ایران به گواه نقشه

درود
سرزمین پهناور "ایران" از دیرباز دچار فراز و فرودهایی گشته که همواره گستره و اندازه اش نیز دچار کم و زیادهای پرشماری گشته. در این جستار از بن مایه های گوناگون می کوشیم ، تا این روند را از دیرباز تا این زمان بررسی کرده و نمایش دهیم.
با سپاس از همراهی تان

فرتورها و بینه هایی که در پی می آید وابسته به جستاری است با نام : پیوند دیرپا و تاریخی سرزمین «اران» و ایران از دوران ماد تا زمان تجزیه آن در عهد فتحعلیشاه به روایت نقشه - نوشتۀ علی اکبر محمودیان - از کتاب: ایران و قفقاز، اران و شروان - نشر قطره
و از این پس تا پایان این نقشه ها و نگاره ها ، گفته ها ، برگرفته از همین جستار است

اران و شروان (جمهوری آذربایجان) در نقشه های مرزهای تاریخی ایران

در نقشه هایی که به دنبال می آید، بر روی زمینه مرزهای کنونی، موقع اران و شروان (جمهوری آذربایجان) و نواحی مجاور در ادوار مختلف تاریخی آورده شده است. در زیر هر نقشه به ترتیب؛ قدمت و سابقه، زمان حکومت، مدت زمامداری هر سلسله و حداکثر مساحت آن و نام ابرقدرتهای هم عصر دوره مورد نظر درج گردیده است.
-------------------------------

نام و مرز کشورهای کنونی خاورمیانه برای مقایسه با نقشه های بعدی

1. جمهوری خود مختار نخجوان (بخشی از جمهوری آذربایجان که از راه زمینی بدان ارتباط ندارد)
2. نگور نو قره باغ

مساحت کنونی ایران حدود 1/648000 میلیون کیلو متر مربع

مساحت جمهوری آذربایجان حدود 86/6 هزار کیلو متر مربع

نقشه شماره 2- ایران دوره مادها

1- کسپی ها 2- دریای کسپی Caspian Sea ا3- ورکانه 4-دریای ورکانه

5- اورارتویی ها 6- ارمنی ها 7- ساروماتها 8- سکاها (سیت ها)

9- سکاها 10- سکاها 11- ماد کوچک 12- ماد بزرگ

زمان: 2700 سال پیش

زمان حکومت: 1323 تا 1172 پیش از هجرت (710 تا 550 قبل از میلاد)

مدت حکومت: حدود 150 سال

متوسط مساحت: 1میلیون کیلو متر مربع

حداکثر مساحت: 2 میلیون کیلو متر مربع (هووخشتره) بزرگترین ابر قدرت

ابرقدرتهای منطقه: آشور، ایران، بابل

نقشه شماره 3- ایران دوره هخامنشیها

1- آرانیها 2- ایبرها 3- ارمنیها 4- ماد کوچک

5- دریای ورکانه 6- دریای کسپی 7- سکاها

8- خوارزمیش 9-سکاها

زمان: 2550 سال پیش

دوران حکومت: 1181 تا 952 پیش از هجرت (559 تا 330 پیش از میلاد)

مدت حکومت: حدود 230 سال

متوسط مساحت: حدود 8/5 میلیون کیلو متر مربع

حداکثر مساحت: حدود 11 میلیون کیلو متر مربع (داریوش بزرگ)

ابرقدرتهای زمان: بیش از 200 سال ایران تنها ابرقدرت و در واقع جهاندار بود. بعد از شکست حکومت ایران به دست اسکندر، نام ماد کوچک به «آتروپاتن» یا «آتورپاتکان» تغییر یافت (حدود 2300 سال پیش)

نقشه شماره 4- ایران دوره اشکانیها

1- آران 2- آتروپاتن (آتورپاتکان) 3- ارمنستان بزرگ 4- ارمنستان کوچک

5- ورژانه (گرجستان) 6- ماد 7- دریای ورکانه 8- دریای کسپی 9- آلانها 10- سکاها

زمان: 2240 سال قبل

دوران حکومت: 872 تا 396 پیش از هجرت (250 پیش از میلاد تا 226 بعد از میلاد)

مدت حکومت: حدود 476 سال

متوسط مساحت: حدود 4/5 میلیون کیلو متر مربع

حداکثر مساحت: حدود 5 میلیون کیلو متر مربع

ابرقدرتها و قدرتهای زمان: ایران، روم (چین در شرق دور و خارج از محدوده کشمکشهای جهانی)

نقشه شماره 5 - ایران دوره ساسانیان

1- آران 2- آذرپاتکان 3- خزرها 4- دریای خزر

5- دریای گرگان 6- کردون 7- خوارزم 8- هپتاله (هیاطله) ترک نژاد

زمان: 1760 سال قبل

دوران حکومت: 396 پیش از هجرت تا 30 بعد از هجرت (226 تا 652 میلادی)

مدت حکومت: حدود 426 سال

متوسط مساحت: حدود 5/5 میلیون کیلو متر مربع

حداکثر مساحت: حدود 7 میلیون کیلو متر مربع (خسرو پرویز)

ابرقدرتها و قدرتهای زمان: ایران، روم، روم شرقی (در اواسط حکومت ساسانی امپراتوری روم به دو قسمت شرقی و غربی تجزیه شد)

نقشه شماره 6- ایران دوره سامانی و آل بویه

1- اران 2- آذربایجان 3- بلاد روم (روم شرقی یا بیزانس)

4- گرجستان 5- دریای خزر 6- دریای گرگان 7- خانات خزر

8- غز های (ghoz) ترک نژاد 9- قره خانیان ترک نژاد 10- قلمرو سامانی

11- قلمرو آل بویه 12- غربی ترین حدود سامانی به هنگام اقتدار و شرقی ترین حد آل بویه در اوج قدرت.

زمان:

سامانی 1102سال پیش

آل بویه 1060 سال پیش

دوران حکومت:

سامانی 279 تا 398 هجری قمری (892 تا 998 میلادی)

آل بویه 320 تا 447 هجری قمری (932 تا 1055 میلادی)

مدت حکومت:

سامانی حدود 106 سال

آل بویه بیش از 120 سال

متوسط مساحت:

سامانی حدود 2 میلیون کیلو متر مربع

آل بویه حدود 2 میلیون کیلو متر مربع

ابرقدرتها و قدرتهای زمان:

خلفای فاطمی مصر، امپراتوری بیزانس (روم شرقی)، آل بویه و سامانیان.

(اگر سامانیان و بوییان متحد و تحت یک رهبری قرار می گرفتند، تنها ابر قدرت زمان می بودند)

نقشه شماره 7- ایران دوره سلجوقیان

1- اران 2- دریای خزر 3- دریای طبرستان 4- آذربایجان

5- ارمنستان 6- خوارزم 7- قراخانیان ترک نژاد

8- آران ها یا آلان ها (پسر عموهای ایرانی نژاد ارانی که بیابانگرد بودند)

زمان: حدود 950 سال پیش

دوران حکومت: 429 تا 590 هجری قمری (1037 تا 1193 میلادی)

مدت حکومت: 156 سال

متوسط مساحت: 5 میلیون کیلو متر مربع (به هنگام اوج قدرت از 6/5 میلیون تجاوز می کرد)

ابرقدرتها و قدرتهای زمان: ایران سلجوقی بزرگترین ابرقدرت، امپراتوری بیزانتین (روم شرقی)، مصر خلفای فاطمی، امپراتوری آلمان (امپراتوری رم مقدس).

نقشه شماره 8- ایران دوره خوارزمشاهیان

1- اران 2- امیر نشین آذربایجان 3- پادشاهی گرجستان 4- آرانها و آلانها 5- دریای خزر

6- دریای طبرستان (آبسکون) 7- سلجوقیان روم 8- کومان (غزها)

زمان:حدود 890 سال پیش

دوران حکومت: 490تا 628 هجری قمری (1096 تا 1230 میلادی)

مدت حکومت: حدود 134 سال

متوسط مساحت: حدود 4 میلیون کیلو متر مربع (در اوج قدرت بیش از 5 میلیون)

ابرقدرتها و قدرتهای زمان: ایران دوره خوارزمشاهی، ایوبیان، غزها (سراسر جنوب روسیه که بیزانسی ها ایشان را کوبان می نامیدند)، امپراتوری آلمان، امپراتوری بیزانس، پادشاهی مجارستان.

نقشه شماره 9 - ایران دوره ایلخانان

1- اران 2- آذربایجان 3- پادشاهی گرجستان 4- امیرنشین طرابوزان

5- سلاجقه قونیه 6- دریای خزر 7- دریای طبرستان 8- خانات اردوی طلایی

9- خانات اردوی سفید 10- خانات ترکستان

زمان: در حدود 770 سال پیش

دوران حکومت: 663 تا 756 هجری قمری (1264 تا 1355 میلادی)

مدت حکومت: حدود 91 سال

متوسط مساحت: حدود 4 میلیون کیلو متر مربع

ابرقدرتها و قدرتهای زمان: ایلخانان، امپراتوری مغولی چین (تماس چین با غرب بسیار گسترش می یابد)،

ممالیک (سواحل شرقی مدیترانه و مصر)، امپراتوری آلمان، امپراتوری بیزانس، پادشاهی مجارستان، خانات اردوی سفید

نقشه شماره 10 - ایران دوره تیموریان

1-اران 2- آذربایجان 3- ترکمانان آق قوینلو

4- گرجستان 5- امپراتوری عثمانی 6- دریای خزر

7- دریای طبرستان 8-خانات اردوی طلایی 9- خانات شیبانی

زمان: حدود 590 سال پیش

دوران حکومت: 807 تا 911 هجری قمری (1404 تا 1505 میلادی)

مدت حکومت: حدود 100 سال

متوسط مساحت: حدود 2/5 میلیون کیلو متر مربع (در اوج قدرت و حکومت شاهرخ بیش از 5 میلیون)

ابرقدرتها و قدرتهای زمان: ایران، خانات اردوی طلایی، دولت عثمانی، ممالیک، پادشاهی لهستان و لیتوانی، امپراتوری آلمان، مجارستان، چین دوره مینک

نقشه شماره 11- ایران دوره قره قویونلو و آق قویونلو

(اوایل قرن نهم تا اوایل قرن دهم هجری)

1- اران 2- اذربایجان 3- آلان ها یا آران ها 4- خانات اردوی طلایی

5- دریای خزر 6- دریای طبرستان 7- تیموریان 8- دولت عثمانی

9- ترک های قرقیز و قزاق

زمان:

1- قره قویلونلو 590 سال پیش

2- اق قویونلو 530 سال پیش

دوران حکومت:

1- قره قویونلو 810 تا 873 هـ.ق (1407 تا 1468م.)

2- اق قویونلو 872 تا 920 هـ.ق (1467 تا 1514 م.)

مساحت به هنگام قدرت:

1- قره قویونلو حدود 1/5 میلیون کیلو متر مربع

2- آق قویونلو حدود 2 میلیون کیلومتر مربع

ابرقدرتها و قدرتهای زمان: در این سده خانات اردوی طلایی تجزیه شد و تقریباً ابرقدرت شاخص و برتر وجود نداشت و حکومتهای ایران، عثمانی، لهستان، آلمان (رم مقدس)، ممالیک در حد یکدیگر بودند و چین دوره مینک که هنوز دارای قدرت بود از صحنه بین المللی کنار قرار داشت.

نقشه شماره 12 - ایران دوره صفویان

1- اران 2- آذربایجان 3- ارمنستان 4- گرجستان

5- چرکِستان 6- دریای خزر 7- دریای مازندران 8- خان های ازبک

9- امپراتوری عتمانی

زمان: از حدود 490 تا 260 سال پیش

دوران حکومت: 905 تا 1148 هجری قمری (1499 تا 1735 میلادی)

مدت حکومت: حدود 236 سال

متوسط مساحت: 3 میلیون کیلو متر مربع

ابرقدرتها و قدرتهای زمان: امپراتوری عثمانی، امپراتوری اسپانیا، ایران، روسیه، لهستان، فرانسه، اتریش، چین و هند.

نقشه شماره 13- ایران دوره نادرشاه (افشاریه)

1- شیروان 2- داغستان 3- گرجستان 4- ابخازی

5- چرکستان 6- ازبکها 7- قزاقها 8- آذربایجان

9- امپراتوری عثمانی 10- امپراتوری روسیه

زمان: افشاریه از 258 تا 190 سال پیش (نادرشاه از حدود 260 تا 245 سال پیش)

دوران حکومت: 1148 تا 1218 هجری قمری (1735 تا 1803 میلادی)

مدت حکومت: 68 سال (زمامداری نادر 21 سال، 9 سال فرماندهی سپاه، 12 سال پادشاه)

متوسط مساحت: 2/5 میلیون کیلو متر مربع (زمان نادر 5 میلیون)

ابرقدرتها و قدرتهای زمان: عثمانی، اسپانیا، ایران، فرانسه، اتریش، روسیه، بریتانیا، چین.