زرتشت از چاره ای سخن می گوید که در درازای زمان آزموده شده است. او می گوید که تنها با دادن آگاهی و افزودن دانش است که می توان اندیشه ی بداندیشان را دگرگون کرد. او اطمینان می دهدکه با افزایش آگاهی خوب و پیشرفت حتی بداندیشان و نزدیکان آنها را به راه درست می شود برد و آنها نیز به رستگاری خواهند رسید.
"کسانی که دین راستین را برگزینند و از آزمایش سربلند بیرون آیند، از داده های اهورایی، از نیروی شهریاری مینوی (خشترا یا شهریور)، از منش نیک (وهومن یا بهمن)، از راستی و داد (اشا یا اردیبهشت)، از مهر و دوستی و فروتنی و خدمت به دیگران (سپنتا آرمئیتی یا اسفند) بهره مند شده، به خودشناسی و رسایی (هَـ اُروتات یا خرداد) رسیده و آرامش را دریافت می کنند و جاودان (امرتات یا امرداد) می شوند." (گاتها – یسنا – هات 30 – بند 7)
در طی تاریخ می توان دید که این سروده ها 2500 سال پیش از این به وسیله دودمان هخامنشی با پیروزی به کار گرفته شد. کوروش بزرگ بابل را که مردمش به زور باج و خراج سنگین برای ساختن پرستشگاه جدیدی برای خدایان واداشته شده بودند، آزاد می کند اما باورهای خود را به ایشان تحمیل نمی کند. به جای آن به "مردوک" خدای بزرگ بابلی ها ارج می گذارد.
یک نسل پس از آن، "هرودوت" که در بابل سفر می کرد نوشت:
"برپا ساختن پیکره، پرستشگاه و مهراب در میان آنها پذیرفته شده نیست و هرکس که چنین کند نادان دانسته می شود. از این روست که مذهب پارسها بر خلاف مذهب یونانی ها به پیکره ها بستگی ندارد."
هرودوت ادامه می دهد: "... آنها مهراب نمی سازند و آتشی نمی افروزند و برای خدایان پیشکش نمی آورند. تاج گل، خوراک ویژه و نوای نی که برای ما آشناست نزد آنها فایده ای ندارد."
او می افزاید: "... پرستندگان تنها اجازه دارند که برای شاه و خوشبختی جامعه نیایش کنند و نه برای خواسته های خویش."
همین گونه است سرگذشت یهودیانی که از کوروش بزرگ اجازه بازگشت به اورشلیم را یافتند و برای ساختن پرستشگاه خویش کمک مالی دریافت کردند. به نظر می رسد که ایشان اندیشه خود را دگرگون کردند چه می بینیم که آنها ساختن پرستشگاه به شیوه یهودیان را نپذیرفتند.
"آنگاه آنان به نزد زروبابل سردمدار بزرگ یهودیان رفته و گفتند بگذار تا ما با تو دست به ساختن کنیم چرا که ما نیز خدای تو را پرستش می کنیم و ما هم از روزگار پادشاه آشور که ما را به اینجا آورد برای همان خدا قربانی کرده ایم." (عهد عتیق – ازرا – 4:2)
"اما زروبابل و جاشوا و سایر بزرگان و سردمداران اسرائیل به آنها گفتند شما کاری به برپاداشتن پرستشگاه برای خدای ما نداشته باشید. ما خود برای خدای اسرائیل پرستشگاه می سازیم بدانگونه که کوروش، شاه پارس به ما فرمان داده." (عهد عتیق – ازرا – 4:3)
به نظر می رسد که پیام گاتها کارگر افتاده.
"این پیام و راهنمایی خوب می آورد بر منش خوب و آن فرد به پیش می رود و به دست می آورد درست کاری همچنین کسانی که به او نزدیک اند."
حال به مصر می پردازیم:
آنها به زندگی پس از مرگ باور داشتند و تمامی دارایی خود را هزینه ی ساختن اهرام می کردند. داریوش بزرگ آن دارایی ها را برای کندن "آبراه داریوش" بین دریای سرخ و دریای مدیترانه از راه رود نیل به کار برد. او از این راه تجارت را گسترش داد و شادکامی برای مردم مصر آورد.
"هرکس کشته خود را درو خواهد کرد. دروغکاران پی خواهند برد که کژی و کاستی، و آز و ستم، بدبختی به بار می آورد. از این رو، راه خود را تغییر داده با پیروی از منش نیک، به راستی، مهر و داد خواهند گروید." (گاتها – یسنا – هات 30 – بند 8)
ایرانیان به هر کجا که رفتند پیشرفت و دگرگونی به سوی بهتر شدن نژاد آدمی را به همراه آوردند. هر آنچه کردند برای بهبود حال همه ی انسان ها بود نه برای حال خویش. همانگونه که هرودوت گفته:
"نیایش راستین برای بهبود همگان و شاه که خود یکی از ایشان است مجاز می باشد و نه برای خواسته های خویش."
بنابراین می بینیم که هخامنشیان پرستشگاه برج بابل را گسترش ندادند ولی آبراه داریوش را ساختند، سیستم آبیاری را بنا نهادند، آبراه های دریایی را از رود سند (ایندس) در هند تا نیل در مصر شناسایی کردند، راه زمینی میان شوش و ساردیس را کشیدند و سیستم پست آفریدند. همه ی اینها دستاوردهایی ارزشمند می بود که ما بیشتر آنها را تا به امروز به کار می بریم.
هخامنشیان بر کشاورزی، داد و ستد، دادگستری، صلح و بالاتر از همه بر دانش و مذهب نشان خویش را بر جای گذاشتند.
هنوز در اوستا گفته می شود "تنی و روانی". بدن بر روان پیشی می جوید. همین فلسفه به خودخواهی میدان نداد و به جایش هم زیستی را رهنمون شد. بنابراین امپراتوری هخامنشیان بهبود زندگی همگی انسان ها را در اندیشه داشتند. در جایی که از بدن نگاهداری شود، روان پویا خواهد شد. از این رو ایرانیان باستان به کشاورزی برتری ویژه ای می دادند.
ایرانیان برنج را به میان رودان (مسوپوتامیا)، پسته را به سوریه و کنجد را به مصر نشاندند. آنان دانش بافتن از رشته های کتانی را به وجود آوردند. تا آن زمان از کتان فقط برای روغن کشی استفاده می شد. در سراسر امپراتوری هر کجا که زمینه ی پروردن فراهم بود، میوه ها و سبزی هایی را آوردند که بر مردم بومی ناشناخته بود. یونجه را که خوراک مناسبی برای چهارپایان است از کشور ماد به مدیترانه آوردند.
کشاورزی را در بخش های دوردست مصر نه برای غذای بیشتر خودشان، بلکه برای بهتر کردن حال مصری ها آوردند. آنها مرغ و خروس وحشی هندی را به مدیترانه بردند تا ماکیان اهلی شوند.

ادامه دارد ...