درختان آتشکده ی کرمان ایستاده می

آرمیتا فرهمند: از پله‌های آتشکده پایین می‌آییم. زمین پر از شاخه‌های بریده درختان است و تنه‌ي تنومند درختی کهنسال پیش پایمان بر زمین افتاده است‌. چنان با بی مهری بر زمینش کوبیده بودند که سنگفرش، پایین پله‌های جلوی نیایشگاه را نیز شکافته بود. دایره‌های فراوان روی پیکر بریده‌اش نشان از سال‌های بسیارِ زندگی‌اش داشت و به یاد ما می‌آورد که این درخت تنومندي كه اکنون بی‌جان بر خاک آرميده، سال‌ها به مردمان بسیاری، به من و تو زندگی بخشیده است.

شاید پيش از آنكه در خاك ريشه زند و سايه‌ي آرامش بگستراند، در كنج اندیشه‌ي ايراني روييده و زمانی استعاره‌ای بوده است برای بیان مهرورزی و زندگی در اندیشه‌ي ایرانی، آن گونه که در گوشه‌های پنهان كمتر حكايت و داستاني است كه رنگي از درخت را نتوان ديد.
ناخواسته نگاهم پر می‌کشد به سوی چنار کهنسال آتشکده، آنکه همیشه استواریش یادآور ناملایماتی است که نیاکانمان به جان خریدند تا دین و آیین ما استوار، بالنده و سرافراز برجای ماند.
او نیز با همه‌ي سختی‌های روزگار همچنان بالنده و استوار ایستاده است. این درخت کهن این روزها بیمار است و با همه‌ي کوشش‌هایی که برای درمانش شده، می‌گویند بیش از چندسال دیگر دوام نمی آورد. دور و بر آن هم پر از شاخه‌های درخت دیگری است که زمین آتشکده را فرش کرده است. در پاسخ این پرسش که چه بلای بر سر درختان آتشکده آمده‌است.
اينگونه كه هموندان دبیرخانه‌ي انجمن می‌گویند، درختان آتشکده دچار آفت شده‌اند.

درختي كه نزدیک چنار کهنسال بود، هم خشک شده بود که بر زمین افتاد. از بیم آسیب دیدن بنای آتشگاه آن یکی را هم بریدیم تا از افتادن آن بر روی ساختمان آتشگاه، پیشگیری کرده باشیم.
پيش می‌گویم شاید به همین شوند، چنان با شتاب اين درخت برده شده که سنگفرش جلوی آتشگاه چنین آسیب دیده است.
دیدگاه کارشناسان هم کیش را درباره این بیماری که به جان درختان آتشکده افتاده جویا می‌شویم تا شاید چاره‌ای اندیشیده شود:
خسرو منوچهری کلانتری در این باره می‌گوید: «پیش از این با یکی از همکارانم مشکل درختان آتشکده را بررسی کردیم. شوربختانه این آفت همه‌ي درختان کرمان را آلوده کرده و راه مبارزه با آن فرومونی، گونه‌ای هورمون حشرات است که باید از کانادا بیاورند.»
او می‌افزاید: «شوربختانه هیچ کاری برای درختان آتشکده از دستمان بر نمی‌آید.»

مهران غیبی، هموند هیات علمی مرکز تحقیقات کشاورزی در این باره باور دارد که: «زمین و درخت همچون انسان می‌مانند. کار و ورزش و آرامش به پیمانه (:به اندازه‌ي ‌متعادل)، همچنین خوراک و آسایش روانی نیز به پیمانه می‌خواهد. موزاییک، ریشه را خفه می‌کند، بالا آمدن تراز آب زیرزمینی، شور شدن لایه‌های بالاتر را در پی دارد، ندادن کود آلی (حیوانی، گیاهی)، شخم نزدن در پاییز، ندادن یخ آب در زمستان هم میخی به تابوت هستند. وی ادامه می‌دهد که، از نگاه من، بايد پهنه‌ي سایه انداز درخت چنار از موزاییک و رفت آمد مردم در پناه باشد. یک راهروي دو متری برای پیوند دو حیاط آتشکده بسنده است. در ورودی را هم باید بست و مردم باید از در چوبی رفت و آمد کنند. افزون بر این درون سوراخهایی که در کنار آنها نرمه چوب (مانند خاک اره) دیده می‌شود، بایستی با سوسکش تار و مار یا حشره کش دیگری سمپاشی شود، سپس دهانه‌ي سوراخ با گچ زنده بسته شود تا حشره درون آن به بلوغ نرسد و نتواند برای نسل تخم‌ریزی کند.
شهناز کیومرثی، پژوهشگر بخش گیاه‌پزشکی مرکز تحقیقات کشاورزی درباره‌ي مشکل چنار کهنسال آتشکده می‌گوید: «چند سال پیش از این هم یادآور شدیم که به این چنار به شوند(دلیل) موزاییک هایی که اطرافش را گرفته اند آب کافی نمی رسد باید موزاییک ها را بردارند تا آب به درخت برسد . که شوربختانه این کار انجام نشد.»

به گفته‌ي وي، برای اینکه دیگر درختان به این مشکل دچار نشوند و وضعیت درختان آلوده نیز بهتر شود باید از درختان بیش از پیش مراقبت کرد. بايد درختان آ لوده هرس شوند و شاخه ها وسر شاخه های خشک شده تا 10 سانتی متر پایین تر از محل خشکیدگی بریده شوند. روی محل زخمها ی ناشی از هرس نیز بايد با چسب پیوند پوشانده شود.

به باور وي، درختان آلوده باید سمپاشی شوند به گونه‌اي كه همه‌ي بخش‌هاي درخت شسته شود. برای تقویت درختان نيز موزاییک‌ها باید برداشته شوند چرا كه منطقه‌ي جذب آب وکود در سایه‌انداز درختان است و روی آنها با موزاییک کاملا پوشانده شده است.
او باور دارد كه با هرس درست، سمپاشی، آبیاری و کود دهی مناسب ، درختان تقویت شده و از آلودگی درختان جدید ومرگ درختان آلوده تا حد زیادی جلوگیری خواهد کرد.»
ناخودآگاه، به یاد روزی می‌افتم که آرش ضیاطبری در کلاس درس تاریخ زرتشتیان، برای دانش آموزان، تاریخچه آتشکده کرمان را می‌گفت که نیکوکاران نیک نهاد، جمشید خدارحم نرسی آبادی و مروارید رستم و شیرین رستم همه شش دانگ باغی را که از ستاره خانم خریده بودند، وقف زرتشتیان کردند تا آتشکده و پذیرشگاه در آن ساخته شود. می اندیشم که آنها در آن هنگامه‌ ی سخت چگونه همه‌ دارایی خود را وقف زرتشتیان کردند و اکنون اگر ما برای نگهداری ساختمان و یکایک درختان آتشکده هرچه در توان داریم بکار نبریم، فردا چه پاسخی به آیندگان خواهیم داد؟

تارنمای امرداد