استوره و خداشناسی میترا

بنا به استوره ی خدای خورشید پیک خود، زاغ، را به سوی میترا فرستاد و دستور داد گاو را بکشد ....

اما هنگام مرگ گاو معجزه ی بزرگی رخ داد. گاو سپید تبدیل به ماه شد. ردای میترا به گنبد آسمان با ستارگان درخشان و

اختران تبدیل گشت. از دم و خون گاو نخستین خوشه ها سنبله های غلات و انگور پدید آمد. از اندام تناسلی جانور نطفه ی

مقدسی سرازیر شد که به درون کاسه ی آمیزندهای ریخت. هر آفریده ای بر روی زمین از ترکیب نطفه ی مقدس شکل گرفت.

یک سرود میترایی چنین آغاز می شود : «تو با ریختن خون ازلی ما را رستگار کردی.» گیاهان و درختان آفریده شدند. شب و روز از

پی یکدیگر آمدن را آغاز کردند، ماه گردش ماهانه ی خود را آغاز کرد، فصل ها رقص دایره وار خود را بر گرد سال آغاز کردند و، بدین گونه،

زمان آفریده شد. اما آفریده های سیاهی با نور ناگهانی بیدار شدند و از زمین برخاستند. ماری خون گاو را لیسید. کژدمی کوشید تا

نطفه ی مقدس را از آلت تناسلی [گاو] بنوشد. روی نقش برجسته ها غالبا شیری نیز دیده می شود. با مرگ گاو و آفرینش جهان،

پیکار میان نیکی و بدی آغاز شد : چنین است وضع زندگی انسان.

زاغ نماد هوا، شیر نماد آتش، مار نماد زمین، و کاسه ی آمیزنده نماد آب است. بدین گونه، چهار عنصر (هوا، آتش، زمین، آب) پدید آمدند

و از آن ها همه چیز آفریده شد. پس از قربانی [ کردن گاو ]، میترا و ایزد خورشید با هم ضیافتی برگزار کردند، گوشت و نان خوردند و

باده نوشیدند. آن گاه مهر سوار بر گردونه ی خورشید شد و با او سراسر اقیانوس را در میان هوا پیمود تا به پایان جهان رسید.

خدا شناسی

مهر پرستان رومی این اسطوره را از دید فلسفه ی افلاطونی تعبیر کردند. قربانی در غاری انجام می گیرد که، همانند غار کتاب جمهوری

افلاطون، تصویری است از جهان. خود میترا با جهان آفرین یا سازنده ی بزرگ [ دمیورگ ] افلاطون در رساله ی تیمایوس برابر انگاشته شده

است: به او نیز آفریدگار و پدر همه ی چیزها می گفتند، نظیر دمیورگ افلاطون، چهار عنصر، پیمانه یا کاسه ی آمیزنده، آفرینش زمان،

حمله ی جانوران شریر به مخلوق تازه آفریده شده، همگی جنبه های مشهور تیمایوس هستند. آموزه ی میترایی درباره ی روح نیز پیوند

ژرفی با اسطوره ی آفرینش و فلسفه ی افلاطونی دارد، همانند رساله ی تیمایوس، روح انسان از آسمان ها به زمین می آید، از هفت

قلمرو سیاره ای می گذرد و تباهی های هر یک را می گیرد (مثلا تباهی های مارس [ مریخ - بهرام ] و ونوس [ زهره - ناهید ] را) و

سرانجام به تن آدمی می رود. وظیفه ی انسان آن است که این بخش ایزدی وجود خود [ یعنی روح ] را از بندهای تن برهاند و دوباره از

طریق هفت قلمرو صعود کند و به جاودانگی، یعنی به قلمرو پایدار ثوابت [ ستارگان ثابت ] بپیوندد. این صعود به آسمان با سوار شدن

خود میترا در زمین بر گردونه ی ایزد خورشید و بالا رفتن او نشان داده شده است.

منابع گزارش بالا نیز همان دو اثر عظیم «فرانس کومون» و «مارتین ورمازِرِن» هستند (که هنوز نیز مهم ترین منبع برای پژوهش

مهر شناسی در دوران باستان غرب محسوب می شوند) که البته این بار کتاب «لروی کمبل» نیز به آن افزوده شده است، به ترتیب زیر :

1 - Franz Cumont. .Textex et monuments figures relatifs aux mysteres de mithra, 2.vol.(1840-1900).

Maarten Vermaseren . Corpus inscriptionum et monumentorum religionis Mithraicae, 2.vol(1956-60).- 2

Leroy A. Campbell.Mithraic Iconographix and Ideology (1968) -3

یاری نامه:

استوره و خداشناسی میترا جلد 12 ، ص 289

مارال جان درود

این نوشتار نیز میبایست به بخش نماد شناسی جابه جا شود تا بیشتر بر روی آن پژوهش شود
با سپاس

جناب وهومن اگر میشود بنا به پیشنهاد جناب عطایی فرد سنت و مدرنیته با فرنام نوینه و پیشینه به بخش علوم اجتماعی جابه جا گردد

باسپاس