گیاهان زراعی

تصويري که يونانيان و روميان از ايرانيان به دست مي دهند و آنان را ملي درنده خو و جنگاوراني سرسخت فرا مينمايند
با باوري ديگر که ايرانيان را خداوندان گذشته ي هنر زندگي پاک و پيراسته ،
خوراکيهايي تجملي و به ويژه خوراک شناسان بي مانند مي شناسند تفاوت بسيار دارد .
گزنفون که در تماس با زندگي ايرانيان تجربه ي دست اول داشته ظرافتهايي را که ايرانيان در آشپزي به کار مي برند يادآور مي شود ،
و از متني پهلوي به نام ( شاه خسرو و پيشخدمتشان) مي دانيم که مطالعه در شناخت خوراکهاي نيکو بخشي از تعليم و تربيت عمومي جوانان ايراني بوده است .
کتاب آشپزي روميان نوشته ي اپيکيوس دستور پختن ( گوشت بزغاله يا بره به شيوه ي پارتي )را براي ما حفظ کرده است .

تفاله ي فلفل و سداب و پياز و آلوچه ي بي هسته و مقدار اندکي انقوزه برخي از ادويه اي بود که مي بايست در اين خوراک به کار رود .
خوراکي هاي ديگر در اين کتاب اپيکيوس ( جوجه به روش پارتي ) است که بي گمان بيشتر طعم و مزه ي بسيار مطبوع خود را از انقوزه مي گيرد .
انقوزه که آشکارا يک چنين نقش مهمي در آشپزي ايراني داشته صمغي است که با وجود بوي نامطبوعي که از نامهاي بي ادبانه گوناگونش به مشام مي رسد
(گه شيطان و غيره ) بهاي گراني داشته است .روميان آن را از ايران گرفته اند و نام laser parthicum يا vel parthium يا laser cyrenacicumداده اند .
نام اخير به اين حقيقت اشاره دارد که silphicumسيرنائيک که روزگاري مشهور و توليد اصلي اين سرزمين بود در دوره ي روميان بسيار ناياب شده بود ،
توليد ايران در دوره ي پارتيان چندان مرغوب بود که به عنوان جانشين محصول سير نائيک پذيرفته شده بود . در کتب اقرابادين هنوز از انقوزه در ميان داروها نام مي رود ،
اما يافتن کاربرد دارويي براي آن تحولي بوده که در دوره هاي اخير پيدا شده است .

اما ريواس که امروزه خوراکي لذيذ به شمار مي آيد ، در دوره ي باستان و سده هاي ميانه تنها براي خواص دارويي آن ارزش داشت .
اين گياه در سده هاي يکم و دوم ميلادي در جهان يوناني -رومي شناخته شد . ريواس مستقيما از ايران نيامده ، بلکه از ( فراسوي بوسفوروس)،
يعني بخشي از جهان که ايران به ويژه در آنجا نفوذ راسخ و نيرومندي داشت آمده است .
نام يوناني و رومي ريواس (rha ، rheon،و غيره ) نام بومي آن را باز مي تابد (به فارسي ميانه revas).

انقوزه و ريواس تنها گياهان زراعي نبودند که روميان آنها را از ايران به جهان غرب آوردند . پليني مي گويد که يونانيان بهترين نوع گردو را ersicumمي ناميدند ،
روميان کشت آن را در سراسر اروپا گسترش دادند.

پسته ي ايراني در دوره ي يوناني مابي بر يونانيان شناخته شد ، اما کشت آن در ايتاليا نخستين بار در سده ي يکم ميلادي انجام گرفت .
اگر چند ، اين درخت و ميوه ي آن هنوز به نام ايراني (پسته ي کنوني ) خود خوانده مي شود ، اما گويا نه مستقيما ، بلکه از طريق خاور نزديک به ايتاليا آورده شد .

دو ميوه اي که آوردن آنها به جهان غرب اثر ديرپايي گذاشته زرد آلو و هلو بود . اين دو درخت ميوه هر دو خاستگاه چيني داشتند و بر يونانيان ناشناخته بود .
روميان از طريق ايرانيان به وجود آن ها پي برده اند و از ايران و ارمنستان ايران گرفته در غرب رواج دادند .
درباره ي آشناسازي غربيان به هلو به ويژه آگاهي فراوان داريم . پليني مي گويد ( چنانکه نام هلو persicaنشان مي دهد
بر مردم آسايي صغير و يونان بيگانه و نا آشنا بود .و هيچ ميوه اي را به گراني هلو نمي فروختند .
چندان نگذشت که انوان گوناگوني از اين ميوه پرورش دادند و با پيوند زدن آن به درختان ديگر گونه اي تازه اي از آن به دست آوردند .
يونانيان اين درخت را melea persikeمي خواندند ، اما گالن در سده ي دوم ميلادي يادآور گرديد
که اين نام کوتاه شده به صورت persika در آمد . در زبان لاتين نيز همان واقعه پيش آمد. نام کنوني هلو در بيشتر زبانهاي اروپايي يادآور ريشه ي ايراني آن است .

گزارش هايي که درباره ي آوردن درخت زردآلو به غرب که مي گويند از طريق ارمنستان بوده است ، طول و تفضيل چنداني ندارد .
گالن مي گويد که نسل هاي گذشته زردآلو را نمي شناختند ، واژه ي لاتيني praecocium به معني زود رس است .
تازيان کشت اين درخت و نام لاتيني مشخص آن را بيزانسها (برقوق ) و مردم اروپاي غربي آن را از تازيان گرفتند و
نام کنوني آن در اروپاي غربي (abricot،apricot) که نام لاتيني اصلي آن را با حرف تعريف معين عربي
در آميخته آشکارا تاريخ پيچ در پيچ اين ميوه را باز مي تابد .

اما فندق از غرب به ايران آمده و هنوز نام خارجي خود فندق رانگه داشته است .
چون ايرانيان احتمالا صفتي يوناني را براي اشاره به نواحي پونتک که به امپراتوري آن ها تعلق داشته به کار نمي بردند ،
از اين روي فندق و نام آن مي بايست از طريق واسطه هاي ارمني يا عرب به آنها رسيده است .

یاری نامه :
تاریخ ایران از سلوکیان تا فروپاشی دولت ساسانیان . ترجمه حسن انوشه ، احسان یار شاطر
بخش مناسیات فرهنگی میان پارت ها و روم

عضويت در سايت

سپاس فراوان به خاطر جستار مفیدتان . مسلما اگر منابع را هم ذکر کنید بیشتر هم بر ارزش آن افزوده می شود مخصوصا در مورد دستور غذای پارتی اگر منابع نوشتاری را نیز کنید ممنون می شوم.
بازهم سپاس