پرسش و پاسخ درباره دین زرتشت

پرسش و پاسخ از موبد دکتر کورش نیکنام پیرامون دین زرتشت

آیا نماد شناخته شده زرتشتیان همان فروهر است ؟
از آنجا كه در نگاره فروهر برخی از ویژگی های آیین زرتشت مثل پیروی از اندیشه ، گفتار و كردارنیك و دوری كردن از اندیشه ، گفتار و كردار بد مشاهده می شود و دو شاخك ها نماد دو گوهر همزاد دراین آیین است . فروهر غیرازآرم ملی ایران باستان ، یكی از نماد های آیینی فرهنگ زرتشتیان هم می تواند به حساب بیاید .

اگر بدنبال رد یابى اصل موسیقى گاتها باشیم، در كجا باید آنرا جستجو كنیم ؟
برخی از پژوهشگران هنرموسیقی تلاش كرده اند تا آهنگ سروده های گاتها ، نخستین شعرموزون جهانی را بررسی و گواهی نمایند. بهترین منبع جستجو برای سرودهای گاتها و اوستا ، سرایش دلنشین و درست برخی ازموبدانی است كه از نغمه های سنتی و به یادگارمانده از كلام نسل های گذشته بهره گرفته اند.

مهرابه از كجا آمده است و چرا به مكان خاصى مهرابه میگویند ؟
مهر در این واژه یعنی روشنایی خورشید و ” آبه “ پسوند مكان است . یعنی محل روشنایی خورشید ، همانند سرداب كه به محل سرد گفته می شد. در نیایشگاه های آیین مهر كه پیش از یكتاپرستی ایرانیان بوده دریچه ای رو به شرق وجود داشته كه هر بامداد فروغ خورشید از آن سو به داخل نیایشگاه می رسیده و جهت نیایش بوده است . بعدها همین واژه به صورت ”محراب“ در آمده كه همچنان در مساجد وجود دارد.

آیا درست است كه در اوستا عیسی مسیح را از تخمه زرتشت دانسته و ظهورش را پیش بینی كرده اند ؟
در اوستا نامی از عیسی مسیح به میان نیامده است .

آیا یك شخص در تنهایی باید اوستای روزانه را با صدای بلند بخواند یا در دل خود این كار را انجام دهد؟ در آتشكده و نیاشگاه های دیگر كه افراد سرگرم نیایش هستند چطور؟
نیایش كردن و راز و نیاز با آفریدگار هستی نباید دارای قید وبند، شرط و معیاری باشد . از سخنان اشوزرتشت چنین بر می آید كه ” هیچ نیایشی نیست كه از جان و دل برآید و بی پاسخ بماند“ نیایش باید با درون نگری و عرفان هماهنگ باشد و از هرگونه تظاهر به دور باشد.

آیا مزدك و مانی را كه راه نو نشان دادند می توان پیامبران ایرانی نامید ؟
ممكن است خیلی از افراد در نقش عارف ، سالك ، فیلسوف و شاعر پیام آور نكته هایی برای بهبود رفتار انسان ها باشند ولی از پیامبرانی كه از سوی خداوند برای رستگاری انسان ها برگزیده شده اند به حساب نمی آیند .

آیا ” مینوی خرد “ همان ”وهومنه“ ” منش نیك خدایی است “ كه پاسخ پرسش دانا را می دهد ؟
خیر ، وهومنه یعنی منش نیك ولی مینوی خرد یعنی مظهر و نماد خرد .

تا چه اندازه درستی و راستی مطالب كتاب مینوی خرد را باور دارید ؟ مثلا پل چینوت ، بهشت و دوزخ و...
برداشت های درست و دست نخورده فلسفه زرتشت در گات ها آمده است و تفسیرهای بعدی كه در كتاب هایی مانند مینوی خرد وغیره آمده باور درست آن را باید در پیام زرتشت جستجو كرد .

در باره فروهر بیشتر توضیح دهید ؟ آیا او همان اورمزد خدا است ؟
فروهر را پیش از این نیز شرح داده ایم، نیروی پیش برنده و ذره ای از نیروی اهورایی در وجود هر شخص است كه انسان را به سوی پیشرفت و تكامل سفارش می كند . پس ذره ای از نیروی اهورایی است ولی اورمزد خدا نیست.

با توجه به اینكه در اوستا بارها از دیوهای مازندران و ورانی در كنار یكدیگر نام برده شده است آیا می توان آن ها را مازندران و گیلان كنونی دانست ؟
بخش هایی از اوستا سرودهایی است كه به گوشه هایی از باورهای استوره ای ایران باستان اشاره می كند و هنوز معلوم نیست كه این اشاره ها به كدام بخش از سرزمین گسترده ایرانِ زمان اوستا مربوط است.

آیا دریای ” فراخ كرت “ همان دریای خزر یا مازندران است ؟
همانند پرسش قبل مشخص نیست كه دریای فراخ كرت كه در اوستا از آن یاد شده اكنون كدام دریا در سرزمین ایران است.

علت اینكه ترجمه بعضى از سرودهاى دینى همچون "یتا اهو" از نظر موبد شهمردان با آذرگشسب تفاوت ریشه اى دارد از چیست ؟
سرود یتااهو ، اشم وهو ، ینگهه هاتام را یاران نزدیك اشوزرتشت سروده اند و به دلیل اهمیت و ارزش آن ها ترجمه های گوناگونی از آن ها شده است هم اكنون نیز پژوهشگران در هماهنگ ساختن این سرودها و رسیدن به یك ترجمه درست كوشش می كنند .

مغان مهرى چه كسانى هستند ؟ آیا اكنون از اینها در ایران یا هندوستان وجود دارند ؟
پیش از یكتاپرستی ایرانیان ، آیین مهرپرستی (میتراییسم) درایران شكل گرفته و طبیعی است كه هراندیشه و مكتبی ، گسترش دهندگانی را نیز لازم داشته است . بیگمان مغان مهری از نگرش آیین مهر پاسداری كرده و آن را گسترش می داده اند كه پس از یكتاپرستی ایرانیان از سوی اشوزرتشت به آرامی به دین یكتایی آمده اند.

چرا در خرده اوستا در نوشتن برخی كلمات از حروف عربی مثل ”درغام درغو جیتیم“‌ كه ج و غ عربی دارند استفاده شده است؟
حروف غین و جیم هر دو در پارسی باستان وجود دارند و نباید آن ها را عربی بدانیم . واژگان باغ، بغ، بغداد و جی همگی ایرانی می باشند. ”درغام درغو جیتیم“ كه در اوستا وجود دارد به معنای درازترین زندگانی می باشد.

از واژه های ”سوشانس“ ، ”سیوشانس“ و ”سیوشانت“ كدام درست است ؟
درست این واژه سَه اُوش یَنتَه است كه بعدها به شكل های سوشیانت ، سیوشانس و غیره تبدیل شده است .

چرا برخى از موبدان وندیداد را بخشى از اوستا نمیدانند، نظر موبدان چیست ؟
وندیداد بخشی از دانش كهن و گوناگون ایران باستان است كه چون به زبان اوستایی میباشد، در مجموعه اوستا قرار گرفته است .

چرا در هزاره هاى گذشته، 'هوشیدر' و ' هوشیدر ماه ' نیامدند ؟
” هوشیدرها “ كه برگرفته از فرهنگ و ادبیات پس از اشوزرتشت می باشند نمونه هایی از سوشیانت ها بوده اند كه در قالب استوره های ایرانی شكل گرفته و باور داشته اند كه هر سه هزار سال یك بار خواهند آمد.

پس از نماز روزانه ، آیا عمل یا نیایش خاصى باید اجرا شود ؟
خیر ،‌ به پاسخ های قبلی در باره نماز توجه كنید.

كتاب مینوی خرد در چه زمانی نوشته شده است ؟ هخامنشیان ، پارتیان یا بعد از ساسانیان ؟
این كتاب مانند بیشتر كتابهایی كه به زبان پهلوی ساسانی در قرن سوم هجری ، و پس از اسلام گردآوری شدند و به بینش فلسفه زَروانی همانند كتاب بُندهش اشاره كرده است .

چرا در گات ها فقط از ”مردپارسا “ یاد می شود مگر مرد و زن در آیین زرتشت یكسان نیستند ؟
در بیشتر بندهای گات ها و سرودهای اوستا از مرد و زن در كنار یكدیگر گفتگو می شود و تفاوتی بین آنان وجود ندارد شاید در تقسیم كارها برای مرد و زن از نظر توانمندی جسمانی به عنوان مثال در برپا داشتن آیین گهنبار به مرد اَشو سفارش می شود تا بیشتر در كارها نقش داشته باشد .

با توجه به سرودهای گات ها ، جایگاه اهریمن در آیین زرتشت چیست ؟
چنانكه در پرسش های پیش نیز پاسخ داده شده ترجمه واژه انگره مینو است یعنی اندیشه ویرانگر كه سرچشمه آن تراوش فكری انسان كج اندیش است و خالق اهریمن خداوند نیست .

معجزه سرو همیشه سبز زرتشت چیست ؟
در شاهنامه فردوسی و از اشعار منسوب به دقیقی چنین برمی آید كه زرتشت سروی را در بخشی از ایران كاشته كه بسیار اهمیت داشته است .

از نظر آیین زرتشت ، روز رستاخیز چگونه روزی است ؟
رستاخیز یعنی بپاخاستن و پویا گشتن است . در برخی از ترجمه ها در مورد برپایی مردگان به کار رفته است ، از نطر فلسفی به هنگامی گفته می شود که پس از گذشت زمان های متفاوت برای روان هر شخص در جهان غیر مادی پس از مرگ و برطرف شدن گناهان ، تمامی روان درگذشتگان به نور حقیقت هدایت خواهند شد .

در آیین زرتشت ، ابدیت و ازلیت چگونه تعریف شده است ؟
زمان ، بی آغاز و انجام یعنی بیکران است دراوستا واژه زَروانَهِه اَکَرنَه هِه یعنی زمان بیکران آمده که هر فرد در گذر زندگی مادی خود در چنین حالتِ بی آغاز و انجام و در حال حرکت به سوی پیش قرارمی گیرد .

سندیت کتاب ارداویرافنامه در کارهای تحقیقی به چه اندازه است؟ آیا می توان از توصیفات این کتاب مثلا برای توصیف بهشت استفاده کرد ؟
خیر ؛ این نوشته برداشت فکری و سفرنامه خیالی یکی از موبدان زمان ساسانی به جهان پس از مرگ است .

من چیزهایی در باره نحوه ورود افراد به بهشت و یا جهنم در کتاب اوستا و بخشهای مختلف آ ن کتاب خوانده ام اما در هیچکدام توصیفی از درون بهشت ونعمتهایی که در آنجا در انتظار افراد نیکوکارهستند پیدا نکردم . آیا در کتب دینی شما این مسئله توضیح داده شده است ؟
پاسخ جنابعالی مثبت است. پیام اشوزرتشت ( گات ها ) به موارد کلی زندگی انسان وبه داشتن اخلاق نیکو اشاره دارد و به توصیف درون بهشت و دوزخ نپرداخته است .

باور سنتی 33 امشاسپند از کجا آمده است و قداست عدد 33 از برای چیست ؟
امشاسپندان شش مورد از فروزه های اهورایی هستند که انسان نیز می تواند آن ها را در خود پرورش دهد ودر عرفان زرتشتی به خداوند نزدیک شود ، در اوستای برساد که بخشی از خرده اوستا است نام ایزدانی به دنبال هر یک از اسامی امشاسپندان و نام اورمزد در آمده اند(٣٠ روز ماه ) و بااضافه کردن هوم ، بُرز ونیریوسنگ ایزد به عدد سی و سه تبدیل شده اند . از سوی دیگر برخی از اعداد در هر دینی ورجاوند وارزشمند است که یکی از آنها در دین زرتشتی عدد 33 است .

در مورد پیدایش آدمی ، مبحث مشی و مشیانه کمی عجیب به نظر می رسد ، آیا صحت دارد ؟ لطفا در مورد آن مقداری توضیح دهید.
در بینش اشوزرتشت (گات ها) گفتاری از چگونگی پیدایش آدمی نیامده است پرسش هایی که در ذهن پیامبر در باره آفرینش شده پاسخ آن را به خرد همگان و به دانش آیندگان سپرده است . نوشته های پهلوی مانند بندهشن گزارشی در این باره دارد که تا حدودی به نظریه داروین شباهت دارد و از نخستین انسان آفریده شده ( کیومرث ) نطفه ای بر زمین آمده سپس از خاک ، دو شاخه گیاه پیچنده همانند ریواس روییده شده و درادامه آن حیوانات و در پایان انسان به وجود آمده است .

دریسنا 11 بند 17 ، آذر را پسر اهورامزدا دانسته است . آیا می توان این طور تعبیر کرد که مزدا پشتیبان راستی و درستکاران است ؟
اهورامزدا ، خداوند یگانه است و فرزندی ندارد یکی از برداشت ها نیز می تواند تعبیر شما باشد.

در گاتها آمده است که باید از هرگونه شراب سکرآور پرهیز شود ، پس چرا در یشت ها از هوم ستایش شده است ؟
هوم یکی از گیاهان دارویی و مفید است و دارای ماده افدرین است که اثر دارویی آن شناخته شده است این گیاه با آنچه پیش از زرتشت وجود داشته و از آن نوشابه ای سکر آور تهیه می کردند تا در مراسم خشنودی خدایان پنداری از آن استفاده کنند تفاوت می کند .

در یسنا و یشت ها بارها از فروهر اهورامزدا و امشاسپندان ( فروزه های اهورامزدا ) نام برده شده است مگر اهورامزدا دارای فروهر است ؟
در باور سنتی زرتشتیان ، فروهر نیرویی اهورایی در نهاد هر شخص است که روان او را به سوی راستی و اشویی راهنمایی می کند . پس فروهر نیرویی اهورایی است و نه اینکه اهورامزدا دارای فروهر باشد .

مگر نه این است که اشوزرتشت خدایانی که مردم در آن زمان می پرستیدند رد کرد ، پس چرا در یشت ها سخن از ستایش میترا و ایزدان دیگر آمده است ؟
بخش هایی از یشت ها ، سروده هایی مربوط به پیش از اشوزرتشت است . آنها باورها و اسطوره های شکل گرفته ایرانیان باستان است و در آن زمان میترا ، آناهیتا و ایزدان دیگر مورد ستایش قرار می گرفتند .

در یسنا 36 آتش ستایش شده است. آیا آتش در این یسنا نمادی از راستی و اشا است ؟
این بند از یسنا نیز مانند پرسش قبل ، سروده زرتشت نیست و یاران زرتشت به آتش که نماد پاکی ، راستی و فروغ اهورایی است درود فرستاده اند .

در یسنا 38 بند 1 همسران اهورامزدا ستوده شده اند، مگر اهورامزدا همسر دارد ؟
از آنجا که بخشی از سرودهای یسنا مربوط به اشوزرتشت است و بقیه را یاران زرتشت گردآوری کرده اند . از اینرو این سرود از آن پیامبر نیست و از سوی دیگر مفهوم آن نیز همسران اهورامزدا نیست در این سرود به زمین و زنانی که آفریدگان خداوند واز آن اهورامزدا هستند درود فرستاده شده است .

كدام قسمتهای خرده اوستا از گاتهاست ؟ مثلا (یتااهو)
گزیده های كوتاه از گاتها ، یسنا ، یشت ها و بخش های دیگر اوستا درخرده اوستا گنجانده شده كه سرودهای گاتها در آن سهم كمتری دارند ” كِه وِرِثرم جا ـ كِم نامزدا و ... “ از گاتها هستند سرود ” یتااهو“ نیز در وزن شعری همانند اهنودگات است و از سرودهای ارزشمند یسنا به شمار می رود.

اوستای موجود چه بخش هایی دارد و موضوع آنها چیست ؟
نوشته هایی كه به نام اوستا به یادگار مانده اند عبارتند از : یَسنا ـ یَشت ها ـ ویسپَرَد ـ وَندیداد و خرده اوستا . یسنا : نیایش هایی در ستایش پروردگار و آفریده های نیك اوست ، یسنا از مهمترین بخش اوستا و دارای 72 هات ( بخش ) است كه 17 هات از آنها را پیام اشوزرتشت تشكیل داده است . یشت ها : سرودها و گفته های بسیار كهن و حماسه هایی در ستایش ایزدان است كه مهمترین آنها اورمزد یشت ـ ورهرام یشت ـ اردیبهشت یشت ـ مهر یشت ـ هوم یشت و سروش یشت است . ویسپرد : نیایش ها و سرودهایی برای برگزاری جشن ها به ویژه جشن گاهنباراست . وندیداد : كه قانون و احكام بسیار قدیم و مربوط به دانش مردم پیش از پیامبری اشوزرتشت در باره پاكیزگی و احكام پرهیز از مردار و قانون ضد دیوان می باشد . خرده اوستا : از همه بخش ها جوان تر است گزیدة بخش هایی از یشت ها و یسنا است ، نمازهای روزانه وسرودهایی در باره مراسم آیینی ودرگذشتگان درآن گنجانده شده است .

كتاب آسمانی زرتشتیان چه نام دارد ؟
كتابی كه در برگیرنده پیام و آموزشهای اشوزرتشت است گات ها نام دارد . گات ها خود بخشی از مجموعه اوستا است كه یسنا نام دارد و 72 هات دارد . اكنون این پرسش به وجود می آید كه اوستا چیست ؟ از آنجا كه باورها و ادبیات حماسی و اسطوره یی در ایران پیش ازپیامبری زرتشت و پس از او نیز وجود داشته و همه به زبان اوستایی سروده شده است بنابراین كتابهایی مانند : یشت ها ـ وندیداد ـ ویسپرد و خرده اوستا نیز موجود است كه به خط اوستایی است ، برخی از آنها مانند وندیداد مربوط به احكام و باورهای كهن ایرانی است و ربطی به پیام اشوزرتشت ندارد ولی این مجموعه نیز اوستا نامیده می شود البته در لابلای آنها نكات اخلاقی ، تاریخی ، حقوقی و راهكارهای بسیار مهم و با ارزشی نیز وجود دارد بهرروی پیام ویژه اشوزرتشت و آموزشهای او در كتاب گاتها آمده است .

هنگام نماز خواندن ، نور باید در چه فاصله اى از نماز خوان باشد؟
روشنایی باید در نهاد و دل نماز خوان وجود داشته باشد . نور ظاهری نیز هركجا باشد رو به سوی آن درست است .

آیا درست است كه میگویند، هفت قدم اطراف نماز خوان بایستى پاك باشد ؟
در باور سنتی حداقل مسافت چنین آمده است ولی باید پاكی در همه جا گسترش یابد.
آیا عیسی بن مریم را می توان سیوشانت شناخت ؟
همه كسانی كه برای راهنمایی انسان ها و نجات آنان از كج اندیشی ، ستم و بیداد در روزگاران گذشته و آینده در میان مردم خواهند بود از سیوشانت ها به شمار می آیند .

تنها کاربران عضو سايت قادر به مشاهده لينک ها هستند.
عضويت در سايت / ورود به سايت