بوته گل سه شاخه

. بوته گل سه شاخه :
نقش گل ، گل بوته یا درخت سه شاخه قدمتی طولانی در هنر ایران دارد ، که در آثار مختلفی از قبل و پس از اسلام نمود یافته است . تداوم این نقش به نوعی نشان دهنده مفهومی رمزی و نمادی است که باعث شده این نقش مایه سالهای متمادی به حیات خود ادامه دهد . بوته سه شاخه یا سه گل که در آن گل میانی معمولا بلندتر از سطح همردیف دو بوته گل دیگر است نشانگر طلوع خورشید ، اوج نیمروزی و غروب آن است . سیروس پرهام که در این رابطه تحقیق کرده معتقد است : " راز و رمز این بوته های سه شاخه را در همان جا و همان دوران باید جست که این نقشمایه از آنجا و از آن زمان پیدا شده است . این "جا" و این "زمان" جائی جز شوش هزاره سوم و دورانی جز "عصر آفتاب " نمیتواند باشد،...، در این خاستگاه و دوران پیش از تاریخ است که اعتقاد به "آسمان سه لایه " و "افلاک سه گانه " پدید می آید و استوار می گردد-عقیده اساطیری که بر آمده از نمود طبیعی مراحل سه گانه سیر خورشید است در آسمان و طلوع بامدادی و اوج نیمروزی و افول شامگاهی آن. "(پرهام ، 1371 :ص 298 ) این عقیده در مورد مراحل سه گانه خورشید را می توان در آئین میترائیسم نیز جستجو کرد . در
مناسک و آئینهای میترائی ، این سه مرحله اهمیتی نمادین داشته اند. "کتیبه ها و پیکر کنده های مهری نشان می دهد که در مراسم قربانی گاو مقدس ، دو تن به نامهای "کوتس" و "کوتوپاتس"نشانه بر آمدن و فروشدن آفتاب بوده اند و مهر که در میانه می ایستاده ،کنایه بوده است از آفتاب نیمروز."(صمدی ، 1367 :ص 143) هاشم رضی تصویر درخت سه شاخه را گویای تثلیث میترا می داند . او در نقشی که از درخت سروی سه شاخه بجا مانده سر هر شاخه را نمایانگر میترا و دو جلوه او میداند (رضی ، 1381 :ص 525) . با همه این تفاصیل ، گفتنی است که نماد درخت سه شاخه منحصر به مراحل سه گانه خورشید نبوده و میتواند بیانگر پدیده های دیگر و رموز بسیار دیگری باشد . از آن جمله میتوان به باروری ، برکت و بارندگی اشاره کرد . از دیگر نماد ها باید مراحل سه گانه "کاشت" ، "داشت" و "برداشت" را عنوان کرد که نمونه دیگری از تفاسیر گیاه سه شاخه است . علاوه بر آن شاید بتوان این سه شاخه را مربوط به سه پایه آئین زرتشت یعنی پندار نیک ،گفتار نیک و کردار نیک دانست . این نقش مایه همچنان بعد از اسلام نیز در هنرهای مختلف دیده می شود . " پس از اسلام و شاید هم از اواخر دوران ساسانی ، مفاهیم رمزی این سگانگی و سه شاخگی ،
پیوستگی نمادی آنها با خورشید و مواضع فلکی سه گانه اش ، از یاد ها رفته بود و هنرمندان و صنعتگران نمی دانستند که نگارگری ایشان بر کدام اندیشه و اعتقاد یا قانون و قاعده استوار بوده است . "(پرهام ، 1371:ص 364) گلی با بوته سه شاخه شبیه به گل آفتابگردان یا گل مینا

تصویر: گل بوته سه شاخه فرش دروازه بهشت

در پائین فرش "دروازه بهشت " بصورت طبیعت گرا و رئالیستی مشاهده می شود که به میتواند ریشه در نقوش سنتی و گذشته ایران باستان داشته باشد .
در فرش "دروازه بهشت " المانها و عناصری از طبیعت مانند کوه ، برکه یا چشمه ، آسمان و ابربصورت رئالیستی ... به چشم میخورد که از ویزگی های هنر دوره قاجار است و همچنین با مقایسه آن با هنر مینیاتور و شباهتی که با آن دارد این نکته که از هنر نگارگری الهام گرفته باشد بسیار محتمل است .( کوه ، چشمه ، درخت مقدس در اوستا و دیگر متون باستانی آمده که اشاره به آئینهای مهر و آناهیتا و زرتشت دارد .)

تنها کاربران عضو سايت قادر به مشاهده لينک ها هستند.
عضويت در سايت / ورود به سايت