گیومرس کیست؟

گیومرس کیست؟

کیومرس در فارسی، گیومرت یا گیومرد در پهلوی و گیومَرَ تَن در اوستا نام نخستین نشانه ی پیدایی مردم در جهانشناسی اساطیری مزدیسنان و نخستین شاه در

شاهنامه است.

واژه ی گیومرس در زبان اوستایی از دو بخش گَیَ (جان ، زندگی) و مَر ِ تَنَ (پیرو مرگ، مردنی) ساخته شده است که بر روی هم به زنده ی میرا برگردانده می

شود.

کیومرس در اوستا:

در فرهنگ واژگان اوستا در پی نام کیومرث چنین آمده : نخستین کسی که پدیدار شده و همه ی کسان از او پدیدار شده و گروه آدمی فرزندان او می شوند. معنی

درست واژه ی کیومرس پیدایش جان در جهان است.

این گونه پیداست که در یکی از نسکهای گم شده ی اوستا(ی ساسانی) به نام چهرداد سرگذشت کیومرس همگی آمده بوده است. خوشبختانه گزیده ای از این

نسک در نامه ی پهلوی دینکرت آمده که امروزه به دست ما رسیده است. از کیومرس در اوستا با بارزه ی (صفت) نخست اندیش نام برده می شود چرا که

نخستین کس بود که پیام اهورامزدا را دریافت کرد.

کیومرس در متون فارسی میانه:

در نامه های پهلوی آمده است که هُرمزد کیومرس را در گاهنبار ششم(ششمین و آخرین دوره ی آفرینش)آفرید و این آفرینش هفتاد روز به درازا انجامید. بلندای

کیومرس شش نای، و درازا و پهنای او به یک اندازه بود.کیومرس سه هزار سال پس از آفرینشش بی جنبش بود و خویشکاری(وظیفه) دینی انجام نمی داد ولی به

آن می اندیشید. تا این که اهریمن به همراهی دیوان بر جهان تاخت و کیومرس از آن پس فنا پذیر شد.کیومرس پس از آن تازش تا سی سال بزیست. چون کیومرس

بمرد بر جانب چپ افتاد و تخمه(نطفه) او بر زمین ریخت. ایزد نریو سنگ نگهبانی دو سوم از آن و ایزد سپندارمذ نگهداری یک سوم از آن را بر عهده گرفت. از تخمه

ی کیومرس نخستین جفت مردمان به شکل دو شاخه ی ریواس روییدند. از این دو جفت به نام های گوناگونی یاد شده است : مشی و مشیانه، مشیگ و

مشیانگ، مرد و مردانه و ........تمام مردم از فرزندان مشی و مشیانه هستند.

شادروان مهرداد بهار چنین نوشته است که این اسطوره، اسطوره ای نو تر است و به پس از کشف فلزات باز می گردد. در اسطوره ای کهن تر( وابسته به مردمان

هند و ایرانی) جم و خواهرش نخستین زوج مردمان به شمار آمده اند.

کیومرس در شاهنامه بزرگ:

کیومرس در شاهنامه نخستین پادشاه دانسته شده است که سی سال بر جهان شهریاری می کرده است.در شاهنامه نیز مانند نامه های پهلوی به کوه نشینی

وی اشاره شده است:

که چون نو شد او بر جهان کدخدای

نخستین به کوه اندرون ساخت جای

افزون بر این او کسی است که پلنگینه(به معنای همگانی تر، پوست جانوران) بر تن می کرده است و کشاورزی هم در زمان شهریاری او آغاز می شود:

سر بخت و تختش بر آمد به کوه پلنگینه پوشیده خود با گروه

..................

از او اندر آمد همی پرورش که پوشیدنی نو بُد و نو خورش

پس از شاهنامه دیگر چندان نامی از کیومرس در ادبیات فارسی نمی بینیم. وی هرگز به شهرت شهریاران بزرگ پس از خود چون جمشید و فریدون نرسید.

در شاهنامه و دیگر نامه ها کیومرس فرزندی دارد سیامک نام که به دست اهریمن( در زمان شهریاری کیومرس) کشته می شود.