واژه نامه ی پهلوی

واژه نامه پارسه-پارسی

واژه نامه «پارسه – فارسی» دنبلید، احتمالا یکی از نخستین واژه نامه های دو زبانه پارسی باستان است که از سال ۱۳۸۰ خورشیدی در اینترنت عرضه شد. گنجینه لوح های تخت جمشید در دانشگاه شیکاگو پایه ی اصلی این واژه نامه است؛ با این وجود، از کتاب های معتبر دیگری که واژه هایی از این زبان را منتشر کرده اند نیز بهره برداری شده است.

a = abr, pand, barg

a~ = father, shah

دعا، خواهش : jad-

زدن، شکست دادن : jan-

به جلو فشردن، (با abi-)افزودن : jav-

زندگی کردن : jiv-

کندن : kan-

کین : kaina- (kaena-)

کم : kamna-

کردن، ساختن : kar-

کاپادوسیه : kapatuka-

(ضمبر موصولی) : ka-

آرزو : ka~ma-

مردم، ارتش : ka~ra-

مربوط به استخوان گرانبها : ka~sakaina-

(در کِهتر و…) کِه، کوچک : kathyah

کوه : kaufa-

کوش، اتیوپی : Kusha-

کوشی، اتیوپیایی : Kushiya-

لب : lap

مرد مکی : Maciya-

مغ : magu

مکه : Maka-

اندیشیدن : man-

خواست، قدرت اندیشه : manah-

در اندیشه ی، زودخشم، خودکامه : manahuvin-

(مالش، مالیدن ) مال : mard-*

مرده : marta-

مُرد : martiya-

بزرگترین : mathishta-

(در مِهتر و…) مِه : mathyah

میخ : mayukha-

نه : ma~

سنجش، اندازه گیری : ma~

ماد، مادی : ma~da-

ماه : ma~da-

من : mana~

مادر : ma~tar-

ملخ : math(z)akha~

میرد (?) : mryataiy-

نادرست، اهریمنی : mithah-

میترا، مهر : misa-

مو، موی : muda-*

مصر، مصری : Mudra~ya-

نای، نِی : na~da-

زیبا، خوب : naiba-

نیم، نصف : naima- (naeama-)

نه (not) : naiy

نم : namna-

نوه : napa~t-

نیرو : naryava-*

کشتن، نابود کردن، خراب کردن : nath-

نام : na~man-

(پیشوند) پایین : ni-

نوشتن : nipaith-

نوشتن : nipishtanaiy

پایین رفتن، سرازیر شدن : nirasa-

نشستن، (سببی) قرار دادن : nishad-

نشین، آشیانه : nishadman*

فرمان : nista~-

پایین رسیدن،(سببی) قرار دادن، زمین گذاشتن : niyam-

پا : pa~da-

پیش : paishiya~-

حک کردن، نقاشی کردن : paith-

پناه : paitina~tha-*

پنجم : panchama

پنهان : panha~n

فرا : para-

رفتار کردن : pariay-

پاداش، اعطا کردن : paribar-

پیرامون، اطراف : pariy

پهلو : parthava-

پارت، پارتی : Parthava-

خشونت : partana~ya~-

پر، بسیار : paru-

پیشین، قبلی : paruva-

از گونه های متنوع : paruzana-

پس از : pasa~-

(در پاسداری، پاسبانی،و…) پاس : pa~sa-

سپس : pasa~va-

سرباز پیاده : pasti-

(پسوند معادل پِی در ”پیکار“ در فارسی امروزی) : pati-

پیام : patiga~ma-*

فرمانروایی بر : patikhshay-

پذیره : patirya

پسند : patisand-*

دوباره، بر خلافِ، در طول : patiy-

(پسوند در سپهبد، موبد، هیربد…) – بد : patiy

(حرف اضافه) به : patiy

اعلام کردن : patizbaya-

پیکار : patka~r

پیوند : patvand

حمایت کردن، محافظت کردن : pa~-

پا : pa~da-

پارسی، پارس : pa~rsa-

پوست : pavasta~

پدر : pitar-

پل : prthu

پسر : pusa-

لیبیایی : Puta~ya-

(شهر ری) رِی : Raga~

رفتن، آمدن : rasa-

را، از، بوسیله ی، بدلیل : ra~diy-

راه : ra~thu-

درست، راست (مستقیم) : ra~sta-

روز : rausah-

رود : rautah-

سگ : saka-*

سبک : sapuka-*

(پی بست) اون، به او : sha-

برنامه ریختن، رفتن : shiyav-

شاد : shiya~ta-

رفاه، شادی : shiya~ti-

سکایی، سکا : Saca-

سر : sara-

سردار : sarada~ra-

شکن : skand-

فقیر، ضعیف : skauthi-

(در شبه جزیره ی بالکان) تراس، تراسی : Skudra-

سپاه : spa~da-

سارد : Sparda-

ساردی : Spardiya-

جنگ، اردوگاه : spa~thmaida-

گذاشتن، ایستادن : sta~-

سغد، سغدی : Sugda-

(som) سم : sumba-*

دلپذیر : thandu-

گفتن : thanh-

کمانگیر : thanuvaniya-

گفتن، اعلام کردن : tha~

کاخ : tacara-

(در یونان باستان، احتمالا کلاهی پهن و لبه دار)

پوشش پتاسوس : tacabara-

تهم، تهمتن، چابک، شجاع : takhma-

بدن، تن، خود : tanu~-

ترس : tars-

ترس : tarsa-

تخم، تبار، خانواده : tauma~

توان، تحمل کردن، توانایی داشتن : tav-

فعال بودن : takhsh-

که، آنکه : taya-

سه : thitiya-

سی : thithat-

تیر : tigra~

پوشش کلاهِ نوک تیز : tigrakhauda-

تنومند، نیرومند، توانمند : tunuvant-

تو : tuvam

که، آنکه: tya-

هردو، جفت : uba-

(در خوزستان) خوز : (h)uja-

افزار : upacha~ra-*

با : upaka-

بر، روی، بالای : upariy-

افسر : upasara-*

کمک : upasta~-

زیرِ، در هنگامِ : upa~-

خرد، هوش : ushi-

خشک، سرزمین اصلی : ushka-

پلکان، راه پله : ustashana~-

شتر : ushtra-

(واو عطف) وُ : uta~-

خوارزمی : Uva~razmiya-

ایلام : U~ja-

بهمن : vahumanah-

بهار : va~hara-

به، بهتر : vahyah

دیدن، به نظر رسیدن : vaina-

بنفشه : vanavakhsha-*

پوشش، (در میان) باور داشتن : var-

خواست، پسند : vashna-

بسیار : vasida~ra-*

بُس، به دلخواه، کاملا : vasiy-

بزرگ : vazraka-

(پیشوند) دور، جدا : vi-

گزیر : vichrya-

ویران کردن : vikan-

(سببی) آسیب رساندن، خراب کردن : vinath-

(Gondafar) گندفر : Vindafarnah-

گرگان : Vrka~na-

گرد، پهلوان : vrta-*

گرسنه : vrsna-

همه : visa-

visdahyu- :

از همه یا برای همه ی فرمانروایان یا استانداران :

بستر : vistarka-*

گشادن : vishta~ta-

ویشتاسپ : Vista~spa-

خانه : vith-

گذر : vitryati

برنج : vrinji-*

خرد ورزیدن، اندیشه کردن : khrathu-

پادشاهی : khshasa-

فرمان راندن : khshay-

خشایارشا : Khshaya~rshan-

شاه : khsha~yathiya-

گوش دادن، شنیدن، راضی کردن : khshnav-

شنیده، راضی، خشنود : khshnuta-

شب : xshap-

خوردن : khwar-

هرکس : yaciy-

پرستیدن : yad-

جایی که : yada~

اگر، هنگامیکه : yadiy

(دست) بلند کردن : yam-

هنگامیکه، پس از آنکه : yatha~-

تا : yata~-

در آشوب بسر بردن : yaud-

لونیه، لونیایی : Yauna-

پسند : ya~na-

ماهر، چیره دست، متصدی و ریسس : ya~umani-

جوی، جو : yauviya~

زین : zaina- (zaena-)

انسان : zana-

نامیدن : zba~-

زیان : zya~na-

(پیشوند و حرف اضافه) به : a~

آوردن : a~bar-

وفادار : a~gariya-

آتش : a~tar-

(پیشوند منفی ساز) نا-، ن- : a-

این : a-

(معنی عجیب در شگفت و…) افد : abda-

برخلاف چیزی بودن، بعلاوه abiy:

در آن هنگام : aciy

سپس : ada-

سپس : adakaiy

من :adam

هراس، ترس از مرگ : afuva~-

گیرُد : agrba~ya-

آجر پخته : aguru-

بودن : ah-

اهورا : ahura

شتافتن : aish-

این : aita

(پسوند) یک : aiva-

ناکرده، ناشده، ناساخته : akarta-

فیروزه : akhshaina-

آسیب ندیده، به هم نریخته : akhshata-

(پسوند اعداد بجای ام در فارسی امروزی) : -ama

از آنجا : amata

(شناسه ی اول شخص مفرد) َم : amiy

(علامت جمع) -ان : a~n~m

این : ana~

ناهید، نیالوده : ana~hita~

ناب، بدون آب : ana~pa

انداختن : anda~khtan

انگاره : anga~re

انگاشتن : anga~shtan

دیگر : aniya-

اندر، درون ، اندرون : antar

بر اساسِ ، در راستای : anu-

افگندن : apakan-*

آوام، وام : apamna-

بعدا ، سپس : apara-

افسوس : apasausa-*

فراتر : apataram

آب : a~pi-

به آنجا ، بسیار : apiy

آبستن : a~pusatanu-*

رفتن ، آمدن : ar-

عربی ، عرب : arabaya

قابِ پنجره : ardastana-

آریا : ariya-

از تبار آریایی : ariyaccisa

ایران : Ariya~na~m

ارمنستان : armina-

ارمنستان ، ارمنی :- arminiya

(اشکانیان) اشک : Arshaka-

دادگری ، عدالت : arta-

اردای، اردا (مقدس) : arta~va~

اردیبهشت : artavahishta-*

پارسا ، نیکوکار : artavan-

فعالیت ، چالاکی : aruvasta-

اسب : asa-

سوار : asaba~ra-

استر : asatara-

استخوان : asta-

استودان : asta-

سنگی ، از سنگ : at’angaina-

درون، میان : atar-

آسور : at’ura-

آسوری : at’uriya-

اهورامزدا : auramazda~-

آن : ava-

آنجا ، سپس :avada~

او : avah

ایشان : avaisha~m

(بمعنی بدین جهت در ازیرا، زیرا و…)ایرا : avara~diy-

ایدون، اینچنین، بنابراین : avatha~

از اینگونه : ava~kara-

بی گزند ، آسیب ندیده : axshata

رفتن : ay-

پیشوند معادلِ to در زبان انگلیسی : a~

در (ya~ta~a~): تا آنجا که : a~

وفادار : a~gaiya~

نیزه دار ، زوبین افکن : a~rshrika-

نیزه دار ، زوبین افکن : a~rstika

شنودن، راضی کردن ، خرسند کردن : a~xshnav

خدا : baga-

بستن : band

بنده : bandaka-

بردن ، بلند کردن ، (با a~، انجام دادن) : bar-

(پسوند دارندگی) وُر : bara-

آنها می برند (حمل می کنند) : barantiy

بالا : bardah-*

بلند : bardant-*

بردن : bartanaiy

شدن ، بودن : bav-

بود (bovad) : bavati

بابِل ، بابِلی : ba~biru-

باج، خراج ، گزیت : ba~ji-

باختران : ba~xtri-

برادر : bra~tar-

برازمانیا ، فروتن : brazmaniya-

بوم، زمین : bumi-

بنیاد : bundada~ti-*

(پِی بست واژه) وُ : ca

چرم : charman

چهر، نژاد : chisa-

چیز : chishchiy

)وَندِ تاکیدی( : ciy

دادن : da~-

دَه، دهم، دهش،… : dada~

دِه، سرزمین ، استان ، ناحیه : dahyu-

دهان : dafa~n-*

دین : daina- (daena-)

دیو ، خدای دروغین : (daeva) daiva-

معبد دیو : daivada~na-

دانستن : da~n-

نگهداشتن ، زیستن : *dar-

زر، طلا : daraniya-

دارا : da~rayavahu-

دیر : darga-

دراز : dargam-

توانگرانه ، نیرومندانه ، سترگ : darsham

دست : dasta-

دوش، کتف : daosa-

دوست : daushtar-

دادن -: da~

آفریدن ، ساختن ، گذاشتن : da~

دانستن : da~n-

داریوش : da~rayavahu-

دار، درخت : da~ru-

قانون ، فرمان، داد : da~ta-

داور : da~tabara-

(پِی بست، ضمیر مفعولی) او را ، به او :di-

دیدن : di-

دژ : dida~-

دبیر : dipi-

دروغ : drauga-

دروغگویی ، فریبکار : *draujana-

دریا : drayah-

دور ، دیر : du~ra-

(پیشوند) بیمار : dush-

قحطی و خشکسالی ، برداشت بد : dushiya~ra-

ناپسند ، کاری که بد انجام شده : dushkarta-

بسیار بلند ، بسیار دور : duvaishta-

(یا duvar-)در : duvara-

رده ستون ها ، ستون بندی ، ستونگان : duvarthi-

دیگر : duvitiya-

دزد : duzhda~

فر، روشنی : farna-

پیشاپیش ، فرا : fra-

اعطا کردن : frabar-

فرمان : frama~

فرمان : frama~na-

فرماندار ، حاکم : frama~tar-

عالی : frasha-

پرسیدن ، آزمودن : frath-

برتر : frathara-

ارجح، سزیده تر، بیشتر : fratara-

فرود : fravata-

گیس : gaisa- (gaesa-)

آمدن : gam-

شوم ، دشمن ، گزند و آسیب : gasta-

مکان ، تخت و اورنگ : gathu-

گریست : grad-*

یوغ ، ساز و برگ اسب : jugh-

از : haca~

نشستن : had-

با : hada~

جا ، نشیمنگاه ، کاشانه ، کاخ : hadish-

ثبت کردن ، گواهی : haduga~

ارتش : haina~

یک بار ، یک دفعه : hakaram

با ، با هم : ham-

جنگ : hamarana-

جنگجو : hamaranakara-

شورشی ، متخاصم : hamisiya-

به سختی کار کردن : hamtakhsha-

هنگام : hanga~m

دستاورد، همکاری(؟) : hankarta-

هفتم : haptama-

(برخی گفته اند هری در هریررود) هرات : Haraiva-

این، او : hauv

هخامنشیان : Hakhamanishiya-

که (معادل who, which) : haya-

هزار : hazahra-

هند : Hindu-

هندی : Hinduya-

گوش: hosh

مردان خوب داشتن : humartiya-

جنگجوی خوب : hushhamaranakara-

شاد : huthandu-

کمانگیرِ خوب : huthanuvaniya-

خود : huvaipashiya-

اسب سوارِ خوب : huvasabaara-

با اسب های خوب : huvaspa-

نیزه دارِ خوب : huvaarstika-

مهارت، توانایی : hunara-

خواستن : hwa~z-

که (معادل who, which,…) : hya-

اینجا : idaa-

این : ima-

این : iyam

تنها کاربران عضو سايت قادر به مشاهده لينک ها هستند.
عضويت در سايت / ورود به سايت