انقراض لاک پشت پوزه عقابی!

حضور بي‌برنامه گردشگر، انقراض لاك‌پشت پوزه عقابي را شتاب مي‌بخشد

هر ساله در فصل تخم‌گذاري لاك‌پشت‌ پوزه عقابي گردشگران بسياري براي ديدن اين منظره به قشم سفر مي‌كنند. اين در حالي است عدم رعايت مسائل زيست محيطي و نقض حريم زيست‌گاه اين گونه جانوري در خطر انقراض از سوي گردشگران، حفاظت و حمايت از لاك‌پشت پوزه عقابي را به شدت دشوار كرده است.

خبرگزاري ميراث فرهنگي ـ گردشگري ـ حضور پرشمار و بي‌برنامه گردشگران در روستاي شيب‌دراز قشم براي مشاهده تخم‌گذاري لاك‌پشت پوزه عقابي، حفاظت از اين گونه جانوري را دشوار كرده است. افسانه احساني، کارشناس ارشد جغرافيا و برنامه ريزي توريسم و مدير آموزش موسسه آواي طبيعت پايدار در گزارش پيش‌رو به وضعيت حفاظتي لاك‌پشت پوزه عقابي و تاثير حضور گردشگران بر روند حفاظتي از آن مي‌پردازد.

در سواحل خليج فارس حدود 50 کيلومتري شهر قشم در روستاي شيب دراز لاک پشت پوزه عقابي که در خطر انقراض جهاني قرار دارد، هرساله در فصل خاصي براي تخم گذاري به اين ساحل مي آيد.

طي سال هاي گذشته با حمايت «كمك‌هاي كوچك تسهيلات محيط زيست جهاني سازمان ملل متحد» و سازمان منطقه آزاد قشم و با همكاري جامعه محلي ، اين لاک پشت ها مورد حفاظت قرار گرفتند.

پس از آن پروژه‌اي جهت سامان دهي حضور گردشگران ، زونينگ منطقه وآموزش جامعه محلي به تصويب رسيد. درسال هاي اوليه پس از آغاز پروژه هاي حفاظت واکوتوريسم روستاي شيب‌دراز، تنها کساني به اين منطقه مي آمدند که با اهميت پروژه و تلاش هايي که از سوي جامعه محلي ، مسئولين پروژه و حاميان پروژه صورت مي گرفت ، كاملا آشنا بودند.

درنتيجه تورهاي طبيعت گردي هم معمولا با سرپرستي راهنماياني به منطقه راه مي يافتندکه خود دوره هاي راهنمايان طبيعت گردي را گذرانده بودند . درنتيجه مي توان گفت در آن زمان كه هنوز آگاهي عمومي در باره اين منطقه وجود نداشت ، بيشتر افرادي كه به ساحل شيب دراز مي آمدند؛ تا حد لازم اطلاعات كلي را در مورد حساسيت هاي منطقه ، ظرافت ها و تلاش هايي که انجام شده است داشتند .

به تدريج در پي تبليغات فراوان به ويژه از طريق صدا و سيما و با پخش فيلم هاي مستندي در مورد لاک پشت پوزه عقابي، گروه هاي ديگري از عموم مردم در سراسر کشور نيز با چنين لاک پشت هايي آشنا شدند و متاسفانه اطلاعات ارائه شده در اين برنامه ها و فيلم ها فقط در همين حد بود که چنين لاک پشت هايي براي تخم گذاري به ساحل مي آيند!

درنتيجه به دليل اطلاع رساني ناقص ، بينندگان اين مستندها از ساير مسائل مرتبط با موضوع، نظير حساسيت هاي منطقه ، و محدوديت هاي زماني و مكاني براي تخم گذاري و ادامه بقاي اين موجودات آسيب پذير همچنان ناآگاه مانده اند.

برخي از اين محدوديت ها و حساسيت ها كه مي بايست هر توريست پيش از سفر به اين منطقه بداند آن است كه لاک پشت ها تنها شب ها براي تخم گذاري مي آيند آنهم از 15 اسفند تا اوايل ارديبهشت، كه اين دوره زماني اهميت خاصي دارد. زيرا لاك پشت ها در ساير مواقع و در هر شرايطي قادر به تخم ريزي نيستند .

يك توريست يا مسافر پيش از سفر به اين منطقه بايد بداند كه به جز اين زمان و آن هم در شب هايي خاص ونه هرشب ،بسته به شرايط مختلف از جمله شرايط جوي هيچ لاک پشتي به ساحل نمي آيد.
اما به دليل عدم اطلاع رساني در باره اين نكات در برنامه هاي تبليغاتي، مردمي که حتي صبر و حوصله شنيدن توضيحات راهنمايان محلي را - که در طول مدت نوروز در محل مستقر هستند – ندارند، مسلما ملاحظات منطقه را جدي نمي گيرند.

نكته ديگر در اين باره مسئله آموزش فرهنگ سفر است. بسياري از مردم در سفر به مناطق مختلف طبيعي، انتظار دارند همه نوع خدمات رايگان براي اقامت ، استفاده از آب شيرين ، حفظ امنيت ،پاکيزگي محيط زيست و... را دريافت کنند ، اما درمقابل به ندرت حاضر به پرداخت هزينه اين خدمات مي شوند.

درنتيجه درميان اين مسافران، تنها کساني براي حضور خود در طول سفر حاضر به پرداخت هزينه هستند که با اهميت حفاظت و تلاش هاي مردم محلي براي حفاظت آشنا هستند.

افرادي که براي مشاهده لاک پشت در فصل تخم گذاري مي آيند هر نفر ملزم به پرداخت هزار تومان وروديه هستند . علاوه بر اين مبلغ دو هزارتومان نيز بابت خدمات مختلف نظير نصب چادر و پارکينگ و مانند آن دريافت مي شود، اين مبالغ صرف تامين هزينه هايي مي شود كه در پروژه حفاظت و اکوتوريسم مورد نياز است. هزينه هايي که شامل حقوق مردم محلي که شبانه روز در سايت فعاليت مي کنند و نيز تامين آب ، برق مي شود . همچنين بخشي از اين پول بايد صرف جمع آوري زباله هاي مردم شود . زيرا حجم اين زباله ها به حدي است كه در تمام طول شبانه روز به حضور و فعاليت افرادي نياز است تا زباله هايي را كه توسط توريست ها مرتبا در محيط رها مي شود، جمع آوري كند. اما به رغم همه اين ضرورت ها، به دليل فقدان فرهنگ سفر و آگاهي كافي مقاومت هاي زيادي از طرف بسياري از گردشگراني که به منطقه مي آيند، صورت مي گيرد تا به نحوي از پرداخت همين اندك هزينه مالي هم خودداري كنند.

از مشکلات مهم ديگر در زمينه اجراي تورهاي اکوتوريستي به جزيره قشم، مسئله حمل و نقل و تسهيلات مسافرتي براي رفت و آمد مسافران به منطقه است .با توجه به اين كه قطار از نظر امنيت سفر و نيز از نظر آلودگي هوا و ساير زيان هاي محيط زيستي و نيز از نظر قيمت بليت و هزينه سفر نسبت به ساير وسايل حمل و نقل ، بهتر و مقرون به صرفه است ، اين وسيله بهترين گزينه براي سفرهاي طبيعت گردي به قشم محسوب مي شود .

اما متاسفانه به دليل سفر بي رويه و خارج از ظرفيت و فقدان تسهيلات كافي براي حمل و نقل مسافر با قطار ، تهيه بليت در فصل و زمان مناسب براي چنين تورهايي کاري بسيار سخت و گاهي غيرممکن است .( نمونه بارز آن چندين تور طبيعت گردي بود که مسئولين آن قصد داشتند با قطار اين سفرها را اجرا کنند که اکثر اين تورها به علت عدم امكان تهيه و تمام شدن بليت ها، کنسل شد)

اين موضوع خود سبب محروميت و حضور كمتر طبيعت گردان برخوردار از فرهنگ طبيعت گردي و دوستدار محيط زيست مي شود، كه حضور آن ها در حمايت از اين پروژه ضروري است و درمقابل سبب حضور انبوه مسافراني مي شود كه به دليل ناآگاهي سبب تحميل فشارها بر طبيعت منطقه مي شوند.

براي حل اين مشكل مهم ترين گام توجه و تمركز بر رويكردهاي سيستمي و جامع است. به نحوي كه تمام گروه ها و افراد درگير درموضوع را از تورگردان ها و موسسات گردشگري گرفته تا مسافران و افراد محلي همه را در بر بگيرد.
با توجه به چنين ضرورتي از آنجا که بر صنعت گردشگري نيز يک نگرش سيستمي حاکم است و اجزاي سيستم الزاما بايد هماهنگ با يكديگر حرکت کنند، مسلما اگر بخشي کند تر از ساير بخش ها پيش برود تاثيرش بر ساير اجزا نمود پيدا مي کند .

اما با رويكرد سيستمي، اگر ما راهنمايان تور را آموزش دهيم که آنها هم گردشگراني که در تورشان ثبت نام کرده اند را آموزش دهند ، آژانس داران هم توجيه شوند که براي اين گونه سفر ها بايد برنامه ريزي ويژه اي داشته باشند ، جامعه محلي را نيز با آموزش هاي لازم براي تامين امكانات و خدمات، به طور اصولي و به روش هاي صحيح آماده کنيم و.... الزامي است كه ميزان ورود و خروج توريست ها به منطقه هم به تناسب ظرفيت و توان ميهمان پذيري هر منطقه و محدوديت هاي طبيعي و اكولوژيكي آن تحت كنترل و نظارت باشد.

ولي وقتي گروهي به صورت انبوه و بدون توجه به اهميت زيستگاه لاک پشت يا هر جانور و گياهي و يا به طور کلي طبيعت و محيط زيست به يک منطقه هجوم بياورند بسياري از زحمات فعالين و تلاش هاي انجام شده تحت تاثير قرار مي گيرد و ممكن است نتايج منفي هم به بار آورد.

بنابراين بر اساس چنين رويكردي ضروري است كه درمورد فرهنگ سفر در عموم مردم و مسافران به مناطق مختلف، بسته به محدوديت ها و ظرفيت طبيعي هر منطقه برنامه ريزي کرد.

اين مشکل فقط در سايت لاک پشت ها وجود ندارد در تمام کل ايران ما با معضل عدم رعايت اصول اساسي گردشگري ازسوي مردم و گردشگران مواجه هستيم. معضل زباله در جنگل ها و كوهستان ها يا سواحل، بارزترين نمونه ها ازاين مشكل يعني عدم رعايت اصول اوليه گردشگري از سوي گردشگران و مردم است.

اين نوع آموزش ها بايد به طور مداوم و پيوسته به زبان ساده و گويا در تمام مقاطع و تمام افراد با گروه هاي سني صورت پذيرد. چون مردم با هر ميزان درآمد و تحصيلات و سطح فرهنگي عموما سالي يکبار حداقل سفر مي روند ، بنابراين برنامه ريزي براي فرهنگ سازي آنها به اين منظور که چگونه بايد سفربرويم و چه ملاحظاتي را بايد رعايت کنيم امري ضروري است. درغير اين صورت و در شرايط ادامه اين حجم انبوه سفرها ديگر طبيعت بکري و يا جاذبه طبيعي در مناطق مختلف توريستي براي سير و سفر براي استفاده مردم وجود نخواهد داشت.

درسال هاي گذشته باوجود تلاش هاي بسيار از سوي گروه هاي فعال زيست محيطي، حتي در آگاهي دادن به عموم مردم و مسافران براي رها نكردن زباله درمحيط هاي طبيعي چندان موفق نبوده ايم. چه رسد به اين که به آنها آموزش دهيم که چگونه زباله کم تر توليد کنيم ، چه محصولاتي بخريم که بسته بندي هاي آنها به محيط زيست کمتر آسيب مي رساند ، چگونه حجم زباله هاي توليدي در طبيعت خود را به حداقل برسانيم ، چگونه آب کمتر مصرف کنيم ،و در مراحل بالا تر اينکه آرامش حيات وحش را بهم نزنيم ، به حقوق مردم محلي احترام بگذاريم ، از سوخت فسيلي کمتر استفاده کنيم و....

درمباحث مربوط به رويكرد هاي سيستمي درصنعت گردشگري، يکي از برنامه هاي قابل اجرا براي كاهش فشار ناشي از هجوم توريست ها به مناطق مختلف دريايي در فصل هاي خاصي از سال، اقدام براي جلب گردشگران در فصل هاي غير توريستي است كه درواقع به معني تقسيم آن ها درمناطق مختلف سال است.

چندين سال است مناطق آزاد مانند کيش و قشم با برگزاري جشنواره هاي تابستاني و تخفيف هاي ويژه در اين موضوع تلاش مي کنند ولي آنها هم به تنهايي از عهده اين مسئله برنخواهند آمد مگر رسانه ها به گونه اي جدي تر و مستمر به کمک آنها بيايند.
بديهي است در صورتي که با فرهنگ سازي صحيح بتوانيم توزيع گردشگران را در مناطق مختلف بجاي تمرکز بر تعداد محدودي از مناطق ايجاد کنيم، مي توانيم گامي جهت کاهش فشار و استرس بر مناطق مختلف كشور در فصل هاي مختلف سال نظير فشار بر سواحل جنوب در فصل هاي سرد و فشار بر سواحل شمال در فصل هاي گرم سال برداريم.
بي ترديد انتشار مقالات و به ويژه تهيه برنامه هاي تلويزيوني و با كمك و همكاري ساير رسانه ها ، تلاش هاي متمركزي براي کاهش فشارهاي حاصل از حضور گردشگران غير مسئول در طبيعت محسوب مي شود.

درود بر کوشا ترین یار تالار

وهومن جان جای اندوه فراوان است که در کشور بی ثبات ما که از نبود افراد دلسوز رنج می برد هر روزه چنین ناگواری هایی پیش می آید.

چه باید کرد و یا چه می توان کرد؟؟؟؟؟؟؟

به یاد دارم که در سال 2009 در کشور ترکیه همایشی با موضوع راهکار های جلوگیری از ورود گردشگر به مکانهای باستانی با هدف پیشگیری از فرسایش بیشتر ، برگزار شد و چه خوب بود برای ایران بزرگ که هنوز از انجام اندک مراقبتی در رنج است چنین راهکار هایی پیشنهاد می شد زیرا گردشگران ما هنوز دارای فرهنگ گردشگری نیستند و تنها مخرب مکانهای دیدنی هستند.

باسپاس میلاد