جشن سده

عضويت در سايت

جشن سده
هزاران سال پیش درایران زمین نیاکان ما آیین ها وجشنهای بسیار زیبایی برگزار می کردند که هرکدام ویژگیهای خود را دارا بود،برای نمونه هر روز از هر ماه نام ویژه خود را داشت مانند: اورمزد ، بهمن ، اردیبهشت ، شهریور و... که هرگاه نام این روزها با نام همان ماه برخورد می کرد آن روز را جشن می گرفتند،مانند جشن هاي فروردين گان،ارديبهشت گان و...، و بدین گونه هرماه یک جشن و هر هفته نیز جشن آدینه(جمعه) برگزار می شد. چرا که نیاکان ما شاد زیستن را راه خوشبختی می دانستند و اندوه و زاري گناهي بزرگ شمرده مي شد.همچنین جشنهای نوروز، مهرگان و سده از جشنهای بزرگ بوده که در اینجا تنها به سده اشاره خواهیم نمود.

روز مهر از ماه بهمن برابر با ده بهمن ماه خورشیدی
واژه سده: جشن سده یادگاری از زمان های دور و جشن پیدایش آتش است . سده از واژه ی "ست" در زبان پهلوی آمده و به چم سد(معنای صد) می باشد . بنابر گاه بندی ایران باستان،از آغاز فروردین تا پایان مهر، تابستان بزرگ،و از اول آبان تا پایان اسفند، زمستان بزرگ نامیده می شد و سده زمانی است که سد روز از زمستان بگذرد و یا پنجاه شب و پنجاه روز به جشن نوروز مانده باشد، و برخي گفته اند كه اين نامگذاری به مناسبت سد روز پيش از به دست آمدن کشت (محصول) است.
پيشينه اسطوره اي پيدايش آيين و جشن سده:
فردوسي بزرگ مي گويد:
بر آمد سنگ گران بر سنگ خرد همان و همین سنگ بشکست گرد
فروغی پدید آمد از هردو سنگ دلسنگ گشت از فروغ آزرنگ
نشد مار کشته ولیکن ز راز پدید آمد آتش از آن سنگ باز
جهان دار پیش جهان آفرین نیایش همی کرد خواند آفرین
شب آمد بر افروخت آتش چو کوه همان شاه در گرد او با گروه
یکی جشن کرد آن شب باده خورد سده نام آن جشن فرخنده کرد
ز هوشنگ ماند این سده یادگار بسی باد چون او دگر شهریار
هوشنگ پادشاه پيشدادي، كه شيوه كشت و كار، كندن كاريز(قنات)، كاشتن درخت … را به او پیوند مي دهند، روزي در دامنه كوه ماري ديد و سنگ برگرفت و به سوي مار انداخت و مار فرار كرد. ولی از برخورد سنگها جرقه اي زد و آتش پديدار شد. هم در نسک(كتاب) “التفهيم” و هم “آثارالباقيه” ابوريحان، از پديد آمدن آتش سخني نيست ونکه(بلكه) آنرا افروختن آتش بر بامها مي داند كه به دستور فريدون انجام گرفت و در نوروزنامه آمده است كه : “آفريدون … همان روز كه ضحاك بگرفت، جشن سده برنهاد و مردمان كه از جور و ستم ضحاك رسته بودند، پسنديدند و از برای فال نيك، آن روز را جشن كردندي و هر سال تا به امروز، آيين آن پادشاهان نيك پیمان را در ايران و دور آن به جاي مي آورند.”
برگزاري جشن سده:
الف) تا دوره ساساني: فردوسي بزرگ آنرا به هوشنگ پیوند مي دهد و ابوريحان بيروني و نوروزنامه آنرا از فريدون مي دانند و همچنين ایینی(رسمی) شدن جشن سده به زمان اردشير بابكان منسوب گرديده است.
ب) پس از ساسانيان: جشن سده در شمار یکی از سه جشن بزرگ ایرانیان است.کهن نگاران(مورخان) و نويسندگاني چون بيروني، بيهقي، گرديزي، مسكويه و … از شيوه برگزاري جشن سده در دوران غزنويان، سلجوقيان، خوارزمشاهيان، آل زيار و … تا دوره مغول بسيار نوشته اند. از آيين هاي مردمی استوارنامه ای (سندي) نداريم ولی در پیشگاه شاهان، آیین چکامه (شعر)خواني بود.
ج) امروزه: در مازندران، كردستان، لرستان، و سيستان و بلوچستان؛ روستاييان و كشاورزان و چوپانان و چادرنشينان نزديك فرو رفتن آفتاب يكي از روزهاي زمستان (آغاز نيمه يا پايان زمستان) روي پشت بام، دامنه كوه، نزديك زيارتگاه، كنار چراگاه و يا كشتزار آتشي افروخته و بنا بر آیینی کهن(سنتي) پيرامون آن گرد مي آيند، بدون آنكه نام جشن سده بر آن نهند.ولي در كرمان جشن سده يا سده سوزي در بين تمامي مردم كرمان، مسلمان، زرتشتي، كليمي … رواج دارد كه همه ساله در دهم بهمن ماه برگزار مي شود. در بين چادرنشينان بافت و سيرجان سده سوزي چوپاني برگزار مي شود كه شب دهم بهمن آتش بزرگي بنام آتش جشن سده، با چهل شاخه از درختان هرس شده كه نشان چهل روز “چله بزرگ” است در ميدان ده برمي افروزند و مي خوانند: سده سده دهقاني/ چهل كنده سوزاني/ هنوز گويي زمستاني.
چنانكه از نوشتارها واستوارنامه های (اسناد) باستانی برمي آيد جشن سده، سوی (جنبه) ديني نداشته و تمام داستان هاي وابسته به آن جدا از دین است و بيشتر جشني كهن و مردمی به شمار مي آيد و دارنده (وارث) حقيقي جشن سده نه تنها زرتشتيان، ونکه (بلكه) همه ايرانيان اند، یادمانی(ميراثي) كه به بسياري از كشورهاي همسايه نيز راه يافت.

پایگاه پژوهشی هخامنشیان

تنها کاربران عضو سايت قادر به مشاهده لينک ها هستند.
عضويت در سايت / ورود به سايت

در دل تاریک شب چه روشن است اینجا و درمیانه ی سرمای استخوان سوز چه گرم است اینجا .به آسمان زبانه میکشد و فروزان است به آسمان زبانه میکشد و گرم است و از ورای این زبانه ها سروشی به گوش میرسد سروشی که گذر سختی و سرما و باز آمدن روزگاری خوش را نوید میدهد.از ورای این زبانه ها امید است که دوباره جان میگیرد و مهر است که در دلها فروزان میشود.

((فروزان باش در این خانه تا دیر زمان تا رستاخیز بزرگ و نیک بده به من ای آتش آفریده ی اهورامزدا رامش بسیار روزی بسیار زندگی بسیار رامش فراوان روزی فراوان زندگی فراوان پارسایی کامل...)) (آتش نیایش)
آتش جشن سده به پا داشته میشود و از ورای هزاره ها و هزاران بار بر افروختن بار دیگر برافروخته میشود تا از ورای تاریخ هزاران ساله اش ((هوشنگ شاه پیشدادی))را ببینیم بوته ای خشک ماری سیاه و سنگی چخماقی که به قصد کشتن مار انداخته میشود وشگفت اینکه سنگ به سنگی دیگری میخورد و آتش پدیدار میشود ((هوشنگ شاه شادمان شد و اهورامزدا را نیایش کرد که راز آتش بر او آشکار شده است و آتش را گرامی داشت و آن روز را جشن خواند.))
آتش سده در این هنگامه برافروخته میشود تا فراموش نکنیم که وارثان نور و روشنایی هستیم تا به یاد داشته باشیم که آتشی که هرگز نمیمیرد در دل ماست.تا به یاد آوریم هوشنگ شاه و دیگرانی را که در گذر این هزاره ها تنها با همازوری توانستند آتش این آفریده ی نیک اهورایی را پاسداری کنند و بر پا دارند.

بر افروختنی همراه با آوای اوستا نوای دف بوی عود و کندر هلهله و فریادهای شادمانی و دستهای به هم گره شده ای که یادآور همازوری هستند همان همازوری و همدلی که تا به امروز با وجود فشارها سختی ها تاخت و تازها و تهمتهای ناروا و نا به جا در برابر نا ملایمات واپس ننشسته و هنوز هم به پاست .

((درود به تو ای آتش ای برترین آفریده نیک و ستودنی اهورا مزدا))

جشن سده پیشاپیش بر شما خجسته باد.

شادزی و مهر افزون و پاینده ایران سربلند.

در گذشته، جشن سده در گستره پهناوری از آسیای كوچك (آناتولی) تا استان سین‌كیانگِ چین یعنی در سرتاسر ایران بزرگ، در بین همه مردمان، فارغ از هر قومیت یا گرایش دینی رواج داشته و به مانند نوروز در روایت‌های مكتوب تاریخی به آن اشاره شده است.
امروزه تا آنجا كه آگاهی دارم، این مراسم در میان روستا‌نشینان شمال شرقی كشور (همچون آزادوَر و روستاهای دشت جوین)، در بخش‌هایی از افغانستان و آسیای میانه (با نام «خِـرپَـچار»)، در كردستان (پیرامون سلیمانیه و اورامانات)، نواحی مركزی ایران (با نام‌های «هله‌هله»، «كُـرده»، «جشن چوپانان») و در میان برخی روستانشینان و عشایر لرستان، كردستان، آذربایجان و كرمان رواج دارد.
همانگونه که گفته شد ، یکی از سرزمین‌هایی که جشن سده را برگزار می‌دارند، روستاهای دشت جوین در خراسان و به ویژه روستای «آزاد ور» است. این روستا در جنوب خاوری جاجرم و در کنار خط راه‌آهن خراسان و ایستگاه آزادور واقع شده است. در این روستای کهنسال و روستاهای پیرامون آن، جشن سده پس از چند هزار سال با شکوه فراوان برگزار می‌شود. چشم‌انداز دشت جوین در آغاز شامگاه دهم بهمن ماه و شادی و آوازخوانی مردم و جوانان، بسیار زیبا و دیدنی است. بر بام خانه ها و بر فراز کوه‌های اطراف، آکنده از بوته‌های فروزانی است که سراسر دشت را آتشباران و چراغانی کرده‌اند. هیزم این مراسم از بوته خاصی فراهم می‌شود که به نام محلی جشن، «سـرِه» (sare) نامیده می‌شود. مردم منطقه از چند روز پیش از سده به گردآوری این بوته می‌پردازند.

شراری که ایران از آن روشن است
همان روشنی بخش جان و تن است

به تو گوید این آتش دل فروز
بسی داستان ها به صد ساز و سوز

ز هر شعله ، آتش زبان آورد
ز پیشینیان داستان آورد

نیاکانمان از زمانِ دراز
سوی آن نهادند روی نیاز

از آن گرمی و مهر خواهان شدند
همازور در مهر ایران شدند

در اینجا غرض آتش و چوب نیست
ز آتش غرض پرتو ایزدی ست

زبانه کشد چون که سرخ و سپید
از این شعله ، تاریخ گردد پدید

گرامی نماید مرا این شرر
که دارم ز تاریخِ ایران خبر

به هرجا که این آتش افروخته
مرا درس « ملیت » آموخته

چامه از F-IRANI

مردآویج بنیانگذار آل زیار شاخه ای از دیلمیان یکی از سلسله های ایرانی تبار برخاسته از شمال ایران بود.
معروف است که مردآويج به مليت ايرانی ارج بسيار ميگذاشت و در صدد احيا حکومت واحد سرتاسری در ايران بود. آداب و سنن ايرانی که پس از حمله اعراب کم کم به فراموشی سپرده شده و تنها در مناطق شمالی کشور هنوز مرسوم بودند در دوره مردآويج و ديلميان آل بويه دوباره در ديگر نقاط ايران گسترش يافت. مورخين روايت ميکنند که يکی از بزرگترين و با شکوهترين جشنهايی که در ايران پس از حمله اعراب برپا شد, برگزاری جشن سده در دوره مردآويج در شهر اصفهان بود. ابن مسکويه در اين باره می نويسد: زمانى كه شب آتش‏ افروزى جشن سده فرا رسيد، مرداويج از مدتى قبل از اين دستور داده بود، از كوهها و نواحى دور دست هيزم گردآورند و به اطراف رودخانه زاينده‏ رود حمل كنند، همچنين فرمان داد نفت‏ اندازان و آتش‏ افروزان و كسانى كه در افروختن آتش مهارت داشتند و مى‏توانستند وسائل آتشبازى را فراهم سازند در اصفهان جمع شوند. در اطراف اصفهان كوهى و تلى باقى نماند كه در آن هيزم و بوته‏ هاى خار تعبيه نكرده باشند .
پس از فتح اصفهان مردآويج قصد حمله به بغداد و برافکندن خلافت را داشت. اما خليفه نيز بيکار ننشسته بود. به سال 323 قمری برابر با 935 ميلادی چهار روز پس از برگزاری جشن سده در اصفهان, توسط تعدادی از غلامان ترک در حمام کشته شد.

درود و سپاس مر وهومن گرامی را برای برگزاری جشن خودمانی اما باشکوه سده . . .