جشن سده

عضويت در سايت

جشن سده

10 بهمن خورشیدی

واژه سده: جشن سده یادگاری از زمان های دور و جشن پیدایش آتش است . سده از واژه ی "ست" در زبان پهلوی آمده و به چم سد(معنای صد) می باشد . بنابر گاه بندی ایران باستان،از آغاز فروردین تا پایان مهر، تابستان بزرگ،و از اول آبان تا پایان اسفند، زمستان بزرگ نامیده می شد و سده زمانی است که سد روز از زمستان بگذرد و یا پنجاه شب و پنجاه روز به جشن نوروز مانده باشد، و برخي گفته اند كه اين نامگذاری به مناسبت سد روز پيش از به دست آمدن کشت (محصول) است.
پيشينه اسطوره اي پيدايش آيين و جشن سده:

فردوسي بزرگ مي گويد:

بر آمد سنگ گران بر سنگ خرد همان و همین سنگ بشکست گرد
فروغی پدید آمد از هردو سنگ دلسنگ گشت از فروغ آزرنگ
نشد مار کشته ولیکن ز راز پدید آمد آتش از آن سنگ باز
جهان دار پیش جهان آفرین نیایش همی کرد خواند آفرین
شب آمد بر افروخت آتش چو کوه همان شاه در گرد او با گروه
یکی جشن کرد آن شب باده خورد سده نام آن جشن فرخنده کرد
ز هوشنگ ماند این سده یادگار بسی باد چون او دگر شهریار

هوشنگ پادشاه پيشدادي، كه شيوه كشت و كار، كندن كاريز(قنات)، كاشتن درخت و... را به او پیوند مي دهند، روزي در دامنه كوه ماري ديد و سنگ برگرفت و به سوي مار انداخت و مار فرار كرد. ولی برخورد سنگها شوند جرقه اي شد و آتش پديدار گشت. هم در نسک(كتاب) “التفهيم” و هم “آثارالباقيه” ابوريحان، از پديد آمدن آتش سخني نيست ونکه(بلكه) آنرا افروختن آتش بر بامها مي داند كه به دستور فريدون انجام گرفت و در نوروزنامه آمده است كه : “آفريدون... همان روز كه ضحاك بگرفت، جشن سده برنهاد و مردمان كه از جور و ستم ضحاك رسته بودند، پسنديدند و از برای فال نيك، آن روز را جشن كردندي و هر سال تا به امروز، آيين آن پادشاهان نيك پیمان را در ايران و دور آن به جاي مي آورند.”
برگزاري جشن سده:
الف) تا دوره ساساني: فردوسي بزرگ آنرا به هوشنگ پیوند مي دهد و ابوريحان بيروني و نوروزنامه آنرا از فريدون مي دانند و همچنين ایینی(رسمی) شدن جشن سده به زمان اردشير بابكان منسوب گرديده است.
ب) پس از ساسانيان: جشن سده در شمار یکی از سه جشن بزرگ ایرانیان است.کهن نگاران(مورخان) و نويسندگاني چون بيروني، بيهقي، گرديزي، مسكويه و... از شيوه برگزاري جشن سده در دوران غزنويان، سلجوقيان، خوارزمشاهيان، آل زيار و...تا دوره مغول بسيار نوشته اند. از آيين هاي مردمی استوارنامه ای (سندي) نداريم ولی در پیشگاه شاهان، آیین چکامه (شعر)خواني بود.
ج) امروزه: در مازندران، كردستان، لرستان، و سيستان و بلوچستان؛ روستاييان و كشاورزان و چوپانان و چادرنشينان نزديك فرو رفتن آفتاب يكي از روزهاي زمستان (آغاز نيمه يا پايان زمستان) روي پشت بام، دامنه كوه، نزديك زيارتگاه، كنار چراگاه و يا كشتزار آتشي افروخته و بنا بر آیینی کهن(سنتي) پيرامون آن گرد مي آيند، بدون آنكه نام جشن سده بر آن نهند.ولي در كرمان جشن سده يا سده سوزي در بين تمامي مردم كرمان، مسلمان، زرتشتي، كليمي و... رواج دارد كه همه ساله در دهم بهمن ماه برگزار مي شود. در بين چادرنشينان بافت و سيرجان سده سوزي چوپاني برگزار مي شود كه شب دهم بهمن آتش بزرگي بنام آتش جشن سده، با چهل شاخه از درختان هرس شده كه نشان چهل روز “چله بزرگ” است در ميدان ده برمي افروزند و مي خوانند: سده سده دهقاني/ چهل كنده سوزاني/ هنوز گويي زمستاني.
چنانكه از نوشتارها واستوارنامه های (اسناد) باستانی برمي آيد جشن سده، سوی (جنبه) ديني نداشته و تمام داستان هاي وابسته به آن جدا از دین است و بيشتر جشني كهن و مردمی به شمار مي آيد و دارنده (وارث) حقيقي جشن سده نه تنها زرتشتيان، ونکه (بلكه) همه ايرانيان اند، یادمانی(ميراثي) كه به بسياري از كشورهاي همسايه نيز راه يافت.
---------------------
رسول صیقلی

تنها کاربران عضو سايت قادر به مشاهده لينک ها هستند.
عضويت در سايت / ورود به سايت