آژی

در اوستا اژی و در سانسکریت و در دین آریایی اهی اهریمنی مارسان است که در کوه مسکن دارد و دیوان را به یاری خود می طلبد . اهی رعدی سیاه و بورانی و توفانی است که با

هزاران حلقه و پیچ و تاب بر فراز قله ی کوه می پیچد و دیوار مانند به سوی آسمان بالا می رود (دانشنامه مزدیسنا). در اوستا ضحاک به صورت اژی دهاک آمده است . این اسم

مرکب از دو جز ء است که جزء اول آن اژی می باشد . واژه ی اژی به صورت جدا گانه غالبا در اوستا آمده است . در فر گرد اول وندیداد در بند 2 اهورامزدا می گوید : نخستین

کشوری که من بیا فریدم آریا ویج می باشد که در آنجا بلای (پتیاره ) اژی ( مار ) سرخ نیز به وجود آمد. در بندهای 5 از فرگرد 14 و بند 65 از فر گرد 18 و در بند 9 از آبان یشت .

مار در دین زرتشتی بیشتر به صورت اژدها ظاهر می شود . در بندهش مار را جادوترین خرفستر می داند و در عین حال کشتن آن را منع می کند و نیز قائل به وجود شه ماران

است. با مشخصات شاهانه ما حتی شاه ماران را در هزا و یکشب باز می یابیم ( راز گل سرخ - کتایون مزداپور) . در کتاب عجائب و غرائب المخلوقات نوشته زکریا بن محمد بن

محمود قزوینی (732-م) از قول شیخ الرئیس ابو علی سینا ( 370 - م ) چنین آمده است کوچکترین این حیوانات 5 متر و بزرگترین آن 30 متر طول دارد . چشمهایی بسیار درشت دارد

و نیش هایی دارد و بیشتر در هند و نوبه ( آفریقا ) دیده می شود . این حیوان هر موجودی را که سر راهش قرار بگیرد می بلعد آنگاه خود را به درختی تنومند می رساند و گرد آن

می پیچد تا حیوان خورده شده و تکه تکه شود و سپس به طرف آب می رود و خود را خنک می کند . و در نمونه ای دیگر در کتاب بیهقی در بخش جهان گشای جوینی می خوانیم :

سلطان به وقت مراجعت از سومنات یکی از شکره داران او اژدهایی بزرگ را بکشت و پوست آن را بیرون کشیدند طول ان 30 گز و عرض ان 4 گز بود . در کتاب پای درس امام جعفر

صادق ( برگردان :محمد مهدی رضایی) چنین می خو انیم : گفتم سرورم در باره ی رابطه ی ابر و اژدها برایم بگویید ؟ امام فرمود : گویا ابر بر اژدها گماشته شده است تا هر جا

آن را یافت بر بایدش همچنانکه آهن ربا آهن را می رباید اژدها از ترس ابر سرش را از زمین بیرون نمی آورد و تنها در تابستان بیرون می آید آنهم یکبار وقتی که آسمان صاف باشد

بدون تکه ای ابر . نقل است که در سال 724 هجری اژدهایی عظیم الجثه در منطقه ی عسیران از توابع شهر حلب پیدا شد که به هر چیزی می رسید آن را می سوزاند تا اینکه خانه ها

و خلق بسیاری سوختند و از بین رفتند و کسانی که زنده بودند گریختند . در حالیکه اژدها آنها را تعقیب می کرد و به آتش خود می سوزاند تا اینکه پاره ای ابر در آسمان ظاهر گشت

و اژدها را ربود و بالا برد . مردم به این منظره شگفت شدند و در حیرت فرو رفتند بالاخره اژدها از دید رس آنها خارج شد و همه به خاطر این خلاصی خدا را سپاس گفتند . چیزی که از

همه ی این گفته ها به دست می آید اینست که این حیوان باید نوعی مار به نام بو آ باشد که در نواحی استوایی و کوهستانی یافت می شود اما اینکه از دهانش دود و آتش بیرون

می آید شاید به گونه ای اشاره می کند که نسل ان منقرض شده باشد . در فرهنگ جهانگیری تعریف اژدها چنین آمده ماری بس بزرگ با دهان فراخ و به تازی ثعبان می گویند . اصل

این واژه اژدر نیست بلکه مفرد آن اژدرها بوده بعد ها /ر/ حذف شده و به گونه ی اژدها در آمده . افسانه ی نزاع ترا ئیتانا با مار سه سر که در ودا ها آمده در اوستا به صٌورت ستیزه ی

ترائتئون (فریدون )با مار سه سر شیبا آمده و در داستان ضحاک و جمشید ضحاک همان اژدها ست و با اسم اژدها در شاهنامه نامیده می شود . جایگاه ضحاک هم مانند اهی و اژی و

سایر ماران در فرهنگ حماسی و اساطیر هند و اروپایی در کوه می باشد. حتی این جانور اسطوره ای در کتاب قرآن نیز جایگاه ویژه ای دارد در قسمتی که عصای موسی تبدیل به

اژدهایی می شود و مار های ساحران مصری را می بلعد . در آییه ی 22 سوره ی طه آمده هنگامیکه عصا را انداخت آن تبدیل به ماری شد که می شتافت و در جای دیگر می فر ماید

آن ماری بود که می بلعید این هر دو نشانه های ذکر شده برای اژدها می باشد و همجنین از مارانی در جهنم و در قبر سخن رفته که ماموران عذاب الهی می باشند و این خود نشان

از آن دارد که این مو جودیست مینویی گرچه برابر مادی یا جسمانی آن در این دنیا موجود می باشد . نکته ی دیگری در مورد این موجود اسا طیری در شاهنامه بسیار شایان توجه است

این است که بسیاری از ویژگی های نرینگی چه مثبت و چه منفی در مورد شخصیت مردان به این آفریده نسبت داده شده و می توان گفت که آن از نظر جنسیتی نر می باشد .

به مانند اژدها چشم کنایه از چشم نا ناپاک مردان در هنگام انگیزش جنسی که به رنگ قرمز در می آید چرا که چشم اژدها سرخ رنگ و آتشین و فراخ توصیف شده . و یا اندام

پهلوانانی به مانند رستم اژدها پیکر توصیف شده یعنی داری پیکری بزرگ و ستبر .اژدهادل به معنی دلاور - پر جرأت - قوی دل- اژدها خو به معنی تند خو و خشمناک نکته ای دیگر که

در شاهنامه شایان توجه است این است که پادشاهان دوره ی کیانی نگاره ی اژدها را بر روی سپر - خیمه - درفش و سایر ابزار های رزمی تصویر می کردند شاید به خاطر دهشت

انگیز بودن این نگاره می بوده است . و گفته شده پادشاهان کیانی رایت یا درفشی اژدهاپیکر در زمینه ی بنفش (ارغوانی) داشته اند . و از انجا که این موجود آفریده ای دهشت ناک

می باشد در فرهنگ وازه های اقوام جهان بسیاری از خزندگان ما قبل تاریخی که هنوز زنده مانده اند را اژدها می خوانند مانند سوسمار - بز مجه - کروکودیل - تمساح و....

درود بر نیلوفر گرامی

گمان می کنم در خلقت آدمی نیز مار نقش داشته . و نیز در کشف آتش . گفته اند یکی از پادشاهان باستانی به عزم شکار به کوه می رود و از دور ماری می بیند . سنگی به طرف او پرتاب می کند . تا مار را بکشد . اما از برخورد سنگ برسنگ جرقه ای حاصل می شود . که نخستین قدم در کشف آتش است .

داتسانی به شعر وجود دارد که گویا از حکیم طوس بوده باشد . به این مضمون که
یکی روز شاه جهان سوی کوه
گذر کرد با چند کس هم گروه

پدید آمد از دور چیزی دراز
سیه رنگ و تیره تن و تیز تاز