چو آتش در آب

آخر کار به تلقین سروش ***** اسم شب دادم و خوابید خروش

اسم شب «آتش اسکندر» بود ***** که سیه باد رخ چرخ کبود

رفتم از پله‌ی رفعت بالا ***** رو بخرگاه حریم والا

نرده‌ها ریخته دندانه نما ***** خنده می‌آیدش از غفلت ما

بعد سی قرن صباوت سیماست ***** سنگ‌ها صیقلی و چهره‌نماست

رهزن چرخ زده راه قرون ***** وین غنائم بسر راه نگون

می‌توان دید در آن معرض باد ***** جام‌جم، افسرکی، تخت قباد

مدفن عشق و حمیت بینی ***** قتلگاه مدنیت بینی

داریوشش بدل آتش و خون ***** تخت و بخت و علمِ داد نگون

ناگهم شد به‌نظر پرده‌گشا ***** سینمائی دو مخالف سیما

این یکی چشم و چراغ‌افروزان ***** وان‌دگر شعله و آتش سوزان

این درخشیدن تخت جمشید ***** وان فروخفتن قرص خورشید

این فرا بردن کاخ و سردر ***** وان فرود آمدن اسکندر

این یکی را که صدش گل چیدم ***** در دل پرده چنین می‌دیدم

یافت فرمان شهنشاه صدور ***** به پی افکندن این کاخ سرور

کاروان‌ها به ‌غریو و به‌ قطار ***** اوفتادند به راه از اقطار

ساردی ‌ها به طلا می‌آیند ***** با چه برقی و جلا می‌آیند

بار نیل آید و مرمر از مصر ***** نیل را قافله‌ها بر سر جسر

خیل لبنان همه با کاج آید ***** هند با صندل و با عاج آید

بار مخمل زده کاشانی‌ها ***** لعل بارند بدخشانی‌ها

از نشابور دمد فیروزه ***** فلکش کرده نگین دریوزه

کاوش و غلغله در کوه و کمر ***** کان زرافشاند و دریا گوهر

می‌شکافد جگر صخره و کوه ***** سنگ از سنگ‌تراشان بستوه

نقشبندان و مقرنس‌سازان ***** رنگریزان و قلم‌پردازان

نقشه‌ها مختلط و گلچینی ***** مصری، آشوری، رومی، چینی،

لیک از آن‌جمله که بینی به‌میان ***** چشم ذوق و هنر از پارسیان

همه اتباع و ملل دوش به‌دوش ***** سخت در کوشش و در جوش وخروش

هرچه این پرده شریف و مشعوف ***** آن یکی پرده مهیب است و مخوف

اهرمن تاخته بر غرفه حور ***** تیرگی چیره به سرچشمه‌ی نور

تیغ کین است و کج‌اندازی‌ها ***** نَقل اسکندر و آن بازی‌ها

خان مقدونیِ گل کرده جنون ***** هرکجا می‌گذرد آتش و خون

بر سر قبضه شمشیرش دست ***** سری از جام جهانگیری مست

می‌نهد پای به تخت جمشید ***** تنگ عصر است و غروب خورشید

حکمفرما همه رعب است و سکوت ***** مرد، در حشمت شاهان مبهوت

چشم‌هائی که به وحشت چیره است ***** در شکوه مدنیت خیره است

بامهش کوکبه پهلو زده، مرد ***** پیش این کوکبه زانو زده، مرد

به تماشا چه دلی می بازد ***** که به تائیس نمی‌پردازد

هرچه زن بیشترش رعنائی ***** کاخ از او بیشترش زیبائی

آتشی ساخت به دل غیرت زن ***** که همه سوخت به‌جز حیلت و فن

مرد کز گردش در کاخ آسود ***** زن فتان دو سه جامش پیمود

دم زد آن‌گاه سخنگوی فَتِن ***** از خشایارشه و جنگ آتن

لحن شد سرزنش آمیز که هین! ***** خرمن خصم و نگاه تحسین؟

خرمن خصم که دلکش باشد ***** در خور شعله آتش باشد

تیره شب بود و هوا آشفته ***** کوکب بخت جهانی خفته

پرتو روزنه‌ها، زار و نزار ***** زرد و ماتم‌زده، چون شمع مزار

آسمان عربده چو بینی و مست ***** می‌نماید که خبرهایی هست

هر دمش مشعل برق افروزد ***** تا که را خرمن هستی سوزد

باد دامن به عتاب انگیزد ***** تا کی از شعله فرود آویزد

اختران چشم فروبسته بخشم ***** بو که دودی نرودشان در چشم

تخت‌جمشید، عروس زیبا ***** دگر افسرده و محزون سیما

آشیانی است شرارش در بر ***** بوستانی است، خزانش در بر

لاله‌ها بی‌رمق و بی‌‌یارا ***** آخرین شمع شکوه دارا

تخت و تاج و کمر و گوهر و عاج ***** می‌درخشد به سیل تاراج

رفته بر دوش سکندر تائیس ***** خنده و خدعه بسان ابلیس

اهرمن تا ره حوّا نزند ***** رخنه در طینت آدم نکند

خادمش مشعله‌ئی داده به‌دست ***** تیغ عریان به کف زنگی مست

عامل جرم به شرکت گستاخ ***** ابتدا می‌کند از پرده کاخ

پرده چون دختر زیبایی عفیف ***** سر فروهشته به زلفان ظریف

زان جنایت که جهان می‌ورزید ***** شعله و دست به هم می‌لرزید

وه چه بّرنده ندا بود و مهیب ***** خشم وجدان که برآورد نهیب

شرمی از کار تبه دار ای زن ***** شرم‌ کن دست نگهدار ای زن

قبله پادشاهانست این جهان ***** مرکز ثقل جهانست این کاخ

کاخ دانش بود و کعبه داد ***** حرمت آئین و محبت بنیاد

خرمن خوشه فضل است و فنون ***** گردآورده اعصار و قرون

این‌همه زشت چرائی ای زن؟ ***** کاخ داراست کجائی ای زن؟

این پرستشگه ذوقست و هنر ***** آخرین پایه معراج بشر

زیر پا هشته بشر دنیائی ***** تا بدین پله کشیده پائی

این تمدن، که فرارفته به ماه ***** چون فرود آریش ای زن در چاه؟

بنگر ارواح نیاکان و مهان ***** چشم‌ها خیره ز آفاق جهان

زین جنایت همه خونین جگران ***** در تو چون چشم ندامت نگران

بنگر آفاق به هول و تشویش ***** دست‌ها بین شفاعت در پیش

خیره‌ای دیو شقاوت چه کنی؟ ***** با سراپرده عفت چه کنی؟

ای فلک این چه دل است و یارا؟ ***** پای اسکندر و کاخ دارا؟

شعله از پنجره می‌رد بیرون ***** سرخ آن‌گونه که سیلی از خون

می‌گریزند حریفان چون تیر ***** شعله دنبال‌کنان چون شمشیر

روشنان حمله‌ور از برق و شرار ***** سایه‌ها مضطرب و پا به فرار

مانده تائیس و سکندر به میان ***** نعره چون هلهله دوزخیان

در و پیکر به شتاب و به عطش ***** می‌ربایند لهیب آتش

پیش‌دستی است به‌جان افشاندن ***** که پس از شاه چه جای ماندن

درّ و گوهر به نشاطی که سپند ***** در دل آتش و خون می‌رقصند

دود را جلوه زلف و خط و خال ***** شعله را داده شکوهی به جمال

شعله سرمی‌کشد از ایوان‌ها ***** چون گل زرد که از گلدان‌ها

منعکس نقش و نگار ایوان ***** آتش از وی بنگرین الوان

شعله‌ها سبز و زری، عنابی ***** سرکشیده به سپهر آبی

چون عروسان پرندینه قبا ***** داده دامن به کف باد صبا

پرنیان‌های نگارین، افشان ***** ماند از دور به رقص پریان

یاد می‌آورد از طنازی ***** جشن شاه و شب آتش‌بازی

چه شکوهی که به‌هنگام زوال ***** به همان جلوه دوران جلال

خوب را اول و آخر همه خوب ***** مهر و مه را چه طلوع و چه غروب؟

ساختن بود بدان فر و جلال ***** سوختن نیز بدین لطف و جمال!