مقدمه کتاب فرمان کوروش بزرگ

مقدمه چاپ دوم کتاب فرمان کوروش بزرگ به قلم دکتر عبدالمجید ارفعی

گِل نبشته ی استوانهی کوروش بزرگ را هرمزد رسام در ماه مارس 1879 میلادی (= اسفندماه 1257 هجری شمسی = ربیع الاول 1296 هجری قمری)، همزمان با سلطنت ناصرالدین شاه قاجار در ویرانه های شهر بابِل به دست آورد.
نسخه برداری متن را تئوفیلوس گ. پینچس ( Theophilus G. Pinches) نخستین بار در 1882 و شرادر ( Schrader) در 1890ترجمه ی آن را منتشر کرد. در اوایل سده ی بیستم، ف. ه . وایسباخ ( F. H. Weissbach) حرف نویسی و ترجمه ی آن را در 1911 با دیگر نبشته های شاهان هخامنشی به چاپ رسانید. پس از ایشان کسانی دیگر چون ا. لئو اوپنهایم ( A. Leo Oppenheim ) و آیلرز ( Eilers ) نیز به ترجمه ی این گِل نبشته ی استوانه ای دست یازیدند.
در سال 1975، پاوِل ریچارد- برگر، استاد پیشین دانشگاه مونستر آلمان، در مقاله ای ارزشمند متن این استوانه را با حروف نویسی و برگردان آن همراه با پیشنهادهایی برای بازسازی برخی افتادگی ها به زبان آلمانی منتشر کرد.
تحقیقات وی نشان داده بود که قطعه گل نبشته ای استوانه ای موجود در دانشگاه ییل ( Yale)، که پیشتر گمان برده شده بود از آن نبو- نائید است، بخشی از گِل نبشته استوانه کوروش بزرگ است. این قطعه به موزه ی بریتانیا برده شد تا به استوانه ی اصلی چسبانده شود. ریچارد- برگر در مقاله ی خویش برای نخستین بار متن اصلی را همراه این قطعه حرف نویسی و ترجمه ی آن را در مقاله ی یاد شده منتشر کرده است.
از آن رو که نخستین نسخه برداری پینچس به بازنگری و نسخه برداری تازه ای نیاز داشت، به یاری و همکاری موزه ی بریتانیا نسخه بدلی از استوانه همراه با قطعه ی چسبانده شده و عکس های تازه، به ویژه عکس مسطح استوانه برای نگارنده فراهم گردید و جای آن دارد که از کارگزاران موزه ی بخش آسیای غربی آن سپاس گزاری کنم و برای روانشاد استاد ادموند سولبرژه ( Edmund Sollberger)، مسوول وقت نگهداری نبشته های آسیای غربی آن موزه که از هیچ کمکی به اینجانب دریغ نورزیدند، آمرزش بطلبم.
بر اساس این نسخه بدل و عکس ها، نسخه برداری تازه ای را از متن فراهم آوردم و کوشیدم شکل ها و فاصله ها تا حد ممکن با نوشته ی اصلی سازگار باشد و جای آن دارد از خانم مهری رحمانی، همکار پیشین خود که مرا در آماده سازی نسخه برداری یاری دادند، سپاس گزاری کنم.
نگارنده پیش از به دست آوردن نسخه بدل جدید و عکس ها، بر اساس نسخه برداری شادروان پینچس، آوانویسی و ترجمه ای از متن را فراهم کرده بود. پس از دریافت نسخه بدل و عکس های جدید موزه ی بریتانیا، با استاد ریچارد- برگر که در آن زمان به تازگی متن فرمان را به همراه قطعه افزوده شده به آن به چاپ رسانیده بود، تمامی حرف نویسی و آوانویسی را بار دیگر بررسی کردیم و نسخه برداری اینجانب، به ویژه از سطر 36 لوحه( محل شکستگی و پیوند قطعه اصلی با قطعه تازه) را بازنگری دوباره کردیم. در این سطر نگارنده توانسته آنچه را دیگران نتوانسته بودند ببینند برای نخستین بار نسخه برداری، حرف نویسی و آوا نویسی کند. استاد ریچارد- برگر از نگارنده خواسته بودند که در چاپ دوم کتاب خود،نکته های دستوری متن را که توسط ایشان فراهم شده است به آن پیوست کنم. دریغا با کناره گیری ایشان از دنیای علمی، نتوانستم به یادداشت های ایشان دسترسی پیدا کنم.
در چاپ نخستین این کتاب، متن آوانویسی بر اساس گویش بابلی نو آمده، و در این نسخه، نگارنده متن آوانویسی را بر اساس متن گِل نبشته، به همان گونه که نوشته شده، آورده است. در بخش آوانویسی متن، واژه هایی که به صورت ایتالیک نوشته شده اند، بازسازی های آقای ریچارد برگر است.
شادروان دکتر مهین بانو صدیقیان، که روانش هماره به شادی باد، با دقتی بی نظیرکه در خور ایشان می بود، نوشته های پارسی نگارنده را با استادی ویراستاری کرده بود. من هماره خود را مدیون و سپاسگزار آن دوست فرزانه ی از دست رفته می دانم و همچنین از همسر دانشمند ایشان، آقای دکتر ابوطالب میرعابدینی و آقای دکتر حسن رضائی باغ بیدی که متن جدید را بررسی و ویراستاری کرده اند سپاسگزارم. از مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، از جناب آقای سید کاظم موسوی بجنوردی و همکاران ایشان که با بزرگواری تمام پذیرای چاپ این وجیزه شدند، سپاسی بی پایان دارم. نیز از همکار گرامیم خانم مرضیه کاظمی که در تمامی راه آماده کردن چاپ دوم این کتاب مرا همراهی کردند و حروف چینی کتاب را به شایستگی انجام دادند و از دوست گرامیم آقای دکتر عباس علیزاده، استاد موسسه ی شرقی دانشگاه شیکاگو برای ویراستاری ترجمه ی متن انگلیسی بسیار سپاسگزارم.
اما اگر تشویق ها، مهربانی ها و دلگرمی های استاد دانشمند زنده یاد شادرواندکتر پرویز ناتل خانلری نبود، شاید هیچگاه نگارنده یارای دستیابی به نسخه بدل و عکس های موزه ی بریتانیا و همپرسگی با استاد ریچارد- برگر و نیز امکان چاپ نخستین این وجیزه را در سلسله انتشارات فرهنگستان ادب و هنر ایران نداشت. وی برای این کِهینشاگرد خود پیری، مرادی، مرشدی، پشتیبانی و همچون پدری بس گرامی، دوست داشتنی بود. باشد که روانش هماره با شادی باد.
عبدالمجید ارفعی- تهران 1389