سرگذشت زبان فارسی

درود بر همگی

اگر می شود کسی در اینجا نوشتار نگذارد تا گسستگی در آن نباشد اما اگر پرسشی در همین زمینه بود و یا اگر داده ی بیشتری داشتید یا اگر اشتباهی بود از شما می خواهم تا یاداشت نوشتاری بگذارید

با سپاس

الفبا در ایرانی میانه

همه ی الفباهایی که ایرانی میانه ی غربی بدانها نوشته شده مستقیم و غیر مستقیم از الفبای آرامی گرفته شده اند .

قوم آرامی که از اقوام سامی ست در سال 625 پیش از میلاد مسیح دولت کلده را در بابل تأسیس کرد .این دولت را کورش بزرگ در سال 925 پیش از میلاد سرنگون کرد و بابل را استانی از شاهنشاهی هخامنشی کرد .

دولت هخامنشی زبان آرامی را به عنوان زبانی رسمی خود به کار گرفت و آن را در تمام دوران حکومت و در همه ی سرزمینهای زیر فرمان خود به کار برد .

پس از سقوط هخامنشیان , زبان آرامی به هستی خود در میان ایرانیان ادامه داد .در اوایل سده ی سوم پیش از میلاد مسیح تعداد کسانی که آرامی می دانستند و می توانستند آن را بنویسند کم شده بود از این رو هر گاه کاتبان از نوشتن به آرامی در می ماندند جمله ای یا کلمه ای از زبان خود به کار می بردند .مدتی پس از این آرامی نویسی به کلی متروک شد و به جای آن نوشتن به پهلوی اشکانی و فارسی میانه رایج گشت . اما کاتبان واژه هایی از آرامی را در نوشته ی خود به کار می بردند . این واژه ها به پهلوی میانه و فارسی میانه خوانده می شد .این گونه واژه ها را هزوارش نامیده اند .

الفبایی که برای نوشتن پهلوی اشکانی به کار رفت به تدریج با الفبایی که برای نوشتن فارسی میانه به کار برده شد اختلاف پیدا کرد . اختلاف طوری است که هر یک از دو الفبا را باید آموخت . الفبای فارسی میانه که کتیبه های شاهان و بزرگان ساسانی بدان نوشته شده به تدریج تحول پیدا کرد . و از آن الفبای فارسی میانه ی مسیحی و فارسی میانه ی زردشتی به وجود آمد . از این دو الفبا ی آخیر است که در سده ی ششم میلادی الفبای اوستایی اقتباس گردید .

مانی برای نوشتن آثار خط تدمری را به کار گرفت .در الفبای مانوی هزوارش به کار نرفته است . الفبای تدمری از الفبای آرامی گرفته شده است . تدمر در تزدیکی حمص سوریه قرار داشته قرار داشته و ویرانه های آن شهر اکنون بر جای مانده است .

همه ی الفبایی که ایرانی میانه ی غربی بدانها نوشته شده از راست به چپ نوشته می شود .حرفهای هر یک از الفباها جز الفبای فارسی میانه ی زردشتی جدا از هم نوشته می شوند .

زبان در دوره ی جدید

در سال 31 هجری یزگرد سوم ,پادشاه ساسانی به قتل رسید . با قتل او دولت ساسانی سرنگون شد و ایران بخشی از کشور اسلام گردید

- در سال 254 هجری یعقوب لیث صفار دولت مستقل ایران را در زرنج سیستان بنیان نهاد و زبان فارسی دری را زبان رسمی ایران کرد . این رسمیت تا کنون ادامه دارد .

در فاصله ی سقوط ساسانیان و تاسیس دولت صفاری زبان علمی زرتشتیان فارسی میانه ی زرتشتی , و زبان علمی مانویان ,فارسی میانه ی مانوی و زبان علمی مسلمانان عربی بود . رواج عربی در ایران سبب شد که لغات زیادی از عربی به فارسی وارد شود .

در سال 261 هجری نصر بن سامانی دولت سامانی را پایه ریزی کرد . در دولت سامانی که مرکز آن بخارا بود زبان فارسی دری زبان رسمی بود و پادشاهان سامانی به گسترش زبان فارسی علاقمند بودند .

- در سال 351 دولت غزنوی را البتگین در غزنه پایه ریزی کرد .سبگتکین غلام و داماد البتگین قلمرو دولت غزنوی را گسترش داد . محمود غزنوی پسر سبگتکین بخشی از هندوستان را زمینه ی فرمانروایی خود کرد . در دولت غزنویان زبان فارسی دری به هندوستان رسید .

در سال 932 هجری بابر که به پنج واسطه نسبش به تیمور لنگ می رسید , بر لاهور مسلط شد و دولت مغولی هند را که تا 1275 هجری دوام داشت و در این سال انگلستان آنرا گرفت سرنگون کرد , بنیان نهاد . رواج فارسی در هند سبب شد زبانی به نام زبان اردو به هستی آید که هم اکنو ن زبان رسمی پاکستان است .

در سال 429 هجری جغری بیک و برادرش طغرل بیک دولت سلجوقی را تأسیس کردند سلجوقیان بر منطقه ی گسترده ای از آسیا و از جمله آسیای کوچک (آناتولی) چیره شد . که موجب شد که زبان فارسی در اسیای کوچک (ترکیه) Rolling Eyes

رواج پیدا کند .

در سال 699 هجری شمسی عثمان دولت عثمانی را در آسیای کوچک پایه گذاری کرد . فرزندان عثمان کم کم بر بخشهای بزرگی از اروپا و اسیا و آفریقا چیرگی یافتند . در دولت عثمانی که تا سال 1342 هجری قمری ادامه یافت زبان فارسی دری رایج بود .برخی از سلاطین عثمانی چون سلطان محمد فاتح و سلیم اول به فارسی شعر سرودند .

سلطان محمد فاتح پس از فتح قسطنطنیه به دیدار کلیسای ایا صوفیا رفت و هنگام دیدار بیت زیر را زمزمه کرد .

پرده داری می کند بر قصر قیصر عنکبوت
بوم نوبت می زند بر گنبد افراسیاب

حالا این چه سیاه بازی است که مولانا و نظامی ترک هستند نمی دانم Question

ادامه دارد ...

پرنس ارفع در "ایران دیروز" ص 439 . 446 - چاپ وزارت فرهنگ و هنر , 1345

"سلطان محمد خامس {1918- میلادی} در تمام مدت خانه نشینی , وقتش را به خواندن کتابهای فارسی و اشعار گذرانده ... سلطان محمد خامس که آن وقت اولین دفعه شام رسمی به سفرا (کور دیپلوماتیک) داده بود ,چون من مقدم السفرا بودم مرا در سر شام دست راست خود قرار ...چون سلطان محمد خیلی به زبان فارسی علاقه داشت , تمام صحبتش به زبان فارسی با من بود ... اغلب صحبت سلطان راجع به سیاست نبود ,از گلستان سعدی و مخصوصا معلوم شد که اویل کتاب را خیلی خوانده و حفظ داشت "

این نشان می دهد که ترکان از شدت علاقه شعرای ما را دزدیده اند ولی چه حیف آنان ترکی بلد نبودند Wink

احمد شاه درانی , از سرداران نادر شاه ,افغانستان را در سال 1160 هجری (1747 - میلادی) تأسیس کرد . افغانستان تا سال 1919 میلادی به علت دخالتهای بریتانیا وروسیه که هر یک قصد تسلط بر آن را داشتند دولت مستقلی به شمار نمی آمد .

در نیمه ی دوم سده ی نوزدهم میلادی روسیه بر بخشی از آسیای میانه مسلط شد و ترکستان روس ,کشور جمهوری شوروی سوسیالیستی تاجیکستان , را به عنوان یکی از 15 جمهوری موسس اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی تاسیس کردند .

رابطه ی زبانی و فرهنگی میان ایرانیان و فارسی زبانان آسیای میانه از زمان صفویه به علت دشمنی شیبانیان سنی حاکم بر اسیای میانه و صفویان حاکم بر ایرام کم شد و از زمان تاسیس اتحاد جماهیر شوروی در سال 1922 به کلی قطع گردید .امروز با فرو پاشی اتحاد شوروی رابطه ی فرهنگی میان ایرانیان و مردم آسیای میانه به ویژه فارسی زبانان از نو برقرار گردید .