خطهای ایرانی

گزارشها و كتابهاي كهن بر اين گواهند كه ايرانيان از ارج و بايستگي تاريخ‌نگاري آگاه بوده‌اند. آنان تاريخشان را بر روي پوست يا تومار يا دفتر، و نيز بر ستونهاي سنگي و يا سخره‌ها و سينة كوه‌ها مي‌نوشتند و همچنين نگاره‌ها و پيكره‌هايي را به يادگار مي‌نهادند. و بايد افزود: انبوهي از پيمان‌نامه (منشور، توقيعات، عهدنامه) و نامه‌نگاري‌هايي كه يك نسخه از آنها را در گنجگاه خود نگاه مي‌داشتند. چنين شور و شوقي در سرزميني كه سرچشمة خط و دبيره و الفبا بوده، دور از دانش و خرد نيست. تاريخنگاران، خطها و دبيره‌هاي ايراني را چنين برشمرده‌اند:
1. دين دبيره / 60 حرف: الفباي اوستايي و دفترهاي ديني.
2. ويش دبيره / 365 حرف: ويژة نشانه‌ها و آواهاي هستي (طبيعت) و پيشگويي و اشاره‌هاي چشم و ايماء و غمز و...
3. گشتك دبيره / 28 حرف: ويژة فرمانهاي شاهي، نامه‌هاي رسمي، سجع مُهرها، نقش و نگار پارچه‌ها و فرش‌ها، و سكه‌ها، و برخي سنگنبشته‌ها.
4. نيم گشتك دبيره / 28 حرف: ويژة دفترهاي پزشكي و فلسفي.
5. شاه دبيره: الفباي ويژة پادشاهان كه به خطي رمزي نگاشته مي‌شد.
6. هام (عام، همه) دبيره / 33 حرف: اين الفبا كه نقطه نداشت، به اسم «نامه دبيره» نيز خوانده شده و ويژة همة مردم بود.
7. راز دبيره / 40 حرف: ويژة نامه‌هاي رازآميز و محرمانة پادشاهان به كشورهاي ديگر. همچنين آورده‌اند كه پاره‌اي دانش‌ها و اسرار، به اين خط نوشته مي‌شد.
8. راس سهريه [دبيره؟] / 24 حرف: ويژة دفترهاي منطق و فلسفه.
9. فرورده دبيره: منشورها و رساله‌هاي پادشاهي.
10. داد دبيره: ويژة دفترهاي دادگستري و حقوقي.
11. شهر آمار (همار) دبيره: ويژة باژ و درآمد (ماليات).
12. كده آمار دبيره: ويژة درآمد و حقوق پادشاه.
13. گنج آمار دبيره: ويژة خزانه.
14. آخور آمار (آهُر همار) دبيره: ويژة استبل (اسب داري) شاهي.
15. آتشان آمار دبيره: ويژة آتشكده‌ها.
16. روانگان آمار دبيره: ويژة پيشكش و نياز (وقف و صدقه و خيريه).
17. كتابت عصا [؟]
18. خط مناني (مانوي)
19. خط سغدي
20. خط سندي
21. خط سرياني و...
داريوش بزرگ، نمونه‌اي ممتاز و بي‌نظير از تاريخ‌نگاري را در كتيبه بيستون ارايه مي‌دهد و در پايان گزارش نخستين سال پادشاهي‌اش مي‌گويد:
تو كه از اين پس، اين نبشته را خواهي خواند، آنچه از سوي من كرده شده، تو را باور شود. مبادا آن را دروغ بپنداري... به مردم بسپار و پنهان مدار... تو كه از اين پس، اين نبشته‌ را كه من نوشتم يا اين پيكرها را ببيني، مبادا تباه سازي. تا هنگامي كه توانا هستي، آنها را به همان سان نگاه دار... اين نبشته به خط آريايي هم روي پوست و هم روي چرم نگاشته شد.
اگرچه داريوش بزرگ آشكار و روشن، از خط آريايي يادكرده، اما نيرنگ‌كاران غربي و محقق‌نمايان مقلدِ ايشان، خط رسمي دورة هخامنشي را به نام آرامي (!) خوانده‌اند كه از آنِ قبيله‌اي بيابانگرد بوده است!!

آقا امید سپاس از مطلب جالب و مفیدتون Idea