پل سازي در دوران هخامنشي و ساساني

پلسازي از قديم مورد توجه ايرانيان بوده است و از زمان هخامنشيان پلهاي بزرگي در ايران ساخته مي شده است. به علت نيازي که در اين سرزمين به آبياري وجود داشته و از آنجا که سطح بعضي از رودخانه ها پايين تر از زمين هاي پيرامون بوده است ، پلهايي که در ايران ساخته مي شده ، ساختمانهايي "چند منظوره" محسوب مي گرديده اند و عمل سد را نيز انجام مي داده اند...

بيشتر پلهاي قديمي ايران در واقع "پل-بند" بشمار مي رفته اند ، يعني پل هايي بوده اند که به صورت سد عمل کرده و آب را تا سطحي بالا مي برده اند و قابل جاري شدن به زمين هاي پيرامون مي کرده اند. همچنين ، در هنگام سيلابي اين پلهاي بندگونه تا اندازه اي کار کنترل سيل را انجام مي داده و گاهي نيز به گونه ي انبارهاي آب عمل مي کرده اند. منظورهايي که براي آن از قديم در ايران پل ساخته مي شده به اين ترتيب شامل استفاده پل براي عبور و مرور ، رد کردن سيلابها ، بالا بردن سطح آب رودخانه و نگهداري آب و گاهي نيز نيرودهي بوده است. افزون بر اين هدفهاي فني ، ساختمان پلها در ايران همواره با توجه ي خاص به جنبه هاي هنري و زيبايي پل نيز همراه بوده و اين نقطه نظر در آثار بر جاي مانده از بعضي از پلهاي قديمي به خوبي منعکس گشته است. در زمان هخامنشيان تعدادي پلهاي بندي در بخش هاي فارس و خوزستان و ميانرودان ساخته شده بوده است که امروزه تنها پايه هاي اين آثار بر جاي مانده و پلها و سدهاي دوره ساساني و اسلامي بر روي برخي از اين پايه ها بنا شده است. پل گاوميشان - دره شهر يکي از نمونه هاي پلسازي و مديريت دوران هخامنشي که داستان آن در تاريخ آمده ، ماجراي ساختن پل موقت بر روي رودخانه هلسيپونت بوده که داستان آن در تاريخ هرودت آمده است.
در دوره ي ساسانيان پلسازي بيشتر در بخش هاي فارس و خوزستان انجام مي گرفته و علت آن نياز زيادي بوده که در اين مناطق به پلسازي داشته اند.
پلهاي عمده اي که در دوره ي ساسانيان ساخته شده عبارت بوده اند از :

پل و بند شوشتر : درازاي اين پل سدي متجاوز از پانصد متر است . اين پل داراي 41 پايه است که در زمان ساسانيان به سبک رومي ساخته شده است. براي کم کردن فشار ناگهان آب اين پل بند در دو طرف داراي تونلهاي دريچه اي بوده است.

پلهاي دختر : در نقاط مختلف ايران پلهايي از قديم ساخته شده بوده که همگي امروزه به نام پل دختر معروفند. يکي از پلهاي دختر ، پلي است که بقاياي آن نزديک سروستان از دوره ي ساسانيان به جاي مانده است.
نمونه هاي ديگر از پلهاي دختر که منسوب به آناهيتان ، ايزد آبها ، هستند ، عبارتند از : پل دختر ميانه و پل دختر روي تالارود.

پلهاي عمده ديگري در زمان ساسانيان ساخته شدند عبارتند از : پل زال که نزديک خرم آباد واقع و دهانه ي آن با يک قوس سهمي شکل پوشانيده شده است. پل زاب که قوس مياني آن داراي شکل سهمي است. پل روي رودخانه دزفول که به سبک رومي ساخته شده است.

پل دزفول - ساخته شده توسط شاپور ساساني پل بين اهواز و جزيره اي به نام کانتارا (قنطره) هندوان و روي کارون. اين پل از آجر پخته ساخته شده و بوسيله عضدالدوله ي ديلمي تعمير گشته است. پل زر که قوسي است و قوس آن بيضي شکل است. پل کلهر در فارس. پل شهرستان روي زاينده رود در اصفهان که داراي سبک رومي است. اين پل بر روي سنگ شيست بنا شده است.

پل شهرستان - اصفهان پل لشکر در جنوب غربي ايران که ابن حوقل از آن نام برده است. پل رودخانه ي خوباهان که مقدسي ذکر آن را کرده است.