پيشينه ي پرچم ايران...

ارزش درفش در فرهنگ ایران آن اندازه بالا بود که در دوران ساسانی پس از چیرگی بر یمن و گشایش شهر صنعا، هنگامی که سپاهیان

خواستند به شهر درون شوند، به " وهرز " سپهسالار ایران گزارش داده شد که دروازه شهر کوتاه است و باید درفش را خمیده به شهر اندر

کنیم. وی در پاسخ گفت: " هرگز درفش من افتاده به درون نشود، دروازه را ویران کنید" ( تبری : جلد دوم رویه 692 )

گرامی بودن درفش ، ریشه در تاریخ پیشینه ایران دارد. دلاوری جانبازانه گرامی کرد پور جاماسب که جان خود را برای ایران نهاد

نمونه ای درخشان است: پیش از نبردی که میان ایران و توران در بگیرد جاماسب خردمند پیش بینی می کند که درفش ارجمند کاویان در میدان نبرد

بر خاک می افتد، گرامی که همایون درفش را بر خاک می بیند از اسب فرو د آمده به یک دست شمشیر و در دست دیگر درفش را برمی گیرد.

دشمن دست گرامی دلیر را به خاک می اندازد و گرامی فرخنده پی ، درفش را به دندان می گیرد. این پیشگویی واقعیت می یابد و ...

بیفتاد از دست ایرانیان

درفش فروزنده کاویان

گرامی بدید آن درفش چو نیل

که افکنده بودند از پشت پیل

فرود آمد و بر گرفتش زخاک

بیفشاند از او خاک و بسترد پاک

به گِردش ز هر سو همی تاختند

به شمشیر دستش بی انداختند

درفش فریدون به دندان گرفت

همی زد به یک دست گرز ای شگفت

سرانجام کارش بکشتند زار

بدان گرم خاکش فکندند خوار
درفش و سندهای نوشتاری شاهنامه و اوستا

در فرودین یشت اینگونه آمده:

فروهرهای نیک توانی پاکِ ورجاوندان را می ستاییم که لشگر بی شمار بیارایند، سلاح بر کمر بسته، با درفش های برافراشته درخشان،

آنانند که پیشتر فرارسیدند و در هنگامی که خشتاوی ها ( گروهی از ایرانیان )ی دلیر در برابر دانوها ( گروهی از تورانیان ) می جنگیدند.

در بند بالا گویی فروهرهای نیاکان زودتر از سربازان دلیر ایران درفش را می آرایند. هم چنین به واژه ی درفش در هرمزد یشت بندهای 10 و 11 ،

فروردین یشت، بند 136، مهر یشت، بند 48، بهران یشت، بند 48 و وهومن یسن، اشاره شده است.

دریسنا 10 بند 14 این گونه آمده: نباید از برای من آنانی که از هوم نوشیدند به دلخواه خود مانند گئوش درفش در جنبش باشند،

باید آنانی که از تو نشئه یابند زنده پیش روند، ورزیده بدر آیند.

در بالا گئوش درفش بسیار نزدیک به واژه کاویانی هم از پوست و شاید از پوست گاو بوده است.

درفش داری در ایران در جایگاه بسیار ارزنده ای داشته، به گونه ای که این پایگاه تنها از سوی شاه ، به پهلوانان تاج بخش داده می شده؛

گاه توس، گاه گودرز و گاه فریبرز ، نگهبان درفش ایران بوده اند.

در ایران سه درفش کاربرد داشته: 1- درفش یگان ها، پهلوانان و خاندان 2- درفش شاهنشاهی 3- درفش ملی ایران.

1- درفش یگان ها ، پهلوانان و خاندان:

درفش هر یک از پهلوانان ایران دارای یک نگاره بوده که بر روی پارچه یا بر میله یا بر هر دو ، برفراز بوده. درفش جهان پهلوان گرشاسب نگاره شیر

و اژدها داشته است. زال ، سیمرغ نشان . توس ، پیکره پیل . گودرز بنفش رنگ با نگاره شیر و گوهرهای آویخته. تهمتن رستم ، نگاره اژدها بر

پارچه بنفش و شیری زرین بر میله درفش. گیو پارچه ای سیاه با نگاره گرگ. گراز پیکره گراز و بر بالای میله یک ماه نقره ای. فریبرز پیکره خورشید.

گستهم پیکره ماه . درفش اسفندیار نگاره همای داشته.

بخشی از این درفش ها در شاهنامه ، در نمایی از سان دیدن کیخسرو، سوار بر پیل از ارتش ایران برای گسیل به هندوستان رخ می نماید.

نخستین فریبرز بود پیش رو

گذر کرد پیش جهاندار نو

ابا گرز و با تیغ و زرینه کفش

پس پشت، خورشید پیکر درفش

پسش باز گودرز کشواد بود

که گیتی به رای وی آباد بود

درفش از پس پشت او شیر بود

که چنگش به گرز و به شمشیر بود

پس پشت، شیدوش بُد با درفش

زمین گشته زان شیر پیکر بنفش

یکی گرگ پیکر درفش سیاه

پس پشت گیو اندرون با سپاه

پشت گودرز گستهم بود

که فرزند بیدار گژدهم بود

یکی ماه پیکر درفش از برش

به ابر اندر آورده تابان سر

پس گستهم اشکش تیز هَش

که با رای دل بود و با مغز خوش

درفشی برآورد پیکر پلنگ

همی از درفشش بیازید چنگ

گزیده پس اندرش فرهاد بود

کزو لشگر خسرو آباد بود

یکی پیکر آهو درفش از برش

گرازه سر تخمه ی گیوگان

پس او همی رفت با .یژگان

درفش همی برد پیکر کراز

سپاهش کمند افکن و رزمساز

دمان از پس پشت پیکر همای

همی رفت چون کوه رفته زجای

بسی زنگنه برشاه کرد آفرین

بر آن برز و بالا و تیغ و نگین

پس او نبرده فرامرز بود

که با فر و با برز و با ارز بود

درفشش به سان دلاور پدر

که کس را نبودی ز رستم گذر

سرش هفت، همچون سر اژدها

تو گفتی زیند آمدستی رها

و...

درفش یگانی:

در دوران باستان درفش بزرگان و پهلوانان شناخته شده بود و در جایگاهی که ایشان باشنده (حاضر) بودند در سراپرده یا در بلندای دژی که آن

روز یا آن شب را در آن سپری می کردند، افراشته می شد.

دسته ها و یگان ها هر کدام درفش داشتند. به گونه ای که یک سرباز در میدان جنگ، نخست برای جان خویش، دوم برای نگهداری و از دست ندادن

درفش یگانی خود و در پایان برای پاسداری از درفش شاهی و ملی جانفشانی می کرد. این درفش دو کاربرد داشت: یکم دادن هویت و انگیزه در

نبردها و دوم دادن نظم و ابزاری برای شناسایی یگان های رزمنده.

گزنفون در کورش نامه، از داشتن این دست درفش ها این گونه یاد می کند: مقرر بود که سربازان هر دسته از ارابه های جنگی در حدود دسته

خود باشند و پرچمی در وسط دسته اهتزاز بود تا سربازان دسته خود را بشناسانند و مراقب آن باشند.

در جایی دیگر از این کتاب درباره شکوه ارتش ایران این گونه نگاشته : جملگی ملبس به لباس هاس زیبا و برازنده و مجهز به سلاح های براق و

درفش های درخشان که در میدان های جنگ های متعدد همه پیروز و مظفر و غرق در غرور و نشاط بودند، فرا رسیدند.

گزنفون درباره ی درفش شاهنشاه چنین می گوید: پشت سر ارابه سلطنتی سیصد قراول که درفش پادشاهی در دست داشتند با احترام

حرکت می کردند. لباس های شان بسیار فاخر و درخشان و برازنده و اندامشان در نهایت زیبایی بود. و در همین رابطه در جایی دیگر از کتاب آمده :

گاداتاس به سمت سرکرده قراوالان خاصه که درفش شاهی را با کورش حرکت می دادند، منصوب شد و ...

همان گونه که دیده شد، میان درفش شاه و دیگر درفش ها تفاوت بوده و هر کدام جایگاه ویژه و کاربرد خود را داشته اند. این آیین ، که همانا داشتن

درفش خاندانی و جدا بودن آن از درفش شاهی است، در شاهنامه قابل پیگیری است و می توان آن را سنتی ایرانی از پیش از

هخامنشیان به شمار آورد.

در کورش نامه گزنفون این نکته اشاره شده است که : همان گونه که اهالی شهر مسکن و مرکز بزرگان و زمامداران هر شهر می دانند و در موقع

ضرورت بدان محل مراجعت می نمایند، سربازان نیز مرکز و محل توقف سرکردگان خود را از روی نشانه های مخصوص که در بالای چادرها در

اردوگاه ها نصب شده بود، می شناختند و هر حاجتی داشتند بی درنگ به آن ها مراجعه می نمودند.در نمونه بالا به خوبی می توان داشتن

نشان سازمانی را در دوره هخامنشی مشاهده کرد،

چیزی که امروزه نیز ابزاری برای شناخت دادگستری، بیمه، وزراتخانه، سازمان های امداد و ... است.

نمونه دیگر از کورشنامه: کورش به سرعت پیش رفت. ترتیب حرکت قشون چنین بود که سواره نظام در جلوی قشون حرکت می کرد،

پس از آن بار و بنه و در آخر پیاده نظام می آمد. هر دسته از گروهان بیرقی داشت که به دست اسکوفور بود.

در دوره اشکانیان درفش با ارزشی که در نگاره های آن دوره روایی داشت، درفش میترا نام داشت.و همچنین نگاره ای دیگر از درفش میترا که

در کنار آن شهبازی سینه سپر کرده ( نمادی از فره مندی و پیروزی )

در دوره پارتی ها درفش اژدها پیکر استفاده می شده که این نگاره در موزه آرمیتاژ نگهداری می شود و در آن لشکری از ارتش ایران شهری را

محاصره گرفته، پرچم ایشان اژدها پیکر است.

بر پایه های دیگر یافته های باستانی، این درفش باید از سر اژدها از جنس زر و تنه آن از پارچه ای یا رنگ تند باشد که با حرکت در باد ، پیکری ترسناک

را به نمایش می گذاشته است. سر زرینی از اژدها نیز که بسیار به نگاره یاد شده می ماند، در همین موزه نگهداری می شود.

درفش اسب سیمین، خورشید، خوشه و ... هم از درفش های به کار رفته در دوره اشکانی است.

درفشی که در دوره ساسانی بود و دارای زبانه بوده و دارای ریشه آویخته های جتر مانندی است که در موزه آرمیتاژ نگهداری می شود.