نگاهی به جهرم

نویسنده: یزدان صفایی

«جهرم از شهرهای کهن سرزمین پارس است و بنای آن را از "همای" دختر بهمن بن اسفندیار دانسته اند. از آن جا که شماری از پژوهندگان؛ "بهمن" را اردشیر هخامنشی پنداشته اند، تاریخ بنای این شهر به پیش از سده ی 3 پ.م. میرسد.»(1) این شهر در دوره ی هخامنشی و ساسانی، موقعیتی درخور داشته است و اقامتگاه شاهزادگان بوده است تا جاییکه در شاهنامه نیز از جهرم به نیکی یاد شده است.

«شهر جهرم، مرکز شهرستان جهرم استان فارس با پهنه ای حدود 30 کیلومتر مربع، در جنوب فارس، در 28 درجه و 30 دقیقه پهنای شمالی و 53 درجه و 33 دقیقه و 30 ثانیه درازای خاوری نسبت به نیمروز گرینوچ قرار دارد.(2)

نام شناسی

این شهر به شوند فراوانی درخت خرما، به "جنگل نخل" نیز نامور است. نام پیشین آن، "گهرم"(3) به چم جایگاه یا سرزمین گرم است. پیداست که "جهرم" عربی شده ی این واژه است. گهرام یا گهرم از دو بخش "گه" و "رام" یا "رم" ساخته شده است. "گه" به چم گرم و "رام" یا "رم" به چم جا و مکان است.
بیشتر جغرافیانگاران پیشین، مانند یاقوت حموی، استخری، ابن خردادبه، ابن حوقل و.. در نوشته های خود جهرم را "جَهَرم" نوشته اند، تنها در سفرنامه های جهانگردان اروپایی که حدود نیمه ی سده ی 10 هجری به ایران آمده اند، نام این شهر به خوانش کنونی آن "جهرُم"(4) دیده میشود.

رودها

قره آغاج و سیمگان و رود شور از رودهای جهرم هستند.در بلندی 1052 متری از سطح دریا،از 10 کیلومتری شمال شهر جهرم، رود شور می گذرد و به رود قره آغاج می پیوندد.

کوهها

نزدیک ترین کوه به نام "البر" از جنوب شهر به سوی جنوب خاوری ادامه دارد.از دیگر کوههای نزدیک به جهرم میتوان از کوههای سفیدار در شمال باختری و کوه میمند و سیمگان نام برد.

آب و هوا

بیشترین درج گرما در تابستانها تا 43 درجه و کمترین درجه در زمستانها تا 13 درجه زیر صفر می باشد.میزان بارندگی سالانه به طور متوسط 25 میلی متر است.

جمعیت

جمعیت این شهر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۱۰۵٫۲۸۵ نفر بوده‌است.(5)

زبان

به زبان فارسی همرا با گویش محلی سخن گفته میشود.

راه ها

1)راه شیراز-لارستان به درازای 280 کیلومتر
2)فرودگاه کوچکی در شمال شهر جهرم ساخته شده است.

جهرم در شاهنامه

همانگونه که اشاره شده فردوسی از جهرم در شاهنامه یاد کرده است که در اینجا به چند نمونه از آنها اشاره میکنیم.

در داستان جنگهای دارا و اسکندر:

جهاندار دارا به جهرم رسید
که آنجا بدی گنجها را کلید

درباره ی اردشیر بابکان:

یکی نامور بود نامش بناک
ابا آلت و لشکر و رای پاک
که بر شهر جهرم بد او پادشا
جهاندیده با داد و فرمانروا

نام جهرم در کتاب "کارنامک اردشیر پاپکان" نیز آمده است:«اردشیر چون به جایی که رام اردشیر خوانند رسید مردی بزرمنش(قواک) نام، از سپاهیان، از دست اردوان گریخته بود و در آنجا بنه داشت خود با شش پسر و بسیاری سپاه پیش اردشیر آمد.»(6)

در داستان مهرک نوشزاد از زبان فردوسی چنین آمده است:

به جهرم یکی مرد بود کی نژاد
کجا نام او مهرک نوشزاد
ز جهرم بیامد به ایوان شاه
ز هر سو بیاورد بیمر سپاه

در داستان بهرام گور در شاهنامه آمده است که پیش از آن که بهرام به شاهی برسد در نزد "منذر ابن نعمان" در عربستان به سر میبرد و چون زمینه های شاهی را فراهم دید با کمک 3 هزار سپاه منذر به ایران آمد:

خود و شاه بهرام با رای زن
نشستند و گفتند بی انجمن
گرین گردش از تازیان سی هزار
همه نیزه دار از در کارزار
چو منذر به نزدیک جهرم رسید
بر آن دشت بی آب لشکر کشید
سراپرده زد نیز بهرام شاه
بگرداند و آمد ز هر سو سپاه
بر منذار چنین گفت که ای رای زن
به جهرم کشیدی ز شهر یمن

همچنین در روزگار شاهی فرخزاد، پس از آن که 4 ماه از شاهی آزرمیدخت گذشته بود،فرخ زاد شاهزاده ساسانی را از جهرم به شاهی برداشتند:

ز جهرم فرخ زاد را خواندند
بدان تخت شاهیش بر نشاندند

با توجه به یادآوری های فراوان شاهنامه از جهرم، چنانچه این شهر را از دوره هخامنشی نشناسیم، دست کم در سده سوم میلادی یعنی آغاز شاهنشاهی ساسانی، از شهرهای نامور فارس بوده است و بی شک در دوره اشکانی نیز از شهرهای مهم به شمار میرفته است.
آن چه از داستان بهرام گور بر می آید این است که این شهر مرکز گرد هم آمدن بزرگان برای گزینش جانشین شاه بوده است.این جستار در داستان فرخ زاد و آزرمیدخت نیز آشکار میشود.

جهرم در تاریخ

در روزگاران افسانه ای و تاریخی، جهرم از میان شهرهای فارس به صورت دژی استوار و استراتژیک بود که در همه داستانها، واپسین جایگاه پاسبانی در خط عقب نشینی ها بوده است بناهای ناموری چون "قلعه گبری" نیز این جستار را گواهی میکننذ.
برخی بر این باورند که شهر کهن جهرم در 18 کیلومتری خاوری شهر کنونی جهرم که به نام تنگاب خوانده میشود، جای داشته و سپس تر به سمت باختر کشیده شده تا این که به جای کنونی رسیده است.
در یورش های پیاپی تاریان به فارس، جهرم به محاصره کشیده شد و سرانجام در سال 23 هجری به اشغال تازیان در آمد.
حکومت جهرم از 909 یعنی از زمان شاه اسماعیل صفوی تا سال 1267 در طایفه "ذوالقدر" بوده است به گونه ای که 17 تن از این خاندان به ترتیب، فرماندار فارس بود است و واپسین آنها، امیر بنیاد خان ذوالقدر است که در 998 فرماندار فارس شد.

آثار تاریخی و جاذبه های طبیعی

1)قلعه گبری

قلعه گبری جهرم جای گرفته بر کوهی کوچک در درون تنگه قلعه گبری و دارای چاهی به قطر دهانه 2متر و عمقی نامعلوم که درون سنگ ودر پائین قلعه میباشد.از شگفتی های قلعه گبری، چاه این قلعه‌ است که در سنگ کوه حفر شده‌است.

2)بازار جهرم

بخش اصلی بازار،که قدیمی ترین بخش آن نیز هست، چهار در دارد و سقف آن گنبدی شکل است.بخشهای گوناگون بازار دارای ریخت یکسان نیستند. جهت راسته های بازار روی دو محور عمود بر هم در دو جهت خاوری-باختری و شمالی-جنوبی، جای دارند. بخشهای دیگر از نگاه مصالح، در شرایط خوبی نیستند و سقف شیروانی دارند. از دگرگونی هایی که در بازار جهرم روی داده است، میتوان به هم سطح شدن سطح برخی از مغازه ها با سطح بازار و برداشتن درهای چوبی بسیار زیبا که درهای فلزی کرکره ای، جای آنها را گرفته است، اشاره کرد.

3)غار سنگ شکن

غار سنگ تراشان جهرم که به غار سنگ شکن نیز نامور است، در جنوب این شهر جای گرفته و یکی ازکمیاب ترین شاهکارها در تاریخ کهن ایران زمین به حساب می آید که به دست سنگ تراشان در دل کوه بوجود آمده است.
آنها یکی از بزرگترین غارهای دست ساز جهان را آفریده اند. این غار نزدیک به 300 متر طول و 150 متر عرض دارد و ارتفاع آن 5/3 تا 4 متر است.
سنگ تراشان به هنگام برداشت سنگ و برای پدافند از ویرانی کوه هر چند متر اقدام به بجا گذاردن ستون هایی به صورت طبیعی کرده که این، شوند زیبایی دو چندان غار شده است. از دیرینگی دقیق این غار آگاهی روشنی در دست نیست اما مدارک گواه آن است که این غار نزدیک به 150 تا 200 سال عمر دارد.

4)غار ورا

وراء در فارسی میانه به چم دژ، قلعه، بلندا، کنار، پهلو آمده است. پیشینه تاریخی غار وراء به چهار دوره تاریخی بخش می‌شود. دوران باستان تا زمان ساسانیان، دوران ساسانیان تا اسلام، دوران پس از اسلام و دوران معاصر.

از دیگر آثار تاریخی جهرم میتوان به "مسجد جامع" و " قدمگاه دوره صفوی" اشاره کرد.

پی نوشت ها
1.اشراق،محمد کریم.بزرگان جهرم.رویه 12
2.جعفری،عباس. شناسنامه جغرافیای طبیعی ایران،رویه 8
gahrom.3
jahrom.4
5.از ویکی پدیا
6.سعدیان،عبدالحسین.شناخت شهرهای ایران.رویه 327

بن مایه ها:
1)عبدالحسین سعیدیان/شناخت شهرهای ایران/انتشارات علم و زندگی
2)مژگان سبزیان و دیگران/کتاب جامع ایرانگردی
3)افشار سیستانی؛ایرج/پژوهش در نام شهرهای ایران
4)ویکی پدیا
5)ویکی مپیا
6)تارنمای سازمان میراث فرهنگی
7)jahromnews.com
Cool

خبرگزاری ایرنا

تنها کاربران عضو سايت قادر به مشاهده لينک ها هستند.
عضويت در سايت / ورود به سايت