ریشه یابی نام برخی آبادیها در تال

درود

ريشه يابي و مفهوم برخي آباديها در تالش

رمضان خوش نما

چكيده
بسياري از آباديهاي قديمي تالش نامهاي اصيل تالشي دارند و با اندك دقتي مي توان ريشه آنها را بدرستي پيدا كرد .برخي از اين نامها در روند توسعه ديوانسالاري جديد ، بويژه پس از انجام سرشماريهاي عمومي نفوس ومسكن ، توسط آمارگيران ومطابق سليقه آنان تغيير داده شده است .در شماره هاي قبلي فصلنامه تحقيقات تالش مقالاتي در اين زمينه چاپ شده وبه تعدادي از اين اشتباهات اشاره رفته است .در اين نوشته كوشش شده كه ريشه نام برخي آباديهاي تالش شناسايي وبه علاقمندان معرفي گردد.

مقدمه :
كوششهايي كه در زمينه ريشه يابي نام جايها وآباديها در فصلنامه تحقيقات تالش انجاممي گيرد ، در خور تقدير فراواناست .تالشانتا امروز نسبت به تحريف در تغيير نام روستاها وجايهاي سرزمين خود نمي توانستند اظهار نظر نمايند .چرا كه نوشته هاي آنان يا در جايي چاپ نمي شد ويا اينكه مستقلا خود امكان چاپ آنرا نداشتند .اما اگر اين موضوع مهم كه بخشي از هويت فرهنگي تالشان بشمار مي آيد ، تاكنون در حاشيه مانده ، دليل برعدم علاقه آنان به فرهنگ واصالت زباني خويش نيست .بلكه تاكنون فرصتي براي ابراز وجود واظهار عقيده نبوده وامكاني براي بيان نقطه نظرهاي خويش در اختيار نداشتند .اكنون فصلنامه تحقيقات تالش اين امكان را براي همگان فراهم آورده ، تابتوانند ، آنچه را كه در زمينه بازشناسي هويت زباني بدست آورده اند ، به اطلاع خوانندگان عزيز برسانند .
نگارنده هيچگونه ادعايي مبني بر تخصيص واژه شناسي وزبانشناسي ندارد وبيشتر علاقمند است كه با طرح موضوع وتاكيد براهميت آن ، توجه اهل فن را به اين مبحث جلب نمايد .مطالعات من در اين زمينه صرفاً براساس علاقه شخصي بوده به همين دليل در كنار فعاليت شغلي خود به انديشه در زمينه ريشه شناسي نامها مي پردازم .تحصيلات دانشگاهي ندارم وتنها به كتابهاي محدودي دسترسي دارم كه از آنها كمك مي گيرم .اما شبها را با فكر تالش واعتلاي نام آن وزندهكردنهويت تالش وتالشان به صبح م يرسانم . درهمينجا از كوششهاي شادروان هارون شفيقي ، دكتر عبدلي وساير عزيزاني كه قدمهاي نخستين را در اين زمينه برداشته اند ، سپاسگزاري مي كنم.
مي گويند بسياري از افراد چيزي نمي نويسند ، چون مي ترسند كه در آينده ممكن است درستي نوشته آنان مورد ترديد قرار گيرد .من نيز اين ترس را داشتمم كه چنين شود .ليكن فكر كردم كسي كه حركت دارد ، اشتباه هم دارد وتنها آنكه ساكنوساكت است خطايي مرتكب نمي شود .اين بود كه تصميم گرفتم بنويسم .حتي اگر بعدها كسي برنوشته من ايرادي گرفت بازهم من به مقصود خود رسيده ام .
1.كادو وكادواپست : نامدو آبادي در نزديكي خطبه سراي تالش است كه نام آنها با كلمه كادوس مي تواند در ارتباط باشد .
2.جنگي بيل يا جنگي ويل : آبادي است در غرب كادو .ساكنين محل وپيران قوم معتقدند كه در گذشته جنگي در اين محل روي داده وبه همين دليل نام آن جنگي بيل بمعناي رزمگاه برجاي مانده .بيل يا ويل كه به معناي شهر ، آبادي ، نام محل وبعنوان پسوند مكان در نام برخي آباديها وشهرهاي ايران ديده مي شود ، ريشه در زبانهاي قديمي ايران ومنطقه دارد .لوندويل ، هرزويل ، برزوبيل ، اربيل ومحل تاريخي ويل درييلاق مريان ازاين نمونه هاست .بنظر مي رسد .اين نام ، يعني جنگي ويل محلي تاريخي وحايز اهميت كاوشهاي باستانشناسي باشد .
3.ونه ، ونه پشت ، ونه دشت : اين آباديها ممكن است با نام (( وارناها))كه آقاي دكتر عبدلي براي يافتن مكان آنها كوشش بسيار انجام داده اند در ارتباط باشد .چنين بنظر مي رسد كه ونه همان وارنا يا ورنه بوده كه ممكن است حرف ((ر))بمرور حذف شده باشد .آبادي ((وينه بين )) در گردنه حيران از همين ريشه تالشي است .
4.انارهزي : آبادي استن كه در نزديكي همين آباديهاي ياد شده قرار دارد ومي توان نام آنرا با اناريها كه آفاي دكتر عبدلي در جستجوي يافتن مكان آن برآمده اند در ارتباط باشد .
5.شفارود : اين كلمه در اصل شوارود بوده كه نام رودي در بهشت براساس روايت اوستا است .بعدها شفارود شكل فارسي شده شوارود تالشي است كه رواج پيدا كرده است .
6. بوزور گو : يا بازار گاه نام آبادي بين خطبه سرا ، نرسيده به شاه ميلرزان وشير آباد .
7. مساچولي يامسا چول: گود مس يا محل معدن وچند فلز ديگر است كه در زمان باستان تالشان يا كادوسان از آن مس وفلزات ديگر را استخراج مي كردند . مواد زايد استخراج شده هنوز در نزديكي اين محل ديده مي شود .محل بهره برداري بصورت غارهايي از دوران گذشته باقيمانده وآثار ذوب فلزات برروي تپه ارتنگ ياهرتنگ قابل مشاهده است .در جنوب مساچولا بقاياي دلمن ها يامساكن سنگي پيش از تاريخ برجاي مانده است .
8.خرخره يا خار خاره : نام رود ومحلي است در بالاست رودخانه شيله وار .خره بمعناي نور است واشتباهاً آنرا به خلخال تشبيه كرده اند .بنظر مي رسد نام رودخانه هره دشت يا خره دشت بمعناي رود روشن يا رود با آب زلال ‌
باشد .
9.سوكوديه : نام آبادي در نزديكي سوباتان است .سوكوممكن است از نام سكاها يا ساكاها گرفته شده باشد وديه بمعناي آبادي است .ممكن است گروهي از سكاها در دوران قديم در اين آبادي اسكان داده شده باشند .
10.تئرنتي يا تير نتي : در زبان اوستايي به جاي بلند گفته مي شود كه آبادي به همين نام در غرب خطبه سرا است.
11.درونا ، درون ، دران : نام آبادي درغرب خطبه سرا وآبادي وكوهي در بالاي ييلاق مريان كرگانرود است .درونا دراوستا بمعناي نام مقدس است .كوه دران درييلاق مريان نيز اهميت زيارتگاهي دارد وكوهي است بس پرصلابت .
12. ديوه لونه كت : نام محلي در ييلاق ليسار ونزديكي سوباتان است كه بمعناي لانه سنگي ديو ياانسانهاي اوليه است .ديوه = ديو، لونه =لانه ، كيت = سنگ.
13.جينه دوان وپينه دوان : بمعناي ديوهاي جن وديوهاي پين يا پن نام دو آبادي در غرب ليسار است .جينه بمعناي بالا وپينه بمعناي پايين درزبان تالشي است .
آبادي ديگري در تالش ، بويژه نواحي كوهستاني آن وجود دارند كه ريشه يابي نام آنها دردست انجام است و انشالله درشماره هاي بعدي ، بترتيب آنها را نيز به خوانندگان عزيز معرفي خواهيم كرد .

"این نوشتار پیشتر در گاهنامه تحقیقات تالش شماره های 9 و 10 – پاییز و زمستان 1382- چاپ شده است"