شهر هخامنشی دهانه غلامان

عضويت در سايت

معرفی محوطه هخامنشی دهانه غلامان :

محوطه تاريخي دهانه غلامان در 44 كيلومتري شهرستان زابل در استان سيستان و بلوچستان جاي گرفته است. این محوطه ی تاریخی معرف یک

لایه ی استقراری مربوط به سده های ششم و پنجم پیش از میلاد مصادف با سلسله ی هخامنشیان است. نخستین حفریات باستان شناسی در این

شهر تاریخی در سال 1960 توسط هیئت کاوش ایتالیایی انجام گرفت. و بعد از انقلاب اسلامي نيز كاوش در اين شهر از سال 1379 دوباره توسط گروه

باستان شناسي ايراني به سرپرستي دكتر «منصور سجادي» از سر گرفته شد.اين شهر در بخش شمالي دلتاي سنارود كه شاخه‌اي از رود هيرمند

بوده، بنا شده و آثار باقي‌مانده از شهر در گستره‌اي به درازاي يك و نيم كيلومتر و به پهناي 800 متر پراكنده شده است. بعد از حفریات باستان

شناسان مشخص شد که «دهانه غلامان» ، يكي از مراكز و پايتخت‌هاي معتبر سلسله باشكوه هخامنشيان بوده است و به جرئت می توان گفت

که این محوطه دومين محوطه باستاني مهم در سيستان و بلوچستان است.

«دهانه غلامان» از نظر معماري يكي از شاهكارهاي معماري جهاني به شمار مي‌رود، و حفار محوطه معتقد است که اين شهر با يك نقشه از پيش

تعيين شده و با برنامه‌ريزي قبلي بر اساس يك معماري بسيار دقيق و منحصر به فرد تهيه و سپس ساخته شده است و با توجه به این نکته که در

تمامي سايت‌هاي باستاني جهان به خصوص سايت‌هاي باستاني پيش از تاريخ تا دوره هخامنشي هیچ نوع کاربردی از نقشه معماري براي ساخت

يك شهر ديده نمي‌شود و اين شهر‌ها در ابتدا يك روستاي كوچك بوده كه بعد‌ها به دليل ازدياد جمعيت رفته رفته به شهر تبديل شده‌اند ، محوطه ی

«دهانه غلامان» از این حیث در نوع خود بی نظیر است. ساختمان‌هاي اين شهر در روي بلندي‌هايي كه از سطح زمين‌هاي قابل كشت چند‌متر ارتفاع

دارد، ساخته شده است. ساخت خانه روي سكو‌هاي مرتفع با هدف دفاع از شهر در مقابل سيل‌هاي ناگهاني و فصلي رود هيرمند كه زمين‌هاي پست

را تهديد مي‌كرده، انجام مي‌شده است. اين شهر تاريخي داراي محوطه هاي مسكوني، ساختمان هاي بزرگ، معبد، خزانه، محله صنعتي و نظامي

است. بنا بر گزارشات سرپرست هیئت حفاری مهم‌ترين ساختمان اين شهر بناي معروف به ساختمان شماره 3 است كه كاربري مذهبي داشته

است. در اجاق‌ها و سكوي محرابه‌هاي اين ساختمان آثار سوختگي و آتشدان به دست آمده كه نشان مي‌دهد اين بخش محل نگهداري و

ستايش آتش بوده است و ساكنان دهانه غلامان به آتش احترام ويژه‌اي مي‌گذاشتند. در اين اجاق‌ها و سكوهاي مذهبي و در ميان خاكستر‌هاي

موجود در آن بقايا و شواهد ديگري از استخوان‌ حيوانات و بقاياي گياهان به دست آمده است كه به اعتقاد سجادي نشان از اعتقاد ساكنان دهانه

غلامان به قرباني كردن در برابر آتش دارد. آنان در آيين مذهبي خود گياه مقدس «هوم» مي‌نوشنيدند. نکته ی دیگر درباره ی معماری این شهر این

است که ساختمان‌هاي اين شهر از گل خام هستند و به دليل چسبندگي بسيار گل در اين منطقه، ديوارها پس از خشك شدن از آجر هم سخت‌تر

شده‌اند و از همين روي است كه اين شهر كم‌و‌بيش، سالم از زير خاك بيرون آمده است. در حقیقت دهانه غلامان شهري است با معماري رسمي

هخامنشي كه از معماري محلي و وضع آب و هوايي سيستان، تاثير پذيرفته است. نكته بسيار قابل توجه در دهانه غلامان اين است اين شهر شايد

تنها شهري از دوران هخامنشي است كه در آن به وضوح مي‌توان انواع خانه‌هاي شخصي و خصوصي مردم را در كنار ساختمان‌هاي دولتي،

اجتماعي و مذهبي ديد. در تخت جمشيد كه شاخص معماري دوره هخامنشي است، بنا‌هاي مسكوني در كنار بناي سلطنتي ديده نمي‌شود

و اين مجموعه در واقع يك كاخ _ شهر به حساب مي‌آيد. ساكنان اين شهر در اين منطقه در اوج عظمت زندگي مي‌كردند و هنر و تبحر آنان از نوع

معماري منحصر به فردشان در دهانه غلامان كاملا مشهود است. در نگاه نخست چنین به نظر می آید که اين شهر تاريخي از جهت اين كه شهري

است متعلق به دوره هخامنشي، مي تواند شواهد و آثار بسياري از روش زندگي، آداب و رسوم، شغل و ارتباطات مردمان اين دوره را مشخص كند اما

از اين محوطه هيچگونه اموال منقول و غير منقول و حتي لايه‌هاي باستاني به دست نيامده است. به گفته ی سرپرست حفاری محوطه : " اين

شواهد نشان مي‌دهد كه ساكنان دهانه غلامان شهر را سريع، اما با آرامش و نظم تخليه كرده‌اند و در متروك شدن آن عواملي چون جنگ و يا

آتش‌سوزي و يا بيماري‌هاي مسري خطرناك وجود نداشته است. آنان به يك باره در يك برهه تاريخي با يكديگر كاملا همداستان شده‌اند كه شهر را ترك

كنند و هيچ اثري از خود به جاي نگذارند. " خلاصه آنکه 150 تا 200 سال پس از ساخت شهر دهانه غلامان، ساكنان اين شهر با يك برنامه‌ريزي

دقيق و از پيش تعيين شده در يك فرصت مناسب و بدون هيچ شتابي تمامي اموال خود را جمع‌آوري كرده و از اين شهر به 11مكان نامعلومي كه

باستان‌شناسان حدس مي‌زنند «پاكستان» باشد، مهاجرت كرده‌اند. علت مهاجرت برنامه‌ريزي شده ساكنان شهر «دهانه غلامان، يكي از مهم‌ترين

پايتخت‌هاي ايالتي هخامنشيان در جنوب كشور، پس از گذشت دو هزار و پانصد سال در هاله‌اي از ابهام باقي مانده و باستان‌شناسان پس از 40

سال پژوهش در اين منطقه هنوز پاسخي بر اين مهاجرت اسرارآميز پيدا نكرده‌اند. به اعتقاد باستان شناسان سه عامل عمده در تخليه شهر دخالت

داشته است. اين مهاجرت می تواند به دنبال يك تصميم سياسي بزرگ، طوفان عظيم شن و يا خشك شدن ناگهاني بستر رودخانه باشد كه به

شهر آب مي‌رسانده است. «سجادي» سرپرست هیئت کاوش ، در پايان همه اين فرضيه‌ها را تنها احتمالاتي بسيار ضعيف میخواند و تاكيد میکند كه

آرزوي باستان‌شناسان اين است كه بدانند مردم دهانه غلامان به چه دليل اين شهر را اينچنين دقيق و برنامه‌ريزي شده ترك كرده‌اند. اما نظریه ی

خشکسالی اینک به عنوان قوی ترین نظریه برای پاسخ به این معما پذیرفته شده است.

در نهـایت بـاید یکبار دیــگر تاکید کرد که اين شهر يكي از عجــايب باستان‌شناسي در دوره هخامنشيان است هرچند که ساكنان اين شهر

تنها در برهه تاريخي بسيار كوتاهي در اين شهر زندگي كرده‌اند.

منابع :

تنها کاربران عضو سايت قادر به مشاهده لينک ها هستند.
عضويت در سايت / ورود به سايت

درود بر سجاد گرامی

سپاس از نوشتارت، تنها اگر توانستی آن را به بخش معماری ببر و اگر نه به من بگو تا انجام دهم.