تاریخچه قـم

درود بر همگی

از آنجایی که من شاید تا مدتها نتوانم به خط اینترنتی دست رسی داشته باشم ادامه پژوهش کاوه ی آهنگر را به آینده میسپارم

در این پست یکی از موسیقی هایی که در پیوند با مراسم باده گردانی میباشد را با کیفیت بسیار پایین برای شما میگذارم و روشنگری در پیرامون آن را به آینده میسپارم

با سپاس

تو را ما چشم در راهیم . . .

درود بر همگی

یکی از روستا هایی که پیرامون قم است و گفته میشود که روزگاری بخشی از سرزمینی ست که بدان قم گفته میشود روستای کمیجان است

کمیجان از کُمی + جان به هستی آمده

كمي و ميلاد دوبرادر از نوادگان سلسلة هخامنشي بوده اند كه به اين منطقه آمده اند .
كمي محل فعلي كميجان و ميلاد محل فعلي ميلاجرد واقع در شمال باختري (18 كيلومتري جنوب باختري) كميجان را تصاحب و آباد نموده اند . كلمة جان كه بعد از كمي آمده است پسوند مكان ميباشد و نام كميجان به معني محل و مكان ‹ كمي› است .
قدمت اين منطقه به 2500 سال پيش يعني زمان هخامنشيان مي رسد كه ‹ كمي› به اين منطقه آمده و اينجا را آباد نموده است . از شواهد موجود چنين بر مي آيد كه كميجان زماني بسيار دور پر رونق و آباد بوده و بعدها از اعتبار آن كاسته شده است .

برگرفته از تارنگار ایران زمین

البته برخی کُمی را کوچک شده ی کامی میدانند

همشهری - دوشنبه 17 اسفند 1388

محوطه ی تاریخی قلی درویش به " سایت موزه " تبدیل میشود

معاون میراث فرهنگی اداره ی کل میراث فرهنگی , صنایع دستی و گردشگری استان قم گفت : محوطه ی تاریخی قلی درویش در نزدیکی جمکران به "سایت موزه " تبدیل میشود .

علیرضا بخشی با بیان اینکه در اواخر اسفند ماه سال جاری پنجمین فصل از کاوش های محوطه باستانی قلی درویش آغاز میشود تصریح کرد ; اعتبارات این مرحله از کاوش ها 50 میلیون تومان است .

وی افزود : این فصل از کاوش ها از سوی هیأتی از سازمان مرکزی میراث فرهنگی , صنایع دستی و گردشگری استان قم به سرپرستی سیامک سرلک در در 4 فصل کاوش ها نیز به عنوان سرپرست حضور داشته است با همکاری کارشناسان باستان شناسی اداره ی کل میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری قم برگزار شد .

وی افزود : با توجه به برنامه ریزی های صورت گرفته منطقه ی قلی درویش به عنوان سایت موزه معرفی میشود .

وی یاد آور شد : این تپه میتواند کارکرد مفیدی در معرفی پیشینه ی تاریخی قم داشته باشد .

بخشی درباره ی نحوه ی ایجاد سایت موزه در تپه ی قلی درویش خاطر نشان کرد : در این طرح کاوش هایی که در این منطقه انجام میگیرد در معرض دید و نمایش قرار میگیرد .

وی گفت : در این طرح منطقه ای به صورت مسقف در میآید و مورد حفاظت فیزیکی قرار میگیرد تا باز دیدکنندگان بتوانند با فراغ خاطر به بازدید از محوطه ی تاریخی بپردازند .

وی در پاسخ به سوالی درباره ی زمان راه اندازی این سایت موزه یاد آور شد : این موضوع به پیشرفت کار بستگی دارد و با اتمام کاوش , حاصل کار در معرض دید عموم قرار میگیرد . وی با اشاره به تخریب قسمت های مهمی از تپه ی تاریخی قلی درویش در جریان عبور جاده ی جمکران از این نقطه افزود : با عبور جاده از این تپه ی تاریخی در صد قابل توجهی از آثار این منطقه از بین رفته است و از باقیمانده ی آثار باقی مانده از این نقطه حفاظت میشود .

وی درباره ی ارزش تاریخی تپه ی قلی درویش گفت : آثار به دست آمده از این محوطه تاریخی بیانگر آنست که قدمت این منطقه ی حداقل به 4000 سال قبل از میلاد میرسد .

بخشی گفت : در این تپه محوطه های نیایشگاهی و مسکونی و همچنین سفال های خاکستری به دست آمده است که برخی از تئوریهای باستان شناسی را دگرگون میکند . وی در پاسخ به این سوال که آیا با انجام کاوش های بیشتر ممکن است مشخص شود که قدمت این تپه ی تاریخی بیش از 4000 سال است ؟

افزود : در فصل های قبلی کاوش در تپه ی قلی درویش , تراشه هایی به عمق مختلف در نقاط گونا گون این تپه ایجاد شده است , بنابراین حاصل کاوش های فعلی محدود به فعالیت در سطح زمین نیست .

بخشی اظهار داشت : در فصل پنجم این کاوش ها که به زودی آغاز میشود ,فعالیت کاوشی عمدتا در سطح زمین انجام میشود و در صورت نیاز به کاوش در عمق نیز پرداخته میشود . وی افزود : به دلیل اینکه محدوده ی ارتفاع لایه های تاریخی این تپه دقیقا مشخص نیست ,نمیتوان قدمت آن را به صورت دقیق تعیین کرد .

برگرفته از کتاب فرهنگ هفت هزار ساله ی شهر قم

نگارش و پژوهش : دکتر سیامک سرلک

پراکنش : سازمان میراث فرهنگی و صنایع دستی و گردشگری

ص 18

نام قم و جمکران به همین صورت در اخبار و احادیث و منابع تاریخی قرن سوم ه ق به بعد آمده از قبیل تاریخ یعقوبی , اخبار الطوال (دینوری) , فتوح البلدان (بلاذری) , تاریخ طبری , محمد بن جریر طبری و کتابهای مسعودی . ثعالبی و عموم کتب مسالک و ممالک آمده است و علی القائده نویسندگان این آثار , مطالب مربوطه را از آثار قدیمی تر نقل کردهاند . کهن ترین منبع موجود در مورد تاریخ قم و جمکران مربوط به سال 378 ه ق است . در این سند تاریخی مهم در مورد پیشینه ی قم و جمکران آمده است : اول دیه که بدین ناحیت بنا نهاد جمکران است و جم , مُلک آن را بنا نهاد ه است ... و جمکران از ماکین بوده است و خدای عز و جل او را پسری داد نام او جلین بود . او در جمکران کوشکی بساخت... و همچنین ده محله و درب بنا کرد و بعد از آن دو محلت و درب به آن اضافت نمود چنانچه مجموع 12 باشند و بر هر محاتی و دربی آتشکده ای بود و باغی بنا نهاد ... "

رویه ی 13 از همان کتاب

موقعیت جغرافیایی , ویژگی زیست محیطی (زیست بوم) و شرایط موضع نگاری محوطه ی باستانی قلی درویش جمکران (قم)

محوطه ی باستانی قلی درویش با طول جغرافیایی 50 درجه و 53 دقیقه و عرض جغرافیایی 34 درجه و 38 دقیقه در ارتفاع 395 متری نسبت به سطح دریا , در حاشیه ی جنوبی شهر قم , ابتدای جاده ی قدیم قم - کاشان , ورودی بزرگراه جدید جمکران - قم در ضلع جنوبی میدان بقیه الله شهر قم واقع است . فاصله ی این محوطه تا بخش جمکران حدود 1 کیلومتر و در فاصله ی 147 کلیومتری جنوب غرب تهران قرار دارد . بقایای عرصه و حریم محوطه ی باستانی قلی درویش با وسعت بیش از 100 هکتار از سمت شمال محدود است به جاده ی قدیم قم به کاشان از سمت جنوب و غرب به ریل راه آهن قم-کاشان و از سمت شرق به دو راهی قدیم جمکران -قم , در کیلومتر 3 جاده ی قدیم قم کاشان .

امروزه بقایای عرصه محوطه باستانی قلی درویش , علی رغم آسیب و تخریب های بسیار شدید ناشی از انجام پروژه های عمرانی , گسترش ساخت و ساز های شهری , قرار گیری در حاشیه ی شهر و فعالیت کشاورزی در عرصه و حریم آن در محدوده ای بالغ بر 30 هکتار به صورت منفک , کوچک و بریده شده و جدا از هم گسترده شده و متاسفانه بخش اعظم این محوطه تسطیح شده است . لیکن شواهد باستان شناختی و مدارک به دست آمده از بررسی گمانه زنی و تعیین حریم محوطه موید آن است که گستردگی آثار و لایه های فرهنگی این محوطه به ویژه از عصر برنز و آهن 1 به بعد که محوطه تبدیل به یک شهر بزرگ میشود .محدوده ای به وسعت 100 هکتار را در بر میگرفته است . داده های باستان شناختی و مدارک تاریخی موید آن است که گسترش محوطه ی قلی درویش یا قم باستان , از هزاره ی پنجم ق.م میلاد تا سده ی 3-4 ه-ق که بنیان شهر امروزی قم در پیرامون مرقد حضرت معصومه (د) شکل میگیرد از سوی شرق به غرب بوده است .

نقشه قم

درود بر همگی

من قلم پارسی ندارم از جای دیگری می نویسم

بخشهایی از نوشتار قم چگونه تاریخ ساز میشود !

روزنامه ی ایران زمین -سه شنبه - 10 اسفند -1389- 25 ربیع اول -ص1

به بهانه ی روز ملی قم

قم یکی از شهرهای باستانی ایران و دارای قدمتی چند هزار ساله است , اطلاعات فراوانی درباره ی قم در دوران هخامنشیان و اشکانیان وجود ندارد ولی در دوره ی ساسانیان قم یکی از مهمترین دژها و قلعه ها بود و خسرو پرویز هنگامیکه کشور را را به 4 بخش کرد , قم در بخش دوم تقسیمات خود قرار داد .

این شهر در دوره ی ساسانی به شهر پهلوانان شهرت داشت و زعفران آن شهره ی عام و خاص بود و این شهر در زمان اسکندر مقدونی ویران شد و دوبار ه به دست قباد ساسانی آباد شد.

ویرانی شهر خورهه (خورَ) در 70 کلیومتری جنوب غربی قم , مهمترین اثر باقی مانده از این زمان است که از یک بحث جدال انگیز و قدیمی نشات میگیرد و بر اساس اعتراف برخی مورخان این شهر معبد ساسانیان عدهای دیگر معبد افسانه ای سلوکیان و برخی آن را مجموعه امپراتوری اشکانیان دانسته اند و در بین تحقیقاتی تدوین شده در این اواخر مقالاتی از کلیس وجود دارد که آن را کاخ اشکانیان میداند.

قم پیش از اسلام تاریخ طولانی و پرسندی با آثار قابل توجهی از دوره ی اشکانیان داشته که نشان میدهد این شهر به عنوان یک واحد اداری کوچک در طول حکومت ساسانیان مورد استفاده قرار میگرفته و چند بار صحنه ی وقایع مهمی ایران بوده است ...

درود بر همگی

در کتیبه ی بیستون که داریوش از ایالت های هخامنشی نام میبرد و به نام raga نیز اشاره دارد که همان ری است که هر آیینه تمام سرزمینهای پیرامون دریاچه ی ساوه و شمال قم را نیز در بر میگرفته است .

به ایلامی rak-qa-an

به یونانی ra-ga

در صرف فاعلی :ragَa

در صرف ازی که از ری معنی میشود ragَayَa

در اوستا هم آمده

raga

و "ی" نسبت به مانند تهرانی در زبان اوستایی ya- بوده که به بن میچسبیده

raga-ya ; که در هنگام سخن گفتن صدای g در کنار صدای "ی" کامی شده و پیش کامی میشود و g میشود j

و رازی دانشمند ایرانی منسوب به شهر ری بوده است

در گویش تمام شهرهای پیرامون ری یعنی قم , کاشان , ابیانه می می و ... باز مانده های گویش اوستایی -و مادهای های شرقی را میتوان یافت .

درود به همگی

اکنون میخواهم یک مطلب بسیار شگرف را بر شما آشکار کنم

در دوران پیش از تاریخ دو شهر طوس و قم و جمکران در نزد مهریان مقدس بوده و به زیارت این شهرها میرفتند این بخش از تاریخ به دورانی در پیوند است که بزرگترین امپراطوریها در شرق ایران بوده و نه در غرب

ما میدانیم که مراکز قدرتهای سیاسی و مذهبی در دورانی از شرق به غرب

جابجا شده حتی دو جای شرق و غرب هم با جابجایی مراکز قدرت جابجا شده همچنان که بلخ امروزی در پارسی باستان bktriya یا باختریش میگفتند که همان باختر است در حالیکه بلخ در شرق ایران است.

برگهای از تاریخ گم شده و ما نمیدانیم چگونه و در چه زمانی

اما اینقدر میدانیم هر چه به گذشته برگردیم اهمیت و قداست این دو شهر بیشتر میشود

و یک اصل هم که در باستان شناسی روشن شده همیشه جایگاه های مقدش و نیایشگاه ها هستند که راه های بازرگانی را میسازند چرا که رفت و آمد در این شهر ها زیاد و این شهر ها بسیار آباد و ثروتمند هستند .یک راه شرقی -غربی بسیار باستانی که در زمان هخامنشیان به جاده شاهی نام ور شده بسیار آباد شده و در تاریخ بسیار سرنوشت ساز شد

کتیبه ی بیستون درست در سر این راه زیارتی قرار گرفته در نزدیکترین جایگاه به غرب یعنی شوش بود. این راه به ری میرفت از ری میگذشت و به خراسان و طوس میرسید که نیایشگاه بسیار مقدسی در هر دو شهر بود جنانکه در تاریخ آمده در قم نیایشگاه بسیار مقدس در نزد مهریان منسوب به جمشید بود به نام آذر گشتاسپ این آتشکده شاید شاید بعدها با جابه جایی قدرت های سیاسی به غرب رفته من این نیایشگاه را علت اصلی این شاه راه مقدس میدانم کسی چه میداند شاید هخامنشیان هم برای زیارت این نیایشگاه به قم می آمدند .

در نوشتار بعدی دوباره به نام جمکران میپردازم ...

شگفت آنکه خود کوه بیستون که در زبان پارسی باستان baga stَana میباشد stana همان پسوند سِتان پارسی نو است که پسوند مکان است به مانند سیستان و baga یعنی خدا پس روی هم میشود جایگاه خدایان این کوه نیز شاید در نزد مهریان بسیار مقدس بوده و یک زیارت گاه پر رفت و آمد

ببینید داریوش چه از روی خرد و حساب شده جای کتیبه را برگزیده میخواست نام خود را با این زائران و بازرگانان به دورترین ایالتهای خاوری و باختری برساند

اینک میخواهم زیارت یک مهری را از نیایشگاه جمکران بر پایه ی یافته های باستان شناسی بازسازی کنم

اینکه بر اساس شاهنامه میبایست بدون تاج و دیهم و با لباس سپید و پابرهنه وارد نیایشگاه شوند

و دیگر آنکه یک سری دست ساخته های نذری را نثار آتش کنند آدمهای بیچیز و تهدیدست پیکرک های گلی کوچک و ثروتمندان زر و سیم و سنگ های قیمتی و حتی غلات و شاید کاسه و جام تا به خواسته و اروز و مرادشان برسند .

و اینکه آتش را پیرا گردی کنند .

چیزی که زن نثار میکند یک چیز زنانه است و یا یک چیزی که مرد نثار میکرد هماهنگ با جنسیت او بود .

به این کار در زبان پهلوی kirbag که در زبان پارسی نو کَرفِه و یا ثواب میگویند ما ثواب را یک کار نیک مینَوی میدانیم که توشه ی جهان دیگر است .

بنا بر ریشه شناسی دانشیگ زبان شناسی واژه ی kirbag همان kehrpaka پارسی باستان است به معنی پیکر این واژه دلالت بر کار بردن هر پیکری برای نذر به ایزد یا ایزدان بوده است .

نمونه های بسیاری از این پیکرک های نذری در جمکران یافت شده است .

اینک میخواهم زیارت یک مهری را از نیایشگاه جمکران بر پایه ی یافته های باستان شناسی بازسازی کنم

اینکه بر اساس شاهنامه میبایست بدون تاج و دیهم و با لباس سپید و پابرهنه وارد نیایشگاه شوند

و دیگر آنکه یک سری دست ساخته های نذری را نثار آتش کنند آدمهای بیچیز و تهدیدست پیکرک های گلی کوچک و ثروتمندان زر و سیم و سنگ های قیمتی و حتی غلات و شاید کاسه و جام تا به خواسته و اروز و مرادشان برسند .

و اینکه آتش را پیرا گردی کنند .

چیزی که زن نثار میکند یک چیز زنانه است و یا یک چیزی که مرد نثار میکرد هماهنگ با جنسیت او بود .

به این کار در زبان پهلوی kirbag که در زبان پارسی نو کَرفِه و یا ثواب میگویند ما ثواب را یک کار نیک مینَوی میدانیم که توشه ی جهان دیگر است .

بنا بر ریشه شناسی دانشیگ زبان شناسی واژه ی kirbag همان kehrpaka پارسی باستان است به معنی پیکر این واژه دلالت بر کار بردن هر پیکری برای نذر به ایزد یا ایزدان بوده است .

نمونه های بسیاری از این پیکرک های نذری در جمکران یافت شده است .