تاج اصفهانی

ناز تحریری که پیچیده ست در گوش فلک

بغض آوازی به غیر از نغمه های تاج نیست

حلقه ی اصفهان مجموعه ای از هنرمندان بزرگ در شهر کمال و جمال است که در فاصله ی سالهای پس از جنگ دوم تا دهه 60 خورشیدی پایه گذار مکتبی جاوید شدند و بر تارک هنر ایرانی درخشیدند .
یاران این حلقه استادان ناموری بودند که از آنان جز استاد یکه تاز نی نواز ایران جناب کسایی عزیز و تارنواز پنجه طلایی یعنی استاد جلیل شهناز کسی دیگر نمانده است.
یکی از این یاران تاج اصفهانی بود که به حق تاج هنرمندان بود.بی گمان این حلقه ی با صفا در تاریخ هنر ایران جاودانه خواهد ماند.

جلال تاج اصفهانی در سال 1282 خورشیدی در اصفهان چشم به جهان گشود و برابر رسم آن روزگار در ضمن دروس مقدماتی و ابتدا با سعدی آشنا شد و بسیاری از اشعار وی را از بر نمود . پدرش تاج الواعظین منبری خوش آوازی بود که با گوشه های آواز ایرانی آشنا بود. تاج پس از دروس مقدماتی در محضر پدر مقدمات ردیف ها را آموخت و سپس در محضر سید عبدالرحیم اصفهانی استاد برجسته ی مکتب اصفهان شاگردی نمود.
در اصفهان همچنین از محضر نایب اسدالله و سایر هنرمندان بهره برد و در آغاز جوانی به تهران سفر کرده به انجمن شعر وحید راه یافت و در محافل آنان می خواند. به زودی با علی اکبر شهنازی و محجوبی آشنا شد و کنسرت هایی اجرا کرد که صدای ضبط شده ی او در صفحات گرامافون راه یافت.

او مدتها در تهران ماند و ظاهرا به همراه استاد کسایی عزیز در اولین برنامه های رادیو تهران اجرا ی برنامه نمود ولی بعد ها به اصفهان برگشت و در این شهر ماندگار شد.

تاج اصفهان بعد ها با رادیوی اصفهان همکار شدولی در عین حال با بزرگان موسیقی ایران نظیر خالقی در برگزاری کنسرت ها همکاری می نمود.
تاج در فاصله ی زندگی خود در اصفهان آثار فراوانی خلق نمود که اکثر آنها با " نی " استاد حسن کسایی و " تار" جلیل شهناز است و آثار تاج معیار مکتب موسیقی اصفهان است.

حلقه ی این سه استاد بزرگ حلقه ی تاریخی بود که در حافظه ی اصفهانیان به عنوان یادگاری ارزشمند خواهد ماند.
هرچند در سالهای آغازین انقلاب برخی جفاها سبب خانه نشین شدن این بزرگان شد و با مرگ تاج و سفر شهناز از هم پاشیده شد ولی آثار ضبط شده در محافل خصوصی و خاطرات هنرمندان و هنردوستان از ظرافت یاران این حلقه به ویژه تاج ، هیچگاه کهنه نخواهد شد.
صدای تاج پرطنین و وسیع بود و حافظه ی قدرتمندش او را در انتخاب بجا و با ظرافت اشعار همراهی می نمود . وی شاخص آوازخوانی در مکتب اصفهان است .

دقت در این آثار متعدد و متنوع ، آشکار می کند که تاج از همان اوان جوانی سبک و شیوة خاص خود را در مکتب اصفهان یافته است و غیر از پختگی و جاافتادگی بیان گرم و دلنشین او، تغییر عمده ای در ارکان اصلی شیوه ی اجرای او شنیده نمی شود.

شاید نظر به همین اختصاصات است که برخی صاحب نظران وی را مبتکر سبکی نوین و ویژه در آواز دانسته اند.تاج مردی اخلاقی و متشرع و پایبند به اصول انسانی و آزاده بود و این روال را تا آخر عمر حفظ نمود در میان آثار فراوان تاج ، صفحه ی" اذان "و نیز تصنیف «به اصفهان رو» سروده ی ملک الشعرای بهار، شهرت دارد.
. جلال تاج بیش از نیم قرن یکه تاز آواز ایران بودو در آذرماه سال 1360 جان به تاج آفرین داد ودر گورستان مشهور تخت پولاد اصفهان در حواشی تکیه سیدالعراقین در کنار بزرگان هنری و دانشی آرمید.بر گور تاج چارتاقی کوچکی بر افراشته اند که به هنر اصفهان آراسته است. و استاد منوچهر قدسی از شعرای بزرگ اصفهان قطعه ای در سوگ تاج سروده است که بر سنگ مزارش کنده اند و این مصرع زیبا بر تارک آن خود نمایی می کند که:

بر تاج آفرین و به تاج آفرین درود.

بن مایه ها :
علی تجویدی ، «اصفهان و تاج »،
در یادنامة تاج : بمناسبت یکمین سال درگذشت جلال تاج اصفهانی خوانندة مشهور ایران ، چاپ منوچهر قدسی ،
اصفهان 1361 ش؛ ساسان سپنتا،
تاریخ تحول ضبط موسیقی در ایران ، اصفهان 1366 ش ؛
همو، چشم انداز موسیقی ایران تهران 1369 ش