آيين مردم آذربايجان در نوروز

آيين‌ها و سنت‌هاي قديمي هر سرزمين و دياري، يادگارهايي گران‌سنگ از گذشته‌هاي دور مردم آن سرزمين هستند. سنت‌ها و رسم‌هايي كه سينه به سينه از دوردست‌هاي تاريخ به امروز رسيده‌اند و شايد بسياري از آن‌ها در تاريكي گذر زمان به فراموشي سپرده شده‌اند. نوروز يكي از ماندگارترين اين سنت‌هاست كه مانند هزاران سال پيش هم‌چنان پويا و زنده در زندگي ايرانيان متبلور است.

در اين بين آذربايجاني‌ها هم نوروز باستان را با ده‌ها رسم و سنت قديمي‌اش محفوظ نگاه داشته‌اند و هر سال باشكوه‌تر از سال پيش آن‌را برپا مي‌دارند. نوروز بزرگ‌ترين جشن مردم آذربايجان محسوب مي‌شود و در تمامي مناطق اين خطه از ايران‌زمين برگزار مي‌شود. آذربايجاني‌ها از اين عيد با عنوان‌هايي چون « نوروز بايرامي» و « ايل بايرامي» ياد مي‌كنند و گاه لفظ بايرام به معناي نوروز عموماً به اين جشن ملی بزرگ اختصاص داده مي‌شود.

واژگاني چون «‌بايرام آخشامي» (عصر نوروز )، «بايرام آيي» (ماه نوروز )، « بايرام گوني» (روز نوروز )، « بايرام بازاري» (بازار نوروز )، « بايرام سفره‌سي» (سفره‌ي نوروز )، «‌بايرام پالتاري» ( لباس نوروز )، «بايرام يومورتاسي» (تخم‌مرغ نوروز )، « بايرام ايش لري» (كارهاي نوروز )، « بايرامائق» (نوروز ی ) و ... همه و همه در ارتباط با عيد نوروز استعمال مي‌شوند.

در گذشته مردم اين منطقه از واژه بايرام براي نام‌گذاري فرزندان خود نيز بهره مي بردند. ممكن بود كودكي در روز عيد نوروز متولد شود و نام‌هايي چون بايرام، بايرامعلي، بايرام خاتون، نوروز، نوروز علي و .. را به خود گيرد.

تبريك‌هايي چون «‌بايرامئز مبارك اولسون» (نوروز مبارك‌باد)، « يوز بئله بايراملار گوره سيز» ( صد سال به از اين سال‌ها)، « گلن گون لريز خيره قالئن» (روزهاي آينده‌تان به خير و نيكي ختم شود)، « نئچه بئله ايل لره يئتيشه سيز» (سال‌هايي به همين خوبي در پيش رو داشته باشيد) و ... از رايج‌ترين شادباش‌هاي مردم آذربايجان به مناسبت عيد نوروز است.

نوروز مقدمه‌هايي را هم دارد؛ زنان كدبانوي آذري از چند روز مانده به نوروز دست به كار مي‌شوند و كار خانه‌تكاني را آغاز مي‌كنند. شستن فرش‌ها، گردگيري، رنگ كردن خانه و تزيين اتاق مهمان (قوناق اتاقي) از جمله اين كارهاست پخت انواع كلوچه‌هاي سنتي مانند «دستانا»، «نزيك»،‌ تهيه تخم مرغ رنگ‌شده، تهيه سبزه و سمنو و آماده كردن سفره نوروز از ديگر امور مقدماتي نوروز هستند. ايام نوروز آجيل مخصوص خود را دارد و تبريز و ‌آذربايجان در مرغوبيت و تنوع آجيل زبان‌زد خاص و عام هستند.

ساياچي‌ها با قلب‌هايي مالامال از آرزوهاي خوش و دعاهاي خير، روزشمار پايان سال را با شعر و ترانه زمزمه مي‌كنند و خير و بركت سال آينده را از درگاه بي‌همتاي بخشنده طلب مي‌كنند.

مراسم سنتي «سايا» از جمله زيباترين رسم‌هاي مردمان خطه آذربايجان به مناسبت روزهاي پاياني سال و آغاز سال نو است كه از چندين ده روز مانده به نوروز در شهرها و روستاهاي مختلف آذربايجان برگزار مي‌شود. برپا كننده اين مراسم شخصي به‌نام « ساياچي» است. وي در روزهاي پاياني هر سال خانه به خانه مي‌گردد و با خواندن شعرهايي مخصوص براي اهالي هر خانه‌اي سالي پر بركت را آرزو مي‌كند. او هم‌چنين روزهاي مانده به نوروز را شمارش مي‌كند و بدين جهت مي‌توان گفت به احتمال زياد، واژه « سايا» از مصدر آذری «سايماق» به معناي «‌شمردن» گرفته شده است. ساياچي‌ها در مقابل دعاهاي خير و شعرهاي دوست‌داشتني خود از صاحب‌خانه‌ها هديه و انعامي را دريافت مي‌كنند. اين هديه ممكن است گندم و جو و شيريني و آجيل باشد يا مبلغي پول به ساياچي هديه داده شود.

پرتابل ایران شناسی