پيشينه ي پرچم ايران...

پيشينه ي پرچم ايران در طول تاريخ اين سرزمين چه بود ؟

نخستين اشاره در تاريخ اساطير ايران به وجود پرچم ,به قيام كاوه آهنگر عليه ظلم و ستم آژي دهاك بر مي گردد . در آن هنگام كاوه براي آنكه مردم را عليه ضحاك بشوراند , پيش بند چرمي خود را بر سر چوبي كرد و آن را بالا گرفت تا مردم گرد او جمع شوند . سپس كاخ فرمانروايي خونخوار را در هم كوبيد و فريدون را بر تخت شاهي نشاند.
فريدون نيز پس از آنكه فرمان داد تا پاره چرم پيش بند كاوه را با ديبا هاي زرد و سرخ و بنفش آراستند و در و گوهر به آن افزودند ,آن را درفش شاهي خواند و بدين سان درفش كاويان پديد آمد . نخست رنگهاي پرچم ايران زرد و سرخ و بنفش بود , بدون اينكه نشانه اي ويژه بر روي آن و جود داشته باشد . درفش كاويان صرفا افسانه نبوده و به استناد تاريخ تا پيش از حمله ي اعراب به ايران , به ويژه در زمان ساسانيان و هخامنشيان پرچم ملي ونظامي ايران را درفش كاويان ميگفتند , هرچند اين درفش كاوياني اساطيري نبوده.
به روايت اكثر كتب تاريخي , درفش كاويان زمان ساسانيان از پوست شير يا پلنگ ساخته شده بود , بدون انكه نقش جانوري بر روي آن باشد . هر پادشاهي كه به قدرت مي رسيد تعدادي جواهر بر آن مي افزود .
به هنگام حمله ي اعراب به ايران , در جنگي كه در اطراف شهر نهاوند در گرفت درفش كاويان به دست آنان افتاد و چون آن را همراه با فرش مشهور بهارستان نزد عمربن خطاب خليفه ي مسلمانان . بردند وي از بسياري گوهرها , درها و جواهراتي كه به درفش آويخته شده بود دچار شگفتي شد و به نوشته ي فضل الله حسيني قزويني در كتاب المعجم مي نويسد : ( اميرالمومنين سپس بفرمود تا آن گوهرها را برداشتند و آن پوست را سوزاندند .)
با فتح ايران به دست اعراب _ مسلمان . ايرانيان تا دويست سال هيچ درفش يا پرچمي نداشتند و تنها دو تن از قهرمانان ملي ايران زمين , يعني ابومسلم خراساني و بابك خرم دين داراي پرچم بودند . ابومسلم پرچمي يكسره سياه رنگ داشت و بابك سرخ رنگ . به همين روي بود كه طرفداران
اين دو را سياه جامگان و سرخ جامگان مي خواندند . تا سالها هيچ نقش و نگاري از جانداران بر روي درفشها تصوير نميشد . و...

ادامه دارد ........

نخستين تصوير بر روي پرچم ايران :
در سال 355 خورشيدي ( 976 ميلادي ) كه غزنويان , با شكست دادن سامانيان , زمام امور را در دست گرفتند , سلطان محمد غزنوي براي نخستين بار دستور داد نقش يك ماه را بر روي پرچم خود كه كه رنگ زمينه ي آن يكسره سيا بود زردوزي كنند .سپس در سال 410 خورشسدي سلطان مسعود غزنوي به انگيزه ي دل بستگي به شكار شير دستور داد نقش و نگار يك شير جايگزين ماه شود و از آن پس هيچگاه تصوير شير از روي پرچم ملي ايران برداشته نشد تا انقلاب ايران در سال (1979 ميلادي) .

* افزوده شدن نقش خورشيد بر پشت شير :
در زمان خوارزمشاهيان يا سلجوقيان سكه هايي زده شد كه بر روي آن نقش خورشيد بر پشت آمده بود , رسمي كه به سرعت در مورد پرچم ها نيز اجرا گرديد . در مورد علت استفاده از خورشيد دو ديدگاه وجود دارد , يكي اينكه چون شير گذشته از نماد دلاوري و قدرت , نشانه ي ماه امرداد ( اسد ) هم بوده و خورشيد در ماه امرداد در اوج بلندي و گرماي خود است , به اين ترتيب همبستگي ميان خانه ي شير ( برج اسد ) با ميانه ي تابستان نشان داده مي شود .
ديدگاه ديگر بر تاثير آيين مهر پرستي و ميترائيسم در ايران دلالت دارد و حكايت از آن دارد كه به دليل تقدس خورشيد در اين آيين , ايرانيان كهن ترجيح دادند خورشيد بر روي سكه ها و پرچم , بر پشت شير قرار گيرد .

* پرچم در دوره ي صفويان :
در ميان شاهان سلسله صفويان كه حدود 230 سال بر ايران حاكم بودند تنها شاه اسماعيل اول و شاه طهماسب اول بر روي پرچم خود نقش شير و خورشيد نداشتند . پرچم شاه اسماعيل يكسره سبز رنگ بود و بر بالاي آن تصوير ماه قرار داشت . شاه طهماسب نيز چون خود زاده ي ماه فروردين
( برج حمل ) بود دستور داد به جاي شير و خورشيد تصوير گوسفند نماد برج حمل را هم بر روي پرچم ها و هم بر سكه ها ترسيم كنند . پرچم ايران در بقيه ي دوران حاكميت صفويان سبز رنگ بود و شير و خورشيد را بر روي آن زردوزي ميكردند .
البته موقعيت و طرز قرار گرفتن شير در همه ي اين پرچم ها يكسان نبوده , شير گه نشسته بوده و گاه نيمرخ و گاه رو به سوي بيننده . در بعضي موارد هم خورشيد از شير جدا بوده و گاه چسبيده به آن . به استناد سياحت نامه ي ژان شاردن جهانگرد فرانسوي استفاده از بيرق هاي نوك تيز و باريك كه بر روي آن آيه اي از قرآن و تصوير شمشير دوسر علي يا شير و خورشيد بوده , در دوران صفويان رسم بوده است . به نظر مي آيد كه پرچم ايران تا زمان قاجار ها , مانند پرچم اعراب , سه گوشه بوده نه چهار گوشه . و...

ادامه دارد ....

*پرچم در عهد نادرشاه افشار :

نادر كه مردي خودساخته بود توانست با كوششي عظيم ايران را از حكومت ملوك الطوايفي رها ساخته , بار ديگر يكپارچه و متحد كند . سپاه او از سوي جنوب تا دهلي , از شمال تا خوارزم و سمرقند و بخارا , و از غرب تا موصل و كركوك و بغداد و از شرق تا مرز چين پيش روي كرد . درهمين موقع بود كه تغييراتي درخور در پرچم ملي ونظامي ايران به وجود آمد .
درفش شاهي يا بيرق سلطنتي در دوران نادرشاه از ابريشم سرخ و زرد ساخته ميشد و بر روي آن تصوير شير و خورشيد هم وجود داشت اما درفش ملي ايرانيان در اين زمان سه رنگ سبز و سپيد و سرخ بوده و شيري در حالت نيمرخ و در حال راه رفتن داشته كه خورشيدي نيمه بر آمده بر پشت آن بوده و در درون دايره ي خورشيد نوشته شده بود : الملك الله .
سپاهيان نادر در تصويري كه از جنگ وي با محمد گوركاني , پادشاه هند , كشيده شده , بيرقي سه گوش با رنگ سپيد در دست دارند كه در گوشه ي بالائي آن نواري سبز رنگ و در قسمت پاييني آن نواري سرخ دوخته شده است . و شير و خورشيد به همان شكلي كه گفته شد وجود دارند .
بر اين اساس مي توان گفت پرچم سه رنگ عهد نادر مادر پرچم سه رنگ فعلي ايران است . زيرا در اين زمان بود كه براي نخستين بار اين سه رنگ بر روي پرچم هاي نظامي و ملي آمد . هر چند هنوز پرچم ها سه گوشه بود . و....

ادامه دارد......

*دوره ي قاجار , پرچم چهار گوشه :

در دوران آغا محمد خان قاجار , سر سلسله ي قاجاريان , چند تغيير اساسي در شكل و رنگ پرچم داده شد . يكي اينكه شكل آن براي نخستين بار از سه گوشه به چهر گوشه تغيير يافت و دوم اينكه آغا محمد خان به دليل دشمني كه با نادر داشت دو رنگ سبز و سپيد پرچم نادري را برداشت و تنها رنگ سرخ را روي پرچم گذارد .
دايره ي سپيد رنگ بزرگي در ميان اين پرچم بود كه در آن تصوير شير و خورشيد به رسم معمول وجود داشت با اين تفاوت بارز كه براي نخستين بار شمشيري در دست شير قرار داده شده بود . در عهد فتحعلي شاه قاجار ايران داراي پرچمي دوگانه شد .كه يكي از آنها پرچمي يكسره سرخ با شيري نشسته و خورشيد بر پشت كه پرتو هاي آن سراسر آن را پوشانده بود . نكته ي شگفت آور اينكه شير پرچم زمان صلح شمشير به دست داشت در حالي كه در پرچم عهد جنگ چنين نبود . در زمان فتحعلي شاه بود كه استفاده از پرچم سپيد رنگ براي مقاصد ديپلماتيك و سياسي مرسوم شد .
در تصويري كه يك نقاش روس از ورود سفير ايران , ابوالحسن خان شيرازي , به دربار تزار روس كشيده , پرچمي سپيد رنگ منقوش به شير و خورشيد و شمشير , پيشاپيش سفير در حركت است . سالها بعد , امير كبير از اين ويژگي پرچم هاي دو گانه ي دوره فتحعلي شاه استفاده كرد و طرح پرچم امروزي را ريخت . براي نخستين بار در زمان محمد شاه قاجار ( جانشين فتحعلي شاه ) تاجي بر بالاي خورشيد قرار داده شد . در اين دوره هم دو درفش يا پرچم به كار مي رفته است كه بر روي يكي شمشير دوسر حضرت علي و بر ديگري شير و خورشيد قرار داشت كه پرچم اول درفش شاهي و دومي ملي و نظامي بود .

*امير كبير و پرچم ايران :
ميرزا تقي خان امير كبير , بزرگ مرد تاريخ ايران , دلبستگي ويژه اي به نادر شاه داشت و به همين سبب بود كه پيوسته به ناصرالدين شاه توصيه ميكرد شرح زندگي نادر را بخواند . اميركبير همان رنگ هاي پرچم نادر را پذيرفت , اما دستور داد شكل پرچم مستطيل باشد ( بر خلاف شكل سه گوش در عهد نادر ) و سراسر زمينه ي پرچم سپيد با يك نوار سبز به عرض تقريبي ده سانتي متر در گوشه ي بالايي و نواري سرخ رنگ به همان اندازه در قسمت پايين پرچم دوخته شود و نشان شير و خورشيد و شمشير در ميانه ي پرچم قرار گيرد . بدون آنكه تاجي بر بالاي خورشيد گذاشته شود . بدين ترتيب پرچم ايران تقريبا به شكل و فرم پرچم امروزي ايران در آمد . و....

ادامه دارد.....

پریسابانو درود بر شما

میشود منبع خود را یاد کنید

شما همواره بیان میکنید که پرچم ایران هیچ گاه نماد نداشته این خیلی دور از ذهن است این ملتی که همواره در لوازم خود از نماد و موتیف بهره میبرده چه طور در پرچم خود هیچ نمادی نداشته ؟

درود به شما بانو نيلوفر گرامي
من هرگز نگفتم پرچم ايران هيچ گاه نماد نداشته .

پرچم ايران از زمان به بعد غزنويان همواره داراي نماد شير و خورشيد بوده به جز زمان دو پادشاه كه نامشان را ياد كردم...
و اما قبل از غزنويان از نظر تاریخی در متون اوستایی و هیچ یک از نوشته‌های بجا مانده از دوران هخامنشی و سلوکیان و اشکانیان از درفش کاویانی به درستي ياد نشده‌است. و دقيقا نميتوان گقت كه چه شكلي داشته .
محمد بن جریر طبری در کتاب تاریخ خود به نام الامم و الملوک نوشته است : درفش کاویان از پوست پلنگ درست شده، به درازاي دوازده ارش که اگر هر ارش را که فاصله بین نوک انگشتان دست تا بندگاه آرنج است، ۶۰ سانتی متر به حساب آوریم، تقریباً پنج متر عرض و هفت متر طول می‌شود.
و لي پرچم دوران هخامنشی به احتمال زیاد عقابی با بال‏های گشوده به همراه خورشیدی در پشت سر عقاب بوده‌است و در زمان اشکانیان پرچمی استفاده می‌شد که داراي خورشيد بوده .

منبع من بر طبق يك مقالست كه از منابع مختلف جمع آوري شده ....

*انقلاب مشروطيت و پرچم ايران :

با پيروزي جنبش مشروطه خواهي در ايران و گردن نهادن مظفرالدين شاه به تشكيل مجلس , نمايندگان مردم در مجلس هاي اول و دوم به كار تدوين قانون اساي و متمم آن پرداختند . در اصل پنجم متمم قانون اساسي آمده بود : الوان رسمي بيرق ايران , سبز و سپيد و سرخ و علامت شير و خورشيد است . كاملا مشخص است كه نمايندگان در تصويب اين اصل شتابزده بوده اند . زيرا اشاره اي به ترتيب قرار گرفتن رنگها , افقي يا عمودي بودن آنها , و اينكه شير و خورشيد بر كدام يك از رنگها قرار گيرد به ميان نيامده بود . همچنين درباره ي وجود يا عدم وجود شمشير يا جهت روي شير ذكري نشده بود .نمايندگان در توجيه رنگهاي به كار رفته در پرچم به استدلالات ديني متوسل شدند , بدين ترتيب كه مي گفتند رنگ سبز , رنگ دلخواه پيامبر و رنگ اين دين است . بنابر اين پيشنهاد مي شود رنگ سبز در بالاي پرچم ملي ايران قرار گيرد . در مورد رنگ سپيد نيز به اين حقيقت تاريخي استناد شد كه رنگ سپيد رنگ مورد علاقه ي زرتشتيان است , اقليت ديني كه هزاران سال در ايران به صلح و صفا زندگي كرده اند و اينكه سپيد نماد صلح , آشتي و پاكدامني است و لازم است در زير رنگ سبز قرار گيرد . در مورد رنگ سرخ نيز با اشاره به ارزش خون شهيد در اسلام , به ويژه امام حسين و جان باختگان انقلاب مشروطيت به ضرورت پاسداشت خون شهيدان اشاره گرديد .
وقتي نمايندگان روحاني با اين استدلالات مجاب شده بودند و زمينه مساعد شده بود , نمايندگان مجلس نشان شير و خورشيد را اينگونه توجيح كردند كه انقلاب مشروطيت در امرداد ( سال 1285 هجري خورشيدي و 1906 ميلادي ) به پيروزي رسيد يعني در برج شير و از سوي ديگر چون بيشتر ايرانيان مسلمان شيعه و پيرو امام علي هستند و اسد الله از القاب حضرت علي است , بنابر اين شير هم نشانه ي امرداد است و هم نشانه ي امام اول شيعيان .
در مورد خورشيد نيز چون انقلاب در ميانه ي امرداد به پيروزي رسيد و خورشيد در اين ايام در اوج نيرومندي و گرماي خود است پيشنهاد ميكنيم خورشيد را نيز بر پشت شير سوار كنيم كه اين شير و خورشيد هم نشانه ي علي باشد هم نشانه ي ماه امرداد و هم نشا نه ي چهاردهم امرداد يعني روز پيروزي مشروطه خواهان و البته وقتي شير را نشانه پيشواي امام اول بدانيم لازم است شمشير ذوالفقار را نيز به دستش بدهيم .
بدين ترتيب براي اولين بار پرچم ملي ايران به طور رسمي در قانون اساسي به عنوان نماد استقلال و حاكميت ملي مطرح شد . در سال 1336 منوچهر اقبال , نخستين وزير وقت به پيشنهاد هياتي از نمايندگان وزارت خانه هاي خارجه , آموزش و پرورش و جنگ , طي بخش نامه اي ابعاد و جزييات ديگر پرچم را مشخص كرد . بخش نامه ي ديگري در سال 1337 در مورد تناسب طول و عرض پرچم بود كه اندكي بيش از يك برابر و نيم عرضش باشد .

*پرچم بعد از انقلاب اسلامي :
در اصل هجدهم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران مصوب سال 1358 ( 1979 ميلادي ) در مورد پرچم گفته شده است كه پرچم جمهوري اسلامي از سه رنگ سبز و سپيد و سرخ تشكيل مي شود و نشانه ي جمهوري اسلامي (تشكيل شده با حروف الله ) در وسط آن قرار دارد .

تصوير پرچم ها

تصوير پرچم ها

تصوير پرچم ها

تصوير پرچم ها

طراح آرم پرچم، حمید ندیمی، دانشیار دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی می‌باشد .

البته می توانید برای این که بفهمید این سه رنگ در پرچم ایران چقدر قدمت دارند به عکس روی این دیوار که از هخامنشی مانده است و به عنوان پرچم اهورا ( فروهر) الان در موزه لوور نگهداری می شود توجه کنید.

اين هم پرچم شاه طهماسب كه گفته بودم تصوير گوسفند همراه خورشيد...!!! Cool

پرچم در همه سرزمین ها به عنوان پایه ای ترین نماد هویتی یک کشور شناخته می شود.

این نماد بخشی از مقدسات یک ملت و نشانی برای شناسایی خودی از بیگانه است.

افزون بر این، درفش هر کشور نمادی از دیرینگی ملت و ابزاری برای شناخت شرایط، سرگذشت، و منش آن ملت است.

سرگذشت درفش ایران بر اساس نوشتارها و نگاره های برجای مانده:

چرایی پیدایش نماد و درفش و ارزش آن :

نخستین درفش در جهان ، کاربردهای امروزه را برای مردم نداشته است. در دوره های نخستین، ابزارها و جانوران و درختان و ... خود نشانگر

هویتی بودند که ریشه در آیین و رفتار مردمان، آب و هوای سرزمین، و درجه پیشرفت شهری گری ایشان داشته است. برای نمونه پوست

جانوران وحشی ، نمادی از دلیری و ترس افکن در دیگری بوده است و پس از چندی انشان ها از پیکره ها و

تندیس ها و ... در نماد ( سنبل )سازی بهره بردند.

با گذشت زمان و افزایش نیازهای مردم، نماد سازی به عنوان ابزاری برای رساندن مفاهیم به دیگران کارآمد شد،

البته باید به این توجه داشت که در روزگار کنونی هم نماد کارایی بیشتری از خط دارند،می توان به این نکته پی برد که چرا نمادها به جای

خط بر روی درفش ها جای گرفتند. اگر شما در خیابان در حال گذر باشید، آنچه شمارا در زودتر پیدا کردن یک جایگاه کمک می کند، نماد است .

برای نمونه یک نان آویخته یا نگاره کشیده شده از آن ، نشان نانوایی و یا نشان یک بانک یا شرکت خاص و رنگ شناخته شده آن برای شما

نشانگر نمایندگی آن بانک یا شرکت است.

از آن جا که در دوران های کهن ملت ها همیشه توان این را نداشتند کع نماد خود را برداشته و با آن جا به جا شوند ناگزیر به نگاره سازی روی

آوردند و انتقال مفهوم نماد خود را به نگاره ها سپردند. برای نمونه سه گوش ( مثلث) که نمادی پرکاربرد بر سفال ها و حتا درفش ها بوده،

گاهی نمادی از کوه است،

گندم نمادی از باروری و نیرو

یا خط و موج نمادی از آب و رود...

گسترش شهری گری این نیاز را در میان مردمان یک هازمان( جامعه ) پدید آورد تا خود را به دیگران بشناسانند و جنگاوران و گروه های حاکمیتی

را بر آن داشت تا ابزاری برای یکپارچه کردن جنگاوران شان بسازند. بی گمان این کار بی پیوند با مذهب و باور آن مردمان نیز نبوده و نمادهایی

که به عنوان درفش به کار می آمدند به گونه ای پیوند به باورهای مردم و جنگجویان آن سرزمین داشته.

کاربرد بسیار مهم درفش ها در جنگ ها بوده تا به این وسیله در دل سربازان دشمن ترس و دلهره و در میان سربازان خودی شور و افزایش

نیروی نبرد و زنده کردن آرمان نبرد را پدید آورد.

در روزگاران کهن این نماد می توانسته پیکره جانوری نیرومند یا خدای پنداری آن جامعه باشد. ولی پس از آن ، با توجه به این که پارچه ها با

حرکت خود در باد، گونه ای شور برای سربازان و ترس برای دشمن پدید می آورده، از پارچه ها و نوارها و نقش ها به عنوان پرچم بیشتر

بهره ی بردند

نقش کردن نماد بر روی پارچه افزون بر اینکه ترابری پرچم آن ملت را آسان تر می کرد، می توانست با بزرگتر کردن اندازه پارچه پرچم ،

بیم بیشتری در دل دشمنان در نبردها پدید آورد.

ایرانیان به گواه تاریخ ، نخستین ملتی هستند که از درفش برای پدید آوردن اتحاد در میان مردم و یگان های رزمی بهره بردند.

اینکه هر دسته و یگان ارتش کشور دارای پرچم ویژه خود باشد، افزون بر اینکه همبستگی در میان هموندان آن یگان، برای هم یاری و

دوستی در میدان جنگ پدید می آورد، عاملی بود تا آن یگان ، آن اندازه جانفشانی کند که پرچم خود را به بیگانگان نبازد.

در این میان پرچم شاهی درون یگان، پاسدار شاه بود و درفش ملی نیز گاه در یگان شاه و گاه در یگانی جدا، همین خویشکاری را بر دوش داشت.

همه ی دسته ها به گونه ای آرایش می یافتند که دل سپاه و مرکز فرماندهی جنگ که دربر گیرنده درفش اصلی بود، به خطر نیفتد.

اگر دسته ای درفش یگانی خود را از دست می داد، زمینه ای از سرافکندگی در میان هم رزمان و دیگر یگان ها و کل ارتش آن کشور را پدید می آورد.

چه رسد به این که ملتی درفش ملی یا شاهی خود را به بیگانگان ببازد و به یغما رفتن درفش ها در نبردها خود شوندی (دلیلی) برای

ادامه جنگ ها و خوارداشت ( تحقیر) ملت ها در دوران های دیگر بود.

نمونه این پدیده : در دوره شاهنشاه " اردیکم " ، ارشک سیزدهم نیروی متجاوز روم که به مرزهای ایران تاخته بود به دست سردار بزرگ

"سورنا" در هم شکست و کراسوس سردسته آنان و پسرش پولیوس کشته شدند و درفش های رومیان به دست ایرانیان افتاد.

سزار بارها تلاش کرد تا این پرچم را از ایران بازپس گیرد. ولی ناکام کشته شد.

در دوره شاهنشاه فرهاد چهارم، ارشک چهاردهم ، آنتونیوس با آذرآبادگان و کردستان تاخت ، ولی با دادن کشتگان و اسیران بسیار شکست

خورد و پس از آن نمایندگانی برای درخواست بازپس گیری درفش های خود به پیشگاه شاهنشاه ایران فرستاد. ایشان با آتش بس موافقت

و از بازپس دادن درفش ها سرباز زدند. در سال های آینده برپایه گفتگوها و نفوذ سیاسی، سرانجام این درفش ها به دولت روم پس داده شد.

رومی ها در ازای این سال ها که درفششان در دست ایرانیان بود، جشن پیروز برگزار نکردند.

با اینکه درفش های دشمنان به یغما می رفت، ولی اینگونه نبود که به درفش ایشان بی احترامی شود، بلکه این درفش ها را در نیایشگاه ها

نگهداری می کردند و درفش دشمن را بی ارج نمی کردند.