زبان و خط ارمنی

زبان و خط ارمنی

ارمنيان معتقدند که نقش زبان ارمنی در بقای فرهنگ و هویت ملی ارمنيان بسیار بیشتر از یک زبان معمولی بوده است. به عقیده آنان طی قرن ها فقدان حاکمیت ملی تنها نقش کلیسا زبان و فرهنگ ارمنی بوده که بقای ملیت ارمنی را تضمین کرده و باعث گشته که این ملت بتواند تاریخ پر فراز و نشیب و سخت خود را پشت سر بگذارد.

پارویر سواک (Paruyr Sevak) شاعر معاصر ارمنی، در شعر بسیار معروف زبان مادری می نویسد: طی قرن ها مبارزه برای بقا زبان ارمنی پناهگاهی بود که اندیشه و احساسات ملی ارمنيان در آن محافظت شده است. طبق نوشته موسس خورناتسی (Movses Khorenatsi) يا موسی خورنی مورخ معروف ارمنی قرن 5 ميلادي، پيش از ابداع الفبا و خط ارمنی هر چند مردم عادی ارمنستان به زبان ارمنی سخن می گفتند ولیکن زبان و خطوط حاکم در نهاد های رسمی دولتی فارسی کهن، آشوری يا یونانی بود. در سال 406 ميلادي مسروپ ماشتوس (Mesrop Mashtots) شخصی که ارمنيان به دليل خدمتش به فرهنگ ارمنی، به وي لقب مقدس داده اند، پس از 9 سال تلاش الفبای زبان ارمنی را ابداع کرد.

ابداع الفبای ارمنی ناشی از شرایط خاص ارمنستان در قرون 4 و 5 ميلادي است و از یک سو در سال 387 ميلادي و در پی توافقنامه ای که بین ایران و روم به امضا رسیده بود، ارمنستان به دو بخش شرقی و غربی تقسیم گردید و فرهنگ ارمنی مورد تهدید فرهنگ های ایران و روم قرار گرفت. از سوی دیگر ترویج دین مسیحیت که از سال 301 ميلادی به عنوان دین رسمی کشور اعلام گردیده بود با مشکل بزرگی مواجه شده بود و مشکل آن بود که مراسم کلیسایی در بخش های شرقی ارمنستان به زبان آشوری و در بخشهای غربی آن به زبان یونانی انجام می گرفت و توده مردم به دلیل عدم آشنایی به این زبانه با بسیاری از تعالیم دين جدید بیگانه می ماندند. مجموعه این شرایط باعث گردید تا مسروپ ماشتوس که یک روحانی نامدار بود در سال 398 ميلادي به فکر ابداع الفبای ارمنی بیفتد.

خط ارمنی از چپ به راست نوشته می شود و حروف جدای از هم و در یک ردیف قرار می گیرند (مثل لاتین و برخلاف فارسی که حروف به یکدیگر می چسبند). از مسائلی که در این رابطه بوجود آمد اين است كه ارمنستان به دو قسمت شرقی و غربی و در نتیجه زبان ارمنی به دو شاخه با گویش ها و نگارش های شرقی و غربی تقسیم شد. این دو شاخه در اساس با یکدیگر مشابه اند ولی تفاوت در دستور زبان و مکالمه است. شاخه شرقی زبان ارمنی در جمهوري ارمنستان، ارمنيان روسيه و ارمنيان گرجستان و ساير كشورهاي مستقل مشترك المنافع و ارمنيان ایرن حاکم است و شاخه غربی زبان ارمنی مورد استفاده ارمنيان ساکن در سایر نقاط جهان است.

پس از استقرار نظام سوسياليستي در ارمنستان تحول زبان ارمنی وارد مرحله جدیدی شد. رهبران مسکو در تلاش بودند تا تمامی مظاهر ملی ملیت های ساکن در جمهوری های اتحاد شوروی را از بین برده و نظام یکدست را جانشین نظام چندملیتی روسیه تزاری نمایند. لذا به مبارزه جدی با زبان های ملی موجود از جمله زبان ارمنی پرداختند. هم اكنون فرهنگستان زبان ارمنی در ایروان که برجسته ترین زبان شناسان و اديبان را در خدمت خود دارد، مترادف ارمنی واژه های جدیدی را ابداع کرده است و اصول دستوری و املایی و نحوه نگارش درست این زبان را تحت نظارت خود دارد.