ابن فورک

ابوبکر محمد بن حسن بن فورک انصاری اصفهانی متکلم و محدث اشعری در قرن چهارم و پنجم هجری قمری است. در اصفهان به دنیا آمد و در همان جا تحصیلات خود را آغاز کرد. روزی از فقیهی که نزد او درس می خواند معنی حدیث «الحجر یمین الله فی الارض» را پرسید و او نتوانست پاسخ درستی بدهد. سپس، از عالمی به علم کلام معنی این حدیث را پرسید و پاسخ قانع کننده ای دریافت کرد و از آن پس به علم کلام علاقه مند شد. ابن فورک سال ها بعد کتابی با نام مشکل الحدیث نوشت و حدیث مذکور را در آن تفسیر کرد.
ابن فورک پیش از فوت صوفی ابوعثمان مغربی (متوفی 373ق.) به نیشابور می رود و تا اندکی پیش از مرگش در این شهر می ماند. در آن زمان، سلطان محمود غزنوی او را به غزنه احضار کرد. این احضار به تقاضای فرقه کرامیه (پیروان ابو عبدالله محمد بن کرام،که معتقد به جسمیت و فرق بین صفات و ذات الهی بودند) بود. گویا در نیشابور بین این فرقه و ابن فورک مناقشاتی در گرفته بود و آنها کوشیده بودند تا ابن فورک را نزد سلطان، ملحد جلوه دهند، ولی ابن فورک به خوبی از خود دفاع کرد و در این امر موفق شد. سرانجام، پیروان کرامیه، در راه بازگشت به نیشابور، او را مسموم کردند و به قتل رساندند. جنازه ابن فورک را به نیشابور حمل کردند و وی را در گورستان حیره به خاک سپردند.
مشهورترین کتاب او "مشکل الحدیث و غریبه" نام دارد که با عنوان های دیگری هم از آن یاد شده است. این کتاب در سال 1934م. در حیدرآباد دکن و در 1405ق. در بیروت به چاپ رسید. ابن عساکر تصنیفات وی را در اصول دین و اصول فقه و معانی قرآن بالغ بر صد اثر می داند: «مشکل الحدیث و غریبه، النظامی، الحدود، اسماء الرجال، التفسیر، حل آیات متشابهات».
ابوالقاسم قشیری از برجسته ترین شاگردان او بود.