پارك ملي ناي بند در خطر نابودي

نخستین پارک دریایی ایران در خطر نابودی

حفر چاه نفت در قلب نای بند

کمیسیون زیر بنایی دولت هر از گاهی به تصمیم گیری درباره محیط زیست کشور می پردازد ، تصمیماتی که اتخاذ بسیاری از آن ها خارج از اختیارات آن کمیسیون و حتی در مواردی نقض آشکار قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست محسوب می شود .
واگذاری بیش از 7500 هکتار از اراضی تالاب هورالعظیم به وزارت نفت ، موافقت با عبور جاده کنارگذر انزلی در داخل تالاب بین المللی انزلی ، موافقت با عبور چهارمین محور ارتباطی علی آباد - شاهرود از داخل جنگل های بکر ابر شاهرود ،موافقت با عبور خط لوله نفت ری-قوچک از داخل پارک ملی سرخه حصار و ... تنها گوشه ای از تصمیمات پرسش برانگیز این کمیسیون است که تحت لوای شورای عالی محیط زیست اتخاذ شده اما به جای آنکه منافع زیست محیطی نسل امروز و آتی را تامین کند در عوض به ضرر محیط زیست و برای نابودی محیط زیست رای داده است .
کمیسیون زیر بنایی دولت در آخرین اقدام خود با واگذاری بخشی از اراضی پارک ملی نای بند به وزارت نفت برای حفاری نفتی و گازی در این منطقه به مدت دو سال موافقت کرد . این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که مطابق ماده 8 آیین نامه اجرایی قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست هر عملی که منجر به تخریب اکوسیستم در پارک های ملی و تعهدات دولت ایران به کنوانسیون تنوع زیستی و کنوانسیون حفاظت از تالاب های جهان ، بسیاری از پارک های ملی و تالاب های داخلی کشور در سال های گذشته به محل ساخت جاده و پادگان و سد و سایت ها ی اکتشاف نفت و گاز و انواع کاربری های غیرمجاز بدل شده است .

زیست بوم پارک ملی نای بند

پارک ملی نای بند که نخستین پارک ملی دریایی ایران محسوب می شود بعد از اعلام مصوبه شورای عالی محیط زیست در سال 82 از منطقه حفاظت شده به پارک ملی ارتقا سطح یافته و در شبکه پارک به ثبت رسید . iucn های ملی جهان د ر فهرست
این منطقه 200 کیلومتر مربع از سواحل مرجانی خلیج نای بند و 22 هزار و 500 هکتار از زیستگاه های خشکی ساحل جنوبی نای بند را شامل می شود که پیش ازین در سال 57 توسط شورای عالی محیط زیست به عنوان منطقه حفاظت شده معرفی شده بود .
خلیج نای بند زیستگاه انواع علف های دریایی و جلبک ها و انواع مرجان های دریایی است که زیستگاه بیش از 80 درصد آبزیان منطقه را تشکیل می دهند . همچنین در بخش های شمالی نای بند در مناطق خشکی انواع گیاهان مقاوم شورپسند مانند گز ، علف شور ، شصت عروسان ، خارشتر و .. در ارتفاعات رویش دارند که در کنار گونه هایی همچون کنار ، کهور ایرانی ، انجیر معابد ، انارشیطان ، الوورا یا گیاه صبرزرد ، استبرق ، قیچ ، دافنی و بخش دیگری از تنوع گیاهی این منطقه را تشکیل می دهند .
پارک ملی نای بند محیط مناسبی برای زیست انواع جانوران همچون کل و بز ، قوچ و میش و جبیر است که بسیاری از آن ها مانند دو گونه کمیاب ، جبیر و جیرفتی بر اثر عوارض انسانی در این منطقه در آستانه انقراض قرار گرفتند . از دیگر پستانداران خشکی پارک می توان به گونه هایی چون گرگ ، شغال ، خرگوش ، روباه و کفتار اشاره کرد و از پستانداران دریایی که در بخش آب های آزاد پارک زیست می کنند می توان دلفین و نهنگ و به ویژه نهنگ گوژپشت را عنوان کرد . آبزیان دیگری چون خرچنگ ، گونه های بسیار از ماهی ها مانند ماهی گل خورک ، ماهی شانگ و شاخص ترین آبزیان پارک یعنی لاک پشت منقار عقابی و لاک پشت سبز هستند که هر دو جزو گونه های کمیاب خزندگان ایران به شمار می روند و در طبقه بندی اتحادیه جهانی حفاظت به ترتیب در ردیف گونه های به شدت در خطر انقراض قرار دارند .
از پرندگان پارک می توان به چکاوک کاکلی ، باکلان ، حواصیل خاکستری ، هوبره ، دلیجه ، خروس کولی سینه سفید ( گونه ای در خطر انقراض جهانی که اخیرا در خلیج نای بند توسط چند نفر از پرنده شناسان هلندی مشاهده و شناسایی شده ) ، کبک ، تیهو و همچنین از پرندگان مهاجر آبزی و کنارآبزی که برای گذراندن فصل تابستان به این منطقه می آیند که هر ساله دست کم 97 هزار پرنده میهمان ارزیابی شده اند می توان به گونه هایی چون فلامینگو ، گیلانشاه ، پلیکان سفید ، سلیم ، آبچیلک ، کاکایی ، اگرت پا خاکستری و پرستو های دریایی اشاره کرد .

ادامه تخریب پارک ملی نای بند

اما وجود تعارضات گوناگون از سوی دستگاه های نظامی و توسعه صنایع نفت و گاز پارس جنوبی در حال حاضر پارک ملی نای بند را از هرسو مورد تخریب قرار داده است . به طوری که در سال 1365 بالغ بر 14000 هکتار از اراضی خشکی منطقه به مدت 10 سال ، توسط منابع طبیعی در اختیار یکی از ارگان های نظامی قرار گرفت اما بعد از پایان این مدت این نهاد حاضر به باز پس دادن اراضی به محیط زیست نشد و با وجود شکایت سازمان محیط زیست به مراجع قضایی نظامی ، این اراضی در اختیار این نهاد باقی ماند تا به عنوان سایت نظامی و محلی برای رزمایش های نظامی مورد استفاده قرار گیرد .
کاهش شدید جمعیت برخی گونه های جانوری همچون کاهش تعداد جبیر در نای بند از 96 راس در دهه 70 به تنها 4 راس در سه سال گذشته ، تنها گوشه ای از پیامد تصرف اراضی منطقه و تبدیل آن به میدان مانور نظامی است . همچنین احداث 3 جاده توسط پارس جنوبی و ارگان های نظامی در داخل پارک ملی نای بند و در حریم جنگل های حرا محصول همین تعرضات است که منجر به نابودی بخش های وسیعی از جنگل های حرای پارک ملی نای بند شده است .
ساخت فرودگاه بین المللی عسلویه در 3 کیلومتری جنگل های حرا ی نای بند ، ساخت تاسیسات پارس جنوبی و تخلیه ی پساب های صنعتی و نفتی واحد های پتروشیمی و پالایشگاهی پارس جنوبی در داخل خلیج نای بند و انهدام آبسنگ های مرجانی نای بند برای ساخت اسکله های پارس جنوبی تنها تا سال 85 بیش از 40 درصد پوشش مرجانی این پارک ملی را به طور 100درصد نابود کرده بود که با توجه به راه اندازی فازهای جدیدی از پارس جنوبی و تداوم انتشار آلاینده های هوا و تخلیه فاضلاب های سمی انتظار می رود میزان تخریب در حال حاضر بیش از این رقم باشد .
با این همه به جای آنکه شورای عالی محیط زیست ، به عنوان بالاترین نهاد قانونگذاری و تصمیم گیری محیط زیست کشور ، به دفاع از محیط زیست و اتخاذ تصمیماتی برای حفظ آخرین تنها پارک ملی دریایی ایران بپردازد با نام کمیسیون زیر بنایی دولت به صدور مجوز های اکتشاف نفت و گاز و ساخت جاده در بکر ترین و بی نظیر ترین مناطق طبیعی ایران اکتفا کرده تا در آینده ای نزدیک جز نام پارک های ملی ، بر روی کاغذ دیگر هیچ اثری از این اندوخته های طبیعی روی کره خاکی باقی نماند .

واکنش سازمان محیط زیست

البته باید گفته شود که مردم بی پناه روستاهای بخش عسلویه که در کنار این پارک ملی قرار دارند سالهاست مصرانه به دنبال احداث یک جاده ی روستایی 10 کیلومتری جهت تسهیل و تسریع در دسترسی به مرکز بخش می باشند اما متاسفانه به بهانه احتمال بروز صدمه به پارک ملی نای بند به آن ها مجوز داده نمی شود . جای تعجب دارد ، چگونه مجوز حفاری در این پارک به وزارت نفت داده شده است ؟!!
آیا تردد انواع ماشین های سبک و سنگین و ... به این پارک صدمه وارد نخواهد کرد ؟
صدور این مجوز خلاف اصل 50 قانون اساسی و بند های 9 و 14 اصل سوم قانون اساسی می باشد .
در این میان واکنش دلاور نجفی ، معاون محیط طبیعی سازمان محیط زیست ایران در واکنش به این خبر جای افسوس دارد
بخشی از گفته های او :
درست است که نای بند در رده پارک ملی ثبت شده است اما از همان ابتدا خصوصیات پارک ملی را نداشت و زیستگاه بی نظیر جانوران هم نیست ، نه قوچ دارد نه میش و نه کل و بز ، از آهو هم آنجا خبری نیست . گرگ و کفتار هم آنجا ندیده است ، اساسا آنجا نمی تواند زیستگاه بعضی از آن گونه ها باشد . یک زیستگاه دشتی و تپه ماهوری است و حتی یک عقب افتاده ذهنی در حوزه محیط زیست هم می داند که آنجا نمی تواند کل و بز داشته باشد . آنچه که در این پارک ملی قابل توجه است خلیج بی نظیر نای بند است که عمده جنگل های حرا هم در حاشیه همین خلیج قرار دارد و نه در گذشته و نه حال به هیچ دستگاه دولتی هم واگذار نشده است ، نه سپاه نه وزارت نفت ، معترضی هم ندارد .
این اظهارات در حالی از سوی یکی از عالی ترین مسوولان سازمان محیط زیست عنوان می شود که او و دیگر همتایانش در سازمان محیط زیست بیش از این خود بار ها در مصاحبه با رسانه ها از تعرضات ارگان های نظامی و وزارت نفت در این پارک ملی گلایه کرده بودند .
اشاره این مقام به واژه (( عقب مانده ذهنی )) برای طرفداران محیط زیست ، کارشناسان و متخصصان دانشگاهی که تاکنون بار ها بر غنی بودن تنوع زیستی این منطقه تاکید کرده اند و همین غنای تنوع زیستی بوده که باعث شده تا در سال 1382 این منطقه با دو درجه ارتقا بی حفاظتی به عنوان نخستین پارک ملی دریایی ایران در شورای عالی محیط زیست به تصویب رسیده و به جهانیان معرفی شود ، خود جای شگفتی و البته تاسف دارد .
به هر حال وقتی فردی که تحصیلات محیط زیستی ندارد ، دوره های محیط زیستی را سپری نکرده و علاقه ای هم به این مقوله ندارد و فقط از سر تهیه رزق و روزی و امرار معاش مدیریت سازمان محیط زیست را پذیرفته ، اظهار نظر محیط زیستی کند ، وضع بهتر از این نخواهد بود و نخواهد شد .

دبير گروه زيست بوم : شهريار ضابطي