تعريف اكوتوريسم

به نام یزدان پاک

خبرگزاري ميراث فرهنگي_ گردشگري_ واضح است که ارائه تعريفي مشخص و جامع از اکوتوريسم به دليل وجود متصديان گوناگون در اين عرصه که هريک سعي بر ارائه تعريفي خاص خود از اين واژه دارند؛ کاري سخت و دشوار است. اغلب افراد عادت دارند که مسايل را به گونه‌اي تعريف کنند که به نفع خودشان باشد، از اين رو طيف وسيعي از تعاريف مختلف به وجود آمده است. هرچند امروزه تعدادي از تعاريف کاربردي‌تر در سطح وسيع مورد استفاده قرار مي‌گيرند.

انجمن جهاني اکوتوريسم، اکوتوريسم را اين‌گونه تعريف كرده است: سفر مسئولانه در مناطق طبيعي که با حفاظت از طبيعت همراه باشد و سبب افزايش سطح رفاه مردم محلي شود.

تعريف (کميسيون استراتژي ملي اکوتوريسم استراليا) از اکوتوريسم به اين صورت است: توريسم متکي بر طبيعت که شامل آموزش و ارائه توضيحاتي از محيط طبيعي باشد و به گونه‌اي طراحي شود که از لحاظ اکولوژيکي (بوم شناختي) پايدار باشد.

از بدو انتشار کتاب خانم "مارتا هانه‌اي" درمورد اکوتوريسم به نام "اکوتوريسم و توسعه پايدار" تعريف وي از اکوتوريسم به سرعت درحال تبديل شدن به تعريفي استاندارد و فراگير است. در بيشتر تحقيقات و بررسي‌هاي جدي در مورد اکوتوريسم که شامل برنامه‌هاي مختلف دانشگاهي نيز هست، از اين تعريف به عنوان تعريف عملي و کاربردي در اين زمينه استفاده مي‌شود. هفت موردي که وي در تعريف خود از اکوتوريسم به آن‌ها پرداخته به شرح زير است.

1- اکوتوريسم بايد شامل مسافرت به مقاصد طبيعي باشد: اين مقاصد چه مسکوني و چه غيرمسکوني اکثرا در مناطق دوردست واقع‌اند و اغلب در سطوح بين‌المللي، ملي، همگاني و يا خصوصي تحت مراقبت‌هاي زيست محيطي قرار دارند.

2- تاثيرات حداقل (ايجاد تاثيرات منفي حداقل): گردشگري آسيب‌هايي(خساراتي) را نيز به دنبال دارد. در اکوتوريسم سعي بر اين است که اثرات منفي هتل‌ها، مسيرها، و ديگر زيرساخت‌ها با روش‌هاي مختلفي مثل: استفاده از مواد قابل بازيافت، به کار بردن هرچه بيشتر مواد ساختماني محلي، منابع تجديد پذير، بازيافت و انهدام ايمن زباله و فضولات و به کار بستن طراحي و معماري مطابق با فرهنگ و محيط زيست به حداقل ممکن کاهش بيابد. کاستن از اين تاثيرات مستلزم آن است که تعداد گردشگران و شيوه رفتارآن‌ها در طبيعت به گونه‌اي باشد که تاثيرات منفي بر روي اکوسيستم را به حداقل ممکن برساند.

3- بالا بردن سطح آگاهي در مورد مسائل زيست محيطي: اکوتوريسم به معني آموزش هم به گردشگران و هم براي ساکنان مناطق مجاور مقاصد گردشگري است. قبل از عزيمت به مقصد گردشگري، تور گردانان بايد مطالب مفيد و دستورالعمل‌هايي را درمورد کشور، محيط زيست و مردم بومي و نحوه تعامل با موارد فوق در اختيار گردشگران و صنعت گردشگري بگذارند. ارائه اين اطلاعات به آماده سازي گردشگران آن گونه که دستورالعمل هاي انجمن‌هاي گردشگري بيان مي‌دارند، است. يعني"يادگيري در مورد اماکن و مردمي که ازآن‌ها بازديد کرده‌ايم" و "همراه با به حداقل رساندن تاثيرات منفي در حين بازديد از مناطق طبيعي و فرهنگ‌هاي حساس و شکننده کمک مي‌کند". چيزي که بيش از همه در اکوتوريسم لازم و ضروري است راهنماي چند زبانه، طبيعت شناس و با اطلاعا ت کافي در مورد تاريخچه فرهنگي و طبيعي، داراي برداشت‌هاي درست زيست محيطي، رعايت کننده اصول اخلاقي و توانايي برقراري ارتباط به صورت موثر است. همچنين پروژه‌هاي اکوتوريسم بايد سبب آموزش مردم جوامع محلي، دانش آموزان و سطح فراگير‌ي از عموم در کشور مقصد گردد. براي دستيابي به اين هدف بايد هزينه‌هاي ورودي، استفاده و ماندن در اماکن اقامتي براي اتباع کشورها با تخفيف ويژه و قيمت پايين باشد و بايد سفرهاي آموزشي مجاني براي دانش آموزان محلي و مردمي که در نزديکي جاذبه‌هاي گردشگري زندگي مي‌کنند ارائه داد.

4- کسب درآمد مستقيم براي حفاظت و نگهداري: اکوتوريسم از طريق ساز و کارهاي گوناگوني به کسب درآمد براي حفاظت از محيط زيست، تحقيقات و آموزش کمک مي‌کند که شامل گرفتن وروديه پارک‌ها، گرفتن ماليات و عوارض از شرکت‌هاي تورگرداني، هتل‌ها، خطوط هوايي و در فرودگاه و جمع‌آوري کمک‌هاي داوطلبانه است.

5- کسب درآمد و دادن کنترل و اختيار بيشتر به مردم محلي: پارک‌هاي ملي و ديگر مناطق حفاظت شده تنها در صورتي بقا خواهند داشت که مردمي راضي و خشنود در پيرامون آن‌ها زندگي کنند.
جوامع محلي هم بايد از درآمد حاصل و امکانات رفاهي موجود درمناطق حفاظت شده آن شامل (آب آشاميدني، جاده، مراکز درماني و...) سهمي ببرند.

اداره محل‌هاي اردو زني، اماکن اقامتي، رستوران‌ها بايد به صورت کامل يا مشترک با جوامع محلي در پيرامون پارک ها و ديگر مقاصد گردشگري باشد. از اين مهم‌تر اگر به اکوتوريسم به عنوان ابزاري براي توسعه مناطق روستايي نگريسته مي‌شود پس بايد بتواند به انتقال تصدي‌گري اقتصادي و سياسي به جوامع محلي، روستاها، تعاوني‌ها و ديگر شرکت‌ها کمک کند.

اين مشکل‌ترين و زمان‌برترين اصل در معادله اقتصادي است و موضوعي است که متصديان خارجي و شرکا دراين بخش اغلب از آن غافل‌اند و يا به شکلي ناقص آن را اجرا مي‌کنند.

7- احترام گذاردن به فرهنگ محلي: اکوتوريسم نه تنها دوست دار محيط زيست است بلکه در مقايسه با گردشگري معمول آسيب‌هاي فرهنگي و ايجاد تغييرات کمتري را هم دارد. در حالي‌که فحشا، بازارسياه و مواد مخدر اغلب محصول جانبي گردشگري انبوه است، سعي اکوتوريسم بر اين است که به فرهنگ احترام گذارد و تاثير حداقل بر روي محيط طبيعي و جمعيت انساني کشور مقصد داشته باشد. دستيابي به اين موضوع به دليل اين‌که اکوتوريسم اغلب مستلزم سفر به مناطق دوردست و مکان‌هايي است که در آن‌جا جوامع کوچک و محلي تجربه کمي در تعامل و برخورد با افراد بيگانه داشته اند کار آساني نيست. مثل گردشگري رايج، اکوتوريسم هم مستلزم ارتباط نابرابر قدرت ميان بازديد کننده و ميزبان است و اين موضوع به نوبه خود سبب تبديل شدن ارزش‌ها و اخلاقيات به متاعي قابل خريد و فروش است. براي اينکه بتوانيم تا حدودي طبيعت گرد مسئول باشيم بايد از قبل در مورد سنت‌هاي محلي، کدهاي پوششي مورد نظر در مقصد و ديگر هنجارها موجود در مقصد بدانيم و نبايد به صورت و بدون اطلاعات و دانش قبلي به اجتماعات خاص وارد شويم، مگر اينکه دعوت شويم و يا اين کار به صورت برنامه و تور از قبل مشخص و برنامه ريزي شده باشد.

7- حمايت از حقوق انساني و جنبش هاي دموکراتيک: هرچند گردشگري اغلب به عنوان ابزاري جهت ايجاد درک جهاني مشترک و صلح به آساني به کشورهاي مختلف وارد مي‌شود، ولي دستيابي به اين اهداف به صورت خودکار اتفاق نمي‌افتد و اين موضوع اغلب به اين دليل است که صنعت گردشگري سبب تقويت دولت‌هاي سرکوب‌گر و غير دموکراتيک مي‌شود. گردشگري انبوه توجه بسيار کمي به سيستم سياسي کشور ميزبان و کشمکش‌هاي داخلي دارد ولي اين موضوع تنها تا زماني است که ناآرامي‌هاي مردمي خود را در شکل حملات به گردشگران نشان دهد.

اکوتوريسم خواهان رويکردي کلي‌تر به سفر است، سفري که گردشگران در آن سعي بر احترام، يادگيري و منفعت رساندن به جوامع و محيط زيست محلي داشته باشند. هرچند آن دسته از تعاريفي هم که بر روي سود رساندن و حساس بودن نسبت به مسايل فرهنگي مقصد تاکيد مي‌کنند را نمي‌توان نسبت به مسايل و وقايع سياسي کشورها بي تفاوت دانست. در بسياري از کشورهاي در حال توسعه جمعيت روستايي ساکن در اطراف پارک‌هاي ملي و ديگر جاذبه‌هاي گردشگري به صورت مداوم بر سر کنترل و تملک منافع حاصل از اين جاذبه‌ها با دولت مرکزي و شرکت‌هاي چند مليتي در حال نزاع و ستيز هستند. بنابراين لازم است اکوتوريسم نسبت به شرايط سياسي کشور ميزبان و حال و هواي اجتماعي آن حساس باشد و لازم است اکوتوريسم با تحريم‌هاي بين‌المللي که توسط آن‌هايي که حامي تغييرات دموکراتيک، نقش اکثريت و حقوق بشر هستند، همگام باشد.

براي مثال مبارزات و تلاش‌هاي کنگره ملي آفريقا(ANC) در جهت منزوي کردن آفريقاي جنوبي از طريق مصادره سرمايه‌ها و تحريم تجارت، ورزش و گردشگري به براندازي آپارتايد در اين کشور کمک کرد. تعييين اين که بايد کشوري را در گردشگري تحريم کرد و يا نه هميشه کار آساني نيست. در ميان سئوالاتي که مي‌توان براي انجام تحريم ها پرسيد، اين سئوالات قابل توجه است: در کشورهايي که گردشگري در رشد اقتصادي آن‌ها نقش دارد آيا ميزان احترام و توجه به حقوق بشر هم در آن‌ها به همان اندازه افزايش مي‌يابد؟ آيا انجام تحريم‌ها صرفا باعث ضعيف‌تر شدن قشر کارگر و فقير در آن کشور مي‌شود و اصلا بر روي دولت آن کشور تاثيري دارد؟

آيا تحريم‌هاي کوتاه مدت اقتصادي را بايد نسبت به تغييرات کلي دولت و عوض شدن حکومت در نهايت ترجيح داد؟ اگر فردي از کشور سرکوب‌گري مثل اندونزي و پرو و غيره... ديدن کند آيا مي توان از اين سفر هم از لحاظ شخصي و هم از لحاظ سياسي به وسيله آموزش‌هاي قبلي به افراد در مورد کشورپيش روي و ملاقات آن‌ها با افراد خواهان تغييرات و افراد بومي و مقامات رسمي دولت در طي اقامت در آنجا و با صحبت در مورد شرايط سياسي حاکم در جهت بهتر کردن شرايط، گام برداشت؟

به وضوح قابل مشاهده است که اجراي همه موارد فوق براي کسي که ادعاي انجام اکوتور (تورهاي طبيعت گردي) را دارد بسيار سنگين است و به ندرت پروژه، و يا اجرا کننده توري هست که مي‌تواند ادعا کند همه موارد فوق را انجام مي‌دهد. هرچند موارد گفته شده مي تواند براي ما زمينه‌اي فکري را به وجود آورد که چيزي را که مي‌بينيم و اجرا مي‌شود اکوتوريسم واقعي است يا خير. اکثر فعاليت‌ها و تورهايي که در اين زمينه انجام مي‌گيرد و مي‌توان آنها را اکوتوريسم ناميد سعي بر آن دارند که تا آن‌جايي که مي‌توانند معيارهاي فوق را اجرا كند.

پس به خوبي پيداست که در اکوتوريسم تاکيد بروي اصول و استانداردهاي گفته شده و نحوه به کار بستن آن‌ها است وبه خوبي مشخص است که اکوتوريسم حامي و پشتيبان چيست.
منبع: وب سايت

تنها کاربران عضو سايت قادر به مشاهده لينک ها هستند.
عضويت در سايت / ورود به سايت

مترجم: وحيد نظري

عضويت در سايت

در برابر اکوتوریسم، واژه <زیست گردی> را پیشنهاد میکنم. دیدگاه شما خوانندگان چیست؟