نوروز گان از دیدگاه مردمشناسی

از خوانند گان گرامی میخواهم تا آغاز نوروز این رویه را دنبال کنند تا آداب و رسوم مردمان جای جای کشورمان در این باره بکاویم از سایر نویسندگان تالار هم خواهشمندم نوشتارشان را در این باره در همین جا بگذارند تا با هم بسنجیدم و نقاط مشترک آن را پیدا کنیم با سپاس

مردم آبادی زفره در نوروز

- در هنگام نو شدن سال جوانان تخم مرغی را روی آیینه نهاده و باور دارند در هنگام گردش سال تخم مرغ میگردد (جابه جا میشود )

(در قم یک گل یا یک سیب در یک کاسه آب میاندازند یا یک نارنج روی آیینه میگذارند ) درست به همین منظور

- زنان در همان هنگام خرخاکی ( کُلیج : در گویش قمی) - و پول به ویژه سکه های نقره و طلا همراه نگاه میدارند و بر این باورند آن سال برای آنها خوش یمن و مبارک است و وامدار نمیشوند .

_ نانی که پیشتر برای نوروز پخته بودند مانند نانی است که در سراسر سال آمده میشود با این فرق که نان نوروز با کنجد و سیاه دانه و گلرنگ (ریشه ی زعفران ) آرایش میشود ,نانوا در هنگام پختن نان , انگشتان خود را در آب گلرنگ میگذارد و در تنور به نان می پاشد . در نتیجه روی نان اثر انگشت یا ریخته شدن آب گلرنگ به رنگ زعفرانی دیده میشود . از همین نان بود که به دلاک و حمامی دو دانه داده میشد

- در گذشته هر خانوار سالیانه دو من گندم و دومن ذرت ( هریک برابر چهار کیلو گرم گندم - نه کیلو و ششسد گرم ذرت ) به حمامی میداد و خود و خانواده اش برای یک سال از حمام استفاده میکردند . و نیز یک من و سد درم (6 کیلو ) گندم و یک من و 100 درم ذرت به دلاک میدادند و او یک سال سر و چهره ی او و پسران او را پیرایش میکرد و در حمام کیسه میکشید . پسران زمانیکه ازدواج میکردند باید مزد جداگانه بپردازند - اما اکنون مزد را نقدی میکردند و این رسم ور افتاده

پیشوایان مذهبی ,هفت سلام را با زعفران در بدنه ی درون کاسه نوشته و در آن آب میریزند و یک قاشق شمشاد روی کاسه میگذارند کسانی که برای شادباش نوروزی به خانه ی آنها میروند جدا از چای و شیرینی جرغه ای از آن برای تبرک مینوشند . در قم هم همین کار را برای بخت گشایی دختران و پسران میکنند با آیه های قرآن ( البته امروزی به آن باور ندارند و نه انجام میدهند )

- بزرگان و ریش سفیدان در خانه میمانند و اواژه ی" نیشته " : نشسته و آماده ی پذیرایی هستند و دیگران دسته دسته یا به تنهایی به دیدن آنها میروند با عبارت "مبارک بو ! "

جدا از دوستان به درگذشتگان سر میزنند بانوان کاسه ای را که در آن گل سرخی ( گل سوری ) خیسانده همراه میبرند و همراه با زمزمه ی فاتحه روی قبر هر یک از خویشان خود قاشقی از این گلاب (آب گلی که خیسانده ) میریزند . اگر گل خشکیده از سال پیش نداشته باشد به جای آن سبزه ای را که برای گردش سال پرورش داده بودند همراه برده و آن را به چند بخش نموده و هر دسته ی سبزه را روی یکی از قبور خویشان خود میگذارند .

- جوانانی که نامزد دارد طبقی به خانه ی عروس میفرستند ( پارچه , شیرینی , آجیل , صابون , حنا , کفش , زیور آلات ) سپس خواهر یا یکی از زنان خویشان داماد , به خانه ی عروس رفته و او را همراه خود به حمام میبرد سپس موی سر و دست و پای او را حنا میگذارد Surprised

- خانواده ی عروس هم ,داماد و پدر و مادر او را به شام فرا میخواند

- شب و روز سال نو چراغ خانه را خاموش نمی کنند

- روز نخست سال نو به هر جا که میشوند ( وارد میشوند ) و هر کس که خوراکی پیشکش میکند برای اینکه جلوی روزی را نگیرند باید آن را خورد یا دست کم مزه ی آن را چشید .

- خوراک نیمروز حلیم بود

- خوراک شب پلو بود یک چهارم برنج روغن گوسفندی میریختند Surprised

- در میان اعیاد ملی و باستانی تنها نوروز است که اگر نوروز زودتر از یکی از اعیاد مذهبی باشد روز نوروز را نخستین عید برای درگذشتگان میگیرند (در قم هم همین رسم است )

- تخم مرغ رنگی ( تخم مرغی را که جوهر قرمز یا مواد قرمزی ریخته میشد میجواشاندند و به بچه ها عیدی میدادند و نیز به خانه ی عروس میفرستادند .

و در قدیم رسم بود که آب سال نو را از زیر آسیاب بردارند ( درباره ی این رسم که به دزدیدن آب مرسوم است و در نفاط دیگر ایران به ویژه شمال ایران بسیار مرسوم و برای جلو گیری از خشک سالی و فزونی آب در سال نو بر سر سفره ی هفت سین میگذاشتند در اینده سخن خواهم گفت .

با سپاس از محمد حسن زفره ای

یکی از رسوم مهم نوروزی بنا بر رسم گذشتگان آوردن آب از سرچشمه کاریزها و چشمه ها و آسیابها بوده است . رسم دزدیدن آب ,رسم جادوی فراوانی آب و بارش یا باران سازی را در بر دارد (رضی ,1383)

آب از سرچشمه آوردن کار بانوان است , نه خویشکاری مردان . چون چشمه ازآن زنان است . هر چشمه ایزد بانویی دارد .آب مادینه است . در همه ی دهات ,خویشکاری آب از چشمه آوردن بر دوش زنان است . چشمه های آب همچون دختر باکره اند به مانند آناهیتا که همیشه باکره است و مادر قدیسان و یاری کننده باکره ها , و مرد نباید به آنجا برود (بهار-1377)

در بسیاری از روستاهای کنونی رسم است که آب پای هفت سین را دختران باکره از چشمه سارها میآورند . ایزدبانو _ آناهیتا ایزد آب است و به همین جهت دوشیزگان از چشمه ها که ازآن آناهیتا آب دزدیده و میآورند کنایه از آنکه سراسر سال برای نشان آب سالی میباشد و آب در سفره ی نوروزی چون سایر چیزها باروری و برکت میباشد . (رضی ,1383)

سلام مطالب مناسب ولی تکمیل آن موجب آگاهی مامی شود

باسپاس

یکی دیگر از مراسم نوروزی پرورش سبزه نزدیک به یک ماه پیش از نوروز بر 12 ستون و دیدن انواع حبوبات که هر گونه که بیشتر رشد کرده بود تفأل میزدند که آن فرآورده (محصول) در سال بیشتر خواهد بود (برای نمونه گندم و عدس و شاهی را آمیخته و سپس میکاشتند آنگاه تفأل میزدند . البته 12 گونه حبوبات نماد 12 برج است - و گاهی هم به نماد هفت امشاسپندان هفت گونه سبزه میکاشتند

حال مراسم کاشت سبزه در گیلان

كاشتن سبزه
ماه اسفند، ماه كاشتن دانه، غله هاست.در استان سر سبز گيلان همانند ساير استانهاي كشور، كاشتن سبزه صورتي نمادين دارد امروزه در تمامي خانه ها رسم است كه ده يا پانزده روز مانده به نوروز، در ظرف هاي كوچك و بزرگ و كاسه ها و بشقاب و كوزه ها، ابتدا گندم يا عدس و تخم شاهي و . . . را در ظرفي خيس مي كنند. پس از آنكه اين دانه ها جوانه زد، آن را در ظرف جداگانه اي مي ريزند و روي آن را با پارچه هاي نازكي مي پو شانند و اعتقاد دارند كه اگر چشم ناپاكي بر آن افتد، سبزه رشد نمي كند و سبز نمي شود.

البته در شهر ما هم همین باور هست که هنگامیکه گندم ها برای سمنو در سبدها آب میدهدند تا جوانه بزند مرد بیزن نباید به آنها نگاه کند و برای جلوگیری از آن یک پارچه چلوار مرطوب روی سبدها میکشند و حتی در زمان شیره گیری نباید مرد بیزن آنجا باشد چون سمنو مثل زهر مار تلخ میشود

سبزه هنگام تحويل سال نو به خوبي رشد كرده و به سفره ي «هفت سين زيبايي و طراوت خاصي مي بخشد. مردمان سرزمين گيل و ديلم همانند ساير هموطنان كشورمان سبزه را تا آخرين روزهاي تعطيلات نوروز (يعني سيزده بدر) نگه مي دارند و بعد آن را به آب روان رودخانه مي سپارند.