مانویت در آسیای شرقی

عضويت در سايت

مانی و گسترش مانویت در شرق :

مانی تبلیغ خود را با سفری به هند بین سالهای 240 و 241 میلادی آغاز کرد تا هم شناخت دست اولی از اعتقادات بودایی بدست آورد و هم پا در

جای پای حواری توماس گذارد و مسیحیان آن منطقه را به کیش خود در آورد. بهر روی او پس از برگشت به ایران بین سالهای 244 و 261 میلادی

تعدادی مبلغ را فراهم آورد و یکی از آنها را به طرف باکتریا ( بلخ) و حتی سغد گسیل کرد. از اینها گذشته پس از برپایی جوامع مهم در این مناطق

تعدادی از مبلغان تا بخشهایی دور در شرق آسیا نیز حرکت کردند و این آیین به چین نیز رسید.

این آیین تا قرن دهم میلادی در بابل متمرکز شده بود ولی با استقرار حکومت عباسی این پایگاه به سمرقند نقل مکان کرد. این تغییر مرکزیت تابع

کاهش هواداران در بین النهرین و افزایش آنها در شرق بود. همین جوامع شرقی در سال 694 میلادی توانستند بزرگانی از مانویان را به دربار چین

برسانند.

احتمال می رود گسترش مانویت در شرق با امواج مهاجرت سغدیها به طرف مرزهای چین در زمان حمله ی اعراب پیوند خورده باشد زیرا برخی از این

سغدیان ترجیح می دادند به جای پذیرش آیین اعراب سرزمین خود را ترک کنند. این جماعت مانوی در شرق پراکنده بودند که در سال 763 م. حاکم

قوم اویغورها به مانویت گرایید و به طبع آن خیل عظیمی از قومش به مانویت گرویدند. امپراطوری اویغور که در نقاط دور دست مغولستان مستقر بود بدون

جا گذاشتنه اثری از بین رفت اکثر اویغور ها پس از زوال امپراطوریشان در مغولستان در جایی که امروز تورفان نامیده می شود مستقر شدند. و در

همین جا بود که آثاری مکتوب از مانویان بدست آمد که سهم بسزایی در شناخت ما نسبت به این دین باستانی داشت.

یکی از ویژگی های مانویت توجه زیاد به کتب دینی بود. از آنجا که مانی تصور می کرد مذاهب زمان او دچار انحطاط شده اند لذا چاره را در این دید که آیین

خود را در کتبی ثبت کند که بدست خود او نوشته شده است. این کتب 7 عدد بود که مدتها به باد فراموشی سپرده شده بودند اما امروز بخش قابل

قبولی از آنها یافت شده اند. پاره ای از این یافته ها در کاوشهای پایانی قرن 19 و اوایل قرن 20 در منطقه تورفان و گنجینه ی تون هوانگ کشف شدند.

این یافته ها با کشفیات سال 1931 در فیوم مصر کامل تر شدند. متون یافت شده در آسیای مرکزی به زبان های اویغوری چینی سغدی و پارتی

هستند و حال آنکه کشفیات در مصر به زبان قبطی است.

گفته شده است که مانی خطاطی برجسته و نقاشی چیره دست بود. شهرتی که کاوشهای آسیای مرکزی بر آن صحه می گذارند چون قطعات

پیدا شده در این کاوشها نه تنها به خط ظریف و زیبایی نگارش یافته بلکه با تذهیبها و نگاره های زیبایی نیز منقوش شده است. احتمال می رود مانی

این سنت کتاب آرایی را برای جذب پیروانش بنیاد نهاد.

به هر حال مانویت که هیچ گاه در دولت ساسانی و امپراطوری روم نتوانست به ازادی برسد در شرق پایگاه خود را محکم کرد.هرچند که عمر این

استقرار خیلی کوتاه بود.

منابع :

* تاریخ ایران ( کمبریج ) جلد سوم قسمت دوم ، گرد آورنده احسان یارشاطر ، امیرکبیر 1381.

* مانی شناسی ، حسن تقی زاده ، توس 1383 .

* مانی و تعلیمات او ، گئو ویدنگرن ، مرکز 1384.

* مانی و سنت مانوی ، فرانسوا دکره ، فرزان روز ، 1383.

* اسطوره آفرینس در آیین مانی ، ابوالقاسم اسماعیل پور ، کاروان 1381.

نمنونه ای از کتاب آرایی مانویان :