نقوش گیاهی در ایران باستان ( قسمت

1- درخت زندگی:
به رمز" محور جهان " بر اثر داد و ستدهای متقابل میان تمدن ها ، انواع و اقسام درختان قدسی که بر غنای تصویر اولیه می افزایند، می پیوندند.
در بین النهرین " درخت زندگی " ترکیبی است از رستنی های گوناگون که به علت عمر طولانی و زیبایی و سودمندی مقدس شمرده می شوند از قبیل: : درخت سدر که چوبش گران بهاست، نخل که خرما می دهد ، تاک بن با بار خوشه های انگور و درخت انار ، رمز باروری که میوه اش آبستن صدها دانه است.
" درخت زندگی" نعمولا در تصاویر و نقوش ، میان دو راهب و کاهن یا دو جانور افسانه ای ( شیردال، بز وحشی و ...) قرار دارد که نگهبانش به شمار می روند.
در ایران نخستین نمونه های گیاهی روی سفال ها ، مهرها و سنگها یافت شده است.دنیای عیلامی پر از تصاویر گیاهی است که مرکز و منبع درخت است مثل مفرغ های لرستان ، مارلیک ، املش ، زیویه، در زمان ایرانیان آریای، عصر مادها، هخامنشیان و پارتیان تصویر آیینی درخت را همچنان می بینیم.

ادامه
1- درخت زندگی:
از کاربردی ترین نقوش درخت در فرش ایرانی و تزئینات دیواری است که خود نمو داری از پیوند زمین و آسمان است . در ایران دوره هخامنشی و ساسانی درخت سرو درخت زندگی به شمار رفته است و نیز درخت نخل ، درخت انجیر، درخت سدر و زیتون و درخت چنار در ایران مقدس شمرده می شوند.همچنین برخی از درختان میوه مانند زیتون ، انجیر،سیب،انگور و انار را از درختان بهشتی می دانند .

درخت سرو و خرما:
سرو درخت همیشه سبز نامیده می شود.مطابق روایات ، زردشت این درخت را از بهشت آورد و در پیش آتشکده کاشت
درخت کاج یا سرو ویژه خورشید است .درخت همیشه سبز و با طراوت کنایه از بهار است، اما در برخی آن را وابسته ماه می دانند.
زرتشت در اوستا به نوعی از سرو اشاره می کند و آن را درختی بهشتی خطاب می کند که برگش دانش است و برش خرد، و هر کس میوه اش را بچشد جاودانه خواهد ماند. نمونه ای از درخت سرو را می توان ذر زمان هخامنشی در بدنه پلکان های شرقی کاخ آپادانا تخت جمشید مشاهده کرد، زیرا در نظر ایرانیان درخت سرو از اهمیت زیادی برخوردار بوده است و سمبل گیاهی نامیده می شود و در ضمن به درخت زندگی در میان مردم مشهور بوده است.

درخت نخل یا خرما در زمان ایران باستان درخت مقدسی به شمار می رفته است و نمونه های زیادی از آن را در زمان ساسانی در گچ بری های بیشاپور می توانیم ببنیم ،دلیل عمده دیگری که در ایران باستان درخت خرما مقدس شمرده می شده است، این است که میوه های آن جنبه باروری دارد و همچنین در زمان هخامنشی و ساسانی به درخت زندگی معروف بوده است.

2-گل نیلوفر:
در اساطیر کهن ایرانی نیلوفر گل ناهید به شمار می رفته است و در فارسی گل آبزد یا گل زندگی و آفرینشو یا نیلوفر آبی نامیده می شود. درروایات کهن ایران گل نیلوفر ( لوتوس) را جای نگهداری تخکه یا فر زردشت ،که در آب نگهداری می شد می دانستند و از این رو نیلوفر با آیین مهر پیوند نزدیکی داشت.
در روزگار باستان ، گویا آب نیلوفر را که خوش بو بوده همانند می و باده به منزله نوعی هوم می نوشیدند که به آن " بوشکر" می گفتند: آب انگور و آب نیلوفر
می دانیم که جشن نیلوفر ،جشنی بوده که ایرانیان قدیم برگزار می کردند.
در ایران باستان که نیلوفر سمبل و نشانه زندگی و آفرینش است ابتدای آن در آیین مهری ظهور پیدا می کند
در زمان "هخامنشی " این گل در مراسم رسمی و درباری متحلی می شده است
گل نیلوفر را می توان در تخت جمشید از جمله ستون های تخت جمشید و هچنین در تالار صد ستون در نقوش بالای تخت شاه می توان یافت که در پایین پای نقش شیر جای گرفته است.
بیش تر نقوش گیاهی در زمان هخامنشی به صورت تکی یا با ترکیب حیوانات در حجاری ها یا نقوش برجسته مشاهده می شود.

3-گیاه هومه (هوم):
هوم ایرانی هم گیاه هم خدا است.مناسک فشردن این گیاه با شماری از پدیده های آسمانی چون تابش خورشید و بارش باران پیوستگی دارد.هومه ایرانی کاملا شبیه سومه است و آن را اکنون با افدرا یکی می دانند.از خصوصیات این گیاه آن است که بصورت عادی نیرو می بخشد و شفا می دهد، چه برسد به وقتی که آن را تقدیس کنند.شیره این گیاه قدرت های ماورالطبیعی اعطا می کند و تاثیر مسمومیت زداینده دارد .
ه.م اسمانی را پسر اورمزد به شمار آورده اند و او را موبدی آسمانی دانسته اند .
در هوم شخصیت جنگنده ای را نیز می توان تصور کرد ، که با شر مبارزه می کند.

با درود بر بانو دنيای شيرين و سپاس از اين آورده ارزشمند
در باره گل نيلوفر بد نيست بدانيم که اين نماد در همه کيشهای ودايی مانند هندو ،بودا ،مهر آيين و زرتشت از جايگاه ويژه اي برخوردار ميباشد .
گل نيلوفر نمايش شکوفايی چرخه يا چاکرای هفتم بوده و پيروان راه آگاهی آنرا نماد بيداری به شمار می آورند .
در سنگ نگاره ها پيشکش آن از سوی موبدان موبد به شاهنشاه نشانه پشتيبانی و سر سپردگی او با همه نيروهای ماورايی اش بوده است .

درود و سپاس مر آغاز گر دانای این جستار و هومن گران مایه
در برهان قاطع آمدست که خرداد روز از خرداد ماه را جشن نیلوفر می خوانده اند