دین هیتی ها

نویسنده: یزدان صفایی

دین هیتی ها

ادیان هوریان و هیتیان بر روی هم اثر متقابلی داشتند.(1) بخش عمده ای از خدایانی که در یازیل کایا Yaziilkaja باقی مانده است، مطابق خدایان هوری اند، از 66 خدای نقش شده ی این حجاری که در 2 ردیف رو به روی هم جای گرفته اند، یک ردیف خدایان زن و یک ردیف خدایان مرد هستند.(2)
الواح بغازکوی تنها ما را از نام خدایان و مراکز پرستش آنها آگاه می سازد. این خدایان به طرق زیر شناخته می شوند:
الف) با توجه به نوع سلاح یا ابزار دیگری که در دست راست خود گرفته اند؛ ب)با نشانی که در دست چپ دارند؛ ج)با بال ها یا ضمائم دیگر؛ د)با جانور مقدس که غالباً بر روی آن ایستاده اند(3)
اهمیت خدایان هیتی را میتوان از کلاه خود نوک تیز آنان دریافت، خدایان درجه پایینتر در کلاه خود خود فقط یک جفت شاخ و یک علامت بیضی دارند که با خط قطع شده است. هر چه مقام خدا بالاتر باشد بر شمار شاخها افزوده می شود، چنان که خدای جو Wettergott پنج شاخ دارد.(4)
پادشاه در مقام کاهن اعظم، رسم سرکشی به مراکز مذهبی و رهبری جشن های عمده را بر عهده داشت.نگهداری از پرستشگاهها از وظایف فرماندهان محلی و استانداران بود. امور عالی دولتی، می بایستی تحت ضمانت رسمی همه ی خدایان و الهه های کشور قرار گیرد. بدین ترتیب، دبیران هیتیایی فهرست هایی از همه خدایان محلی برای استمداد از آن ها، در عهد نامه ها و فرامین سلطنتی تهیه می کردند.(5)
هیتیان نیز مانند دیگر اقوام آریایی، گاو را گرامی می شمردند.(6) و همچنین خدایان آنها، مظاهر نیروهای طبیعت اند و سلطنت موهبتی است که این خدا (خدایان) به افراد میعنی اعطا می کند.(7) که به دید نگارنده قابل مقایسه است با فره ایزدی در اوستا.
نمونه این باور این است که آنیتا شاه درباره پیروزی هایش می گوید: «او مورد علاقه ی خدای جو آسمان بود و از آنجا که که او مورد علاقه خدای آسمان بود شاه نشا اسیر شاه کوشاره شد.» شاه هیتیایی، شویی لولی یوما Shuppiluiuma در قراردادهای سیاسی خود به زبان هتی، خود را خدای خورشید معرفی می کرد و می نوشت من خورشید... مورشی لی دوم نیز خود را خدای خورشید، شاه بزرگ، ئ خورشید لقب می داد. توتخالیای چهارم Tuthalia نیز خود را خدا دانست. ادعای این شاهان درباره خدا و نماینده خدا بودن، مانند ادعای پادشاهان هلتمتی، شهرهای جنوبی میانرودان، بابل و میتانی است.(8 )خدای اصلی، خدای جو بود.(9)
خدای ویژه ی آناتولی در زمان هیتی ها خدای آب و هواست. زیرا بر خلاف دشت های گرم بین النهرین، این منطقه، سرزمین ابر و توفان است. یادمان های فراوانی وجود دارند که این گونه خدایان را مجسم می سازند. در هنر سوری، او را اغلب تنها می بینیم که تبری با صاعقه ای نمادین در دست دارد. در خود آناتولی، این خدا ارابه ای را می راند که آن را تعدادی گاو می کشند.مشهورترین پرستشگاهدهای خدای آب و هوا در منطقه ی توروس و دشت شمال آسیا قرار دارد، که اینجا بخشی از امپراتوری هیتیایی بود.(10)
باور به دوگانگی در اعتقادات هیتیان وجود داشته است که در آن اثر ادیان کهن آریایی آشکار است.(11)

پانویس
1-جامعه بزرگ شرق، رویه 225.
2-جامعه بزرگ شرق، رویه 238.
3-قوم های کهن در آسیای مرکزی و فلات ایران، رویه 233.
4-جامعه بزرگ شرق، رویه 238.
5-قوم های کهن در آسیای مرکزی و فلات ایران، رویه 233.
6-جامعه بزرگ شرق، رویه 238.
7-جامعه بزرگ شرق، رویه 238.
8-جامعه بزرگ شرق، رویه 238-239.
9-جامعه بزرگ شرق، رویه 239.
10-قوم های کهن در آسیای مرکزی و فلات ایران، رویه 233-234.
11-جامعه بزرگ شرق، رویه 241.