"ای خداوند جان و خرد! کی، با چشم دل، منش نیک و راستی را خواهم دید؟ کی با گوش خرد، آوای اهورایی را خواهم شنید؟ و کی، با تمام جان، راه راستی، سازندگی و پیشرفت را، خواهم پیمود؟ تا پیام مهین بر لب، و با سرودهای اندیشه زا بر زبان، گمراهان را به راه راست رهنمون شوم." (گاتها، هات 28، بند 5)

2500 سال پیش دو ابر قدرت جهان، از یکسو ایرانیان بودند و از سوی دیگر یونان و روم. فلسفه ی زندگی آنها یکسان نبود. یونانی ها و رومی ها خدایان بسیار داشتند که در بهشت با به کارگیری آدمیان در بازی شطرنج با سرنوشت آنها بازی می کردند. دانش محدود به پرستشگاه ها و در قلمرو خدایان بود. به جای به کار انداختن اندیشه خود با قربانی کردن برای خدایان چاره ی دشواری های خویش را می جستند. "دلفی" غیبگو در آتن الهه ای بود توانگر که هیچگاه در پیش بینی پیشامدها اشتباه نمی کرد؛ زیرا اشتباه در پیش بینی او به اشتباه در فهمیدن پیش بینی هایش از سوی انسان ها نسبت داده می شد. ما این را در لا به لای گزارش های هرودوت و گزنفون می بینیم.

برای رها کردن از چنین فلسفه ی خامی ایرانیان می باید دانش خود را به یونانی ها گسترش می دادند. بازتاب آن را، پس از آشنایی یونانی ها با ایرانیان می بینیم. در ابتدا یونانی ها مقاومت کردند و حتی سقراط را کشتند. اما دوره ی آموختن و بررسی در میان یونانیان بعد از قرارداد صلح با اردشیر دوم، در 449 پیش از میلاد، آغاز شد و گواهی بر تأثیر زرتشتی ها را دارد. شناخته شده ترین فیلسوفان، تاریخ نگاران، سرایندگان و اندیشمندان پس از این تاریخ در یونان پدید آمدند. افلاطون (تولد، 428 پیش از میلاد)، آنتریس تنس (تولد، 446 پیش از میلاد)، ایوکلیدس (تولد، 435 پیش از میلاد) و گزنفون همگی شاگردان سقراط شدند.

هوریس، ولیوس پاترکُلوس، استراتاژمز، تاکتوس، پلوتارک، دیوکاسیوس، آپین، آرین، هرودین، فرونتو و لوسین شماری از یونانی هایی هستند که هر آنچه می توانستند از ایرانیان آموختند و آن را به سبک خود نوشتند. دنیای امروز از این دانش آموختگان یادآور می شود و اندیشه های ایشان را فلسفه، ریاضیات، پزشکی و غیره ی یونان می نامد و سرچشمه ی این دانش را فراموش می کند.

اینکه ایرانیان به عنوان ابرقدرت، این همه دگرگونی های خیر به سوی پیشرفت را بنیان نهادند در مقایسه ی با یونانی ها هم زمان خویش که سقراط را به کشتن دادند، بیان کننده ی حقیقت بسیاری و وقتی ما گاتها را می خوانیم سرچشمه ی دیدگاه آنان به زندگی را در می یابیم.

همین سرچشمه یعنی گاتهای زرتشت است که اندیشمندان قرن بیست و یکم که جویای دانش و پیشرفت هستند نیاز دارند بخوانند و به کار برند. در نتیجه زمانی که به دانش اتمی دست یافتند از آن بمب اتمی به وجود نیاورند و هنگامی که دانش پرواز را آموختند از آن برای انداختن بمب استفاده نکنند.

"ارمغان راستی همانا زندگی بهتر، پر بارتر، شادی بخش تر و پر آرامش تر است و میوه دروغ، همانا زیان دیرپا، اندوه جان سوز و نا آرامی شرر بار است. از این رو، به شما اندرز می دهم:

منش نیک را برگزینید، تا در پرتو فروغ و روشنایی اهورایی به خرسندی جاودان برسید." (گاتها، هات 30، بند 11)

گاتها با وجود دشواری های بزرگ و با وجود یورش هایی که کم و بیش آن را به فراموشی کشاند، عامل اساسی در آوردن پیشرفت نیکی در میان همگان بود. امروزه ما نیاز داریم که بار دیگر اینرا شناخته و آموزشهای گاتها را با اندیشه ی باز پیگیری کنیم چرا که دنیای امروز نیاز دارد که معنی گاتها را به شکلی که هیچگاه در گذشته ای پس از سلسله ی باشکوه ساسانیان دنبال نشده، فهمیده و پیگیر شود.

"از شما می خواهم که با تیزبینی، به این سخنان گوش فرا دهید. با اندیشه ی روشن به آنها بنگرید. با خرد پاک آنها را بسنجید و با بینش ژرف آنها را ارزیابی کنید و سپس هریک از شما مردان و زنان، با آگاهی بایسته و پیش از آن که کار تازه شدن جهان به پایان رسد، راه خود را برگزینید." (گاتها، هات 30، بند 2)



پایان