نقش حرکت‌دار سفال‌های ایران

عضويت در سايت

نقش حرکت‌دار سفال‌های ایران بیش از 6هزار سال قدمت دارند
تصاویر حیوانات در حال حرکت برروی سفال های به دست آمده از کویر مرکزی ایران بخصوص تپه ازبکی و سیلک به بیش از 6هزار سال قبل بازمی‌گردد.
سیامک سرلک باستان شناس و مسئول بخش پیش از تاریخ موزه ملی ایران با اشاره به سفال‌های به دست آمده از کویر مرکزی و ایران به دست آمده است، به میراث خبر گفت:« بیشتر سفال‌هایی که از این مناطق به ویژه تپه سیلک به دست آمده است و قدمت آن از سفال‌های شهر سوخته و به خصوص جامی که به عنوان اولین انیمیشن جهان شناسایی شده بیشتر است، تصاویر موجودات در حال حرکت دارد.»
به گفته سرلک در بسیاری از این سفال‌ها نقش تعقیب بز توسط حیوانات وحشی و یا انسان تصویر شده است:«برروی این سفال‌ها حرکت وجود دارد و در آن‌ها یا حیوانی در حال جهش است، یا در حال خیز است. در برخی از آن ها تعقیب کننده تصویر شده است. اما در برخی از آن‌ها بز یا حیوان شاخداری که قرار است شکار شود، به تنهایی دیده می‌شود .»
قدیمی‌ترین انیمیشن جهان در سال 1983میلادی توسط باستان شناسان ایتالیایی حاضر در شهر سوخته به هنگام کاوش در گوری 5 هزار ساله پیدا شد .آنها جامی را پیدا کردند که نقش یک بز همراه با تصویر یک درخت روی آن دیده می‌شد. باستان شناسان پس از بررسی این شی دریافتند نقش موجود بر آن برخلاف دیگر آثار به دست آمده از محوطه‌های تاریخی شهر سوخته، تکراری هدفمند دارد، به گونه‌ای که حرکت بز به سوی درخت را نشان می دهد. هنرمند نقاشی که جام سفالین را بوم نقاشی خود قرار داده، توانسته‌ است در 5 حرکت، بزی را طراحی کند که به سمت درخت حرکت و از برگ آن تغذیه می کند. این سفال از سوی باستان شناسان و کارشناسان به عنوان نخستین انیمیشن جهان معرفی شد. آسیفای ایران نیز با معرفی این شی به آسیفای جهانی پیشنهاد کردند که این طرح به عنوان نشانه آسیفای جهانی معرفی شوند.
سرلک با اشاره به برخی سازندگان این سفال‌ها سیلک به ظرایفی مانند حالت حیوان در حال ترس و فرار دقت داشته‌اند، توضیح داد:«برروی این سفال‌ها در کنار حیوان فراری خطوطی به صورت هاشور خورده است که من و برخی از باستان‌شناسان معتقدیم با توجه به نمایش ترس حیوان در این سفال‌ها احتمالا حیوان در حال ادرار کردن تصویر شده است که تاکید بیشتری براین موضوع باشد. »
سرلک با اشاره به یکی از خمره‌های به دست آمده از منطقه کویر مرکزی ایران گفت:« در سال 1382 در مسیر کاووش‌های تپه ازبکی در فضایی که احتمالا فضای نیایشگاه بوده است، خمره‌ای به دست آمد که برروی آن یک تصویر حیوانی در حال حرکت وجود قرار داشت.»
این کوزه به جرات یکی از زیباترین اشیای به دست آمده از کاووش های باستان‌شناسی منطقه کویر مرکزی است:« برروی این کوزه تصویر یک یک گرگ یا چیزی شبیه آن از یک سو و یک انسان با سلاح از سوی دیگر در حال حمله به یک حیوان شبیه بز هستند. در واقع این دو حیوان را محاصره کرده اند. تصویر علاوه بر وجود حرکت در آن درست دور ظرف چرخیده و آن جایی که به پایان می رسد بار دیگر آغاز می‌شود. این سفال نزدیک به دو هزار سال قدیمی‌تر از سفال شهر سوخته است که سی سال پیش به دست آمده است. »
به گفته سرلک:« ظرف مورد نظر یک خمره سفالی دهان گشاده است که احتمالا برای نگهداری مایعات بوده و اندازه آن 60 در 70 سانت است. »
این ظرف در حال حاضر از اشیایی است که برای مطالعه بیشتر در سایت پژوهشی تپه باستانی ازبکی قرار دارد .
با پیدا شدن چند ظرف سفالی زیبا دراوایل سال 1933 میلادی در پاریس و شناخته شدن محل اکتشاف این ظروف که سیلک کاشان بود ،مشاور موزه ملی فرانسه را بر آن داشت تا در اکتبر همان سال مجوز حفاری در این نقطه مهم را گرفته و هیئت فرانسوی به سرپرستی پرفسور رومن گیرشمن را مامور حفاری در سیلک کاشان کرد. هیئت باستان شناسی طی سه فصل(سالهای 1933،1934و 1937) تپه ها را کاوش و در سال 1938گزارش آن را در دو مجلد تحت عنوان سیلک کاشان به زبان فرانسه در پاریس منتشر کرد.
سیلک را به شش دوره تقسیم می کنند که از 8000 هزار سال پیش شروع شده است. هر دوره حدود هزار سال است که شهرها به علت جنگ یا زلزله نابود و دوباره در سده های بعدی بر روی تمدن قبلی، بنا شده اند. تا دورة ششم و آخرین دوره که نابودی آن 2700سال پیش اتفاق افتاده است.
سفال های مشهور تصویر دار این منطقه مربوط به دورة سوم سیلک است، حدود 6000 سال پیش. در دورة سوم، چرخ سفالگری و کوره اختراع شد. به این خاطر، ظروف این دوره زیباتر و مدور بودند. در همین دوره، مهرها و زیورآلات هم ساخته می شد. در اواخر این دوره، نقره هم از سنگ معدن استخراج می شده است. ویلسون در کتاب تاریخ ایران می گوید: «سفال های سیلک از زیباترین و نفیس ترین سفال های ایران اند. موزه های دنیا بدون سفال های سیلک، معتبر نیستند.
برگرفته ازبایگانی میراث خبر
پایگاه پژوهشی هخامنشیان

تنها کاربران عضو سايت قادر به مشاهده لينک ها هستند.
عضويت در سايت / ورود به سايت

در نیمهی دوم هزارهی دوم پیش از میلاد، تقریبا مقارن با رواج آهن و مهاجرتهای آریاییان، نوعی سفال سیاه ـ خاکستری رنگ در مناطق شمال شرقی، شمال و شمال غربی ایران ظاهر شد و موجب بروز دگرگونی‌هایی در ساختار فرهنگی و اجتماعی مناطق یاد شده گردید. باستانشناسان این پدیده را «فرهنگ سفال خاکستری» نامیده‌اند. عده‌ای از محققان معتقدند که پدیدهی «فرهنگ سفال خاکستری» با مهاجرتهای آریایی‌ها و پیدایش آهن ارتباط نزدیک دارد.

معروف‌ترین تپه‌ها و گورستانهای باستانی که تماما یا لایه‌هایی از آنها متعلق به «فرهنگ سفال خاکستری»اند عبارتند از :

1- شمال شرقی ایران : تپه حصار دامغان، یاریم تپه گنبد قابوس، تورنگ تپه و شاه تپه گرگان.

2- دشت تهران : گورستان قیطریه و محوطهی باستانی کهریزک، گورستان پیشوای ورامین و تپهی سفالی روستای معمورین، گورستان‌های باستانی خوروین و چندار در ناحیهی برغان.

3-حاشیه کویر مرکزی : تپه‌های سیلک، کاشان (گورستان الف و ب لایهی پنجم و ششم)

4-شمال ایران : مازندران، گیلان، طالش، خلخال، طارم و اردبیل. اکثر گورستانهای باستانی مکشوفه در ارتفاعات و کوهپایه‌های البرز مانند : مارلیک (چراغعلی تپه)، کلاردشت، اصطلخ جان، قلعه کوتی دیلمان و‌‌ …

5-غرب و شمال غرب ایران : حسنلو، دینخواه تپه، هفتوان تپه، گوی تپه، یانیق تپه (آذربایجان)، گودین تپه (کنگاور)، تپه گیان (نهاوند)، تپه بدهوره (اسدآباد همدان) و ‌…

خاستگاه سفال خاکستری را که ظهور آن موجب منسوخ شدن سنت سفال منقوش دوره‌های قبلی گردید، شمال شرق ایران دانسته‌اند. براساس مطالعات انجام شده و نتایج آزمایشهای رادیو کربن سفالینه‌های خاکستری مکشوفه از «تپه حصار» و «تورنگ تپه» چند سده قدیم‌تر از سفالینه‌های خاکستری دیگر مناطق باستانی ایران است.